Evan Parker / Derek Bailey / Han Bennink - The Topography of the Lungs (1970)

Deze plaat heeft meer te maken met de film Falling Down dan je misschien in de eerste instantie zou denken. Niet wat betreft enige historische verwantschap, maar wel vanwege de frustratie die op deze plaat te horen is.

Naar verluid werd dit album opgenomen nadat Bennink en Parker enkele uren vast hadden gestaan in het verkeer. Het gevolg: een woedende Bailey. Je merkt op deze plaat dat de woede, gericht op de alledaagsheid, geen gespeelde is: met dit verhaal in het achterhoofd zijn de razende klappen van Bennink en het gorgelende saxgeluid van Parker meteen in een heel ander licht geplaatst. In de genoemde film is er nog sprake van spel, maar hier zeker niet.

Deze hele plaat klinkt als een stoomwals. Bennink klinkt het meest furieus; zijn spel komt niet zoals vaak bij jazz steeds weer op hetzelfde punt uit. Geen standards of eigen werk maar pure improvisatie in een steeds wisselend metrum. Hetzelfde geldt voor Parker, maar eigenlijk is het naast Bennink vooral Bailey die de show steelt: op de laatste track Dogmeat bevragen Bennink en Bailey elkaar wederzijds en wordt Parker zelfs naar de achtergrond gedrongen. Het is razende wervelwind van tempo, focus en gevoel.

Historisch gezien is dit mijns inziens een ontzettend belangrijk album in de ontwikkeling van de zogenaamde European Free Improvisation, een genre dat toch wel heel erg verschillend is van de Amerikaanse freejazz. In zekere zin toont dit album als geen ander de weg vooruit en de weg terug: beide soorten muziek zijn nooit ver weg, maar tegelijk lijkt de muziek op deze plaat lichtjaren van beiden verwijderd. Het is ook om een andere reden een historisch relevante plaat: het is de eerste plaat van het beroemde jazzlabel Incus en inspireerde bovendien Bennink om in Nederland het vergelijkbare ICP-label op te zetten.

Maar afgezien daarvan heeft deze plaat de rauwe energie en haar strikte urgentie na meer dan veertig jaar nog steeds niet verloren.