Daniel Johnston - Is and Always Was (2009)

'I'm just a psycho trying to write a song' zingt Daniel Johnston in Mind Movies, de openingstrack van zijn nieuwste album Is And Always Was.

Natuurlijk weet Johnston maar al te goed dat de wereld hem als een dorpsgek ziet en dat zelfs zijn grootste fans vaak op de eerste plaats aangetrokken worden door de cult-mythe die rond hem is ontstaan: het verhaal van de man die altijd kind gebleven is, vaak bevangen door doldwaze fantasieën en hartverwarmende naïviteit, soms ook verscheurd door de immer onbeantwoorde liefde en duistere paranoia. Mocht u Johnston nog niet kennen, dan is de ontroerende documentaire 'The Devil & Daniel Johnston' zeker aan te raden. Hierin volgen we de tragische maar soms ook erg komische levensloop van een manisch-depresieve en psychotische kunstenaar die in een fantasiewereld leeft, een wereld waarin cartoonfiguren en de duivel even reeël zijn als de onbereikbaarheid van de liefde. De persoon Johnston en de kunst die hij maakt zijn niet van elkaar los te koppelen. Hij is wat hij maakt en wat hij maakt komt voort uit zijn meest persoonlijke verwonderingen en angsten.

Er wordt soms gezegd dat Johnston zijn populariteit uitsluitend te danken zou hebben aan zijn curiositeit; dat mensen zich nu eenmaal graag vergapen aan een rariteitenkabinet, een freakshow. Die redenatie valt te begrijpen en is invoelbaar. Toen ik hem twee jaar geleden zag optreden in een propvolle kleine zaal van Paradiso voelde ik mij er helemaal niet goed bij. De man (ooit een mooie jongen, zoals u op de foto hiernaast ziet) is inmiddels niet alleen een geestelijk, maar ook een lichamelijk wrak. Moddervet en geen tand meer in zijn mond. Zijn handen trilden zo erg dat hij nauwelijks nog gitaar kon spelen. Na een kwartier moest hij pauze nemen, om na een half uur nog een kwartier door te kunnen gaan. Nee, ik vond het lastig om aan te zien. Maar Johnston zelf leek er juist best veel plezier aan te beleven. Zielig kan je hem dan ook moeilijk noemen. Uiteindelijk is het natuurlijk ook onzin om te zeggen dat het uitsluitend de psychische aandoeningen zouden zijn waaraan Johnston zijn cult-status te danken heeft. Er lopen immers zoveel gekken rond op deze wereld waar je nooit iets over hoort. Nee, Johnston verdient oprecht respect vanwege zijn unieke kunstenaarschap. Als songschrijver en als tekenaar. Dat respect krijgt hij gelukkig ook. Zijn absurdistische cartoons worden tentoongesteld in prestigieuze musea en zijn liedjes zijn gecovered door honderden artiesten, waaronder Tom Waits, Beck, eels, The Flaming Lips en Yo La Tengo. David Bowie schreef een liedje over hem en Kurt Cobain droeg t-shirts met opdrukken van zijn strip-personages. Natuurlijk wordt men aangetrokken door Johnston omdat hij zo fascinerend raar is, maar het is een raarheid die uiteindelijk meer bewondering inboezemt dan medelijden. Puurder, intuïtiever en persoonlijker kan kunst namelijk niet worden dan wat Johnston de wereld kado doet. Dát is wat hem tot zo'n ongelooflijk groot artiest maakt, de rest is bijzaak.

Vergeet dus wat ik heb gezegd en bekijk die documentaire vooral níet, of ieder geval niet voor u zich zo onbevangen mogelijk hebt kunnen laten verrassen door Johnston's platen en prenten. Het meest invloedrijk is hij toch wel geweest als grondlegger van de lo fi-esthetiek, die binnen de zogeheten indierock-scene niet meer weg te denken valt. Die sound was geen artistieke keuze van Johnston, hij wist niet beter en kon niet anders. Songs Of Pain (1980), Don't Be Scared (1982) en Hi, How Are You (1983) werden gemaakt met de middelen die hij tot z'n beschikking had: een speelgoed-keyboard, een ukelele en een goedkope cassetterecorder. De instrumenten zijn vals, Daniel's stem is vals en schel en piepend en het geluid is op z'n zachtst gezegd krakkemikkig. Soms hoor je zijn moeder door de liedjes heenschreeuwen dat hij aan tafel moet komen. Zo maakte hij soms wel tien albums op een dag. Hij tekende er grappige hoesjes bij en deelde de cassettebandjes uit aan mooie meisjes die de Burger King bezochten waar hij werkte. Die oude opnamen behoren tot het meest fascinerende wat de popmuziek ooit heeft voortgebracht en zullen een inspiratie blijven voor alle doe-het-zelf-artiesten. Ruwer en eerlijker, onbevangener en grilliger, bestaan er immers geen liedjes. Soms dwingend en pijnlijk lelijk, maar daarmee een absolute essentie van schoonheid.

Natuurlijk ontstaat er een paradox wanneer de artiest die opvalt met wat hij in zijn jongenskamer heeft zitten aanklooien opeens 'ontdekt' wordt. Na de jaren tachtig blijft Johnston muziek maken, maar nu met behulp van andere mensen; van 'echte muzikanten' zou je cynisch kunnen stellen. Mensen die 'echt' gitaar kunnen spelen en zelfs (godbetert) producers. Platenfirma's ook die erop toezien dat het product enigszins verkoopbaar blijft. Er zijn Johnston-fans die vinden dat hij nog steeds zo bezig zou moeten zijn als in zijn begindagen. Maar dat vind ik een vreemd verlangen. Immers, zoals gezegd was die aanpak geen artistieke keuze, maar noodzaak. Het zou geforceerd zijn om dat te willen terughalen. Het probleem is echter hoe je Johnston van een productionele context kan voorzien zonder de essentie van zijn persoonlijkheid in de muziek, dat wat hem nu juist zo bijzonder maakt, kapot te maken.

Op Johnston's duisterste album 1990 (1990) helpen de muzikanten van Sonic Youth en Half Japanese hem met een noisy canvas voor zijn songs en dat pakt erg mooi uit. Op Fun (1994) wordt hij begeleid door de Butthole Surfers en komt daarmee tot een soort slacker-rock, wat soms krachtig en soms nogal flauw klinkt. Sparklehorse neemt hem onder zijn hoede op Fear Yourself (2003) en dit resulteert in een Johnston die met zijn piep-stem ontredderd tussen de strijkers en synthesizers verdwaalt. Al met al, het is niet makkelijk een benadering te vinden die Johnston's liedjes tot hun recht laat komen. Gelukkig komt Jason Falkner (een muzikant die eerder samenwerkte met Air, Beck en Paul McCartney) met een werkwijze die verrassend bevredigend uitpakt.

Op Johnston's nieuwste album, het prachtig getitelde Is And Always Was, doet Falkner (die niet alleen de plaat produceerde, maar ook bijna alle instrumenten heeft ingespeeld) geen enkele poging de muziek 'vreemd' te laten klinken. Dit is een recht-toe-recht-aan-popplaat, misschien wel precies wat Johnston altijd in zijn hoofd heeft gehoord bij het schrijven van z'n liedjes. Daarmee wordt hij naar mijn idee voor het eerst volledig serieus genomen als componist, voor vol aangezien. Je kan deze liedjes op hun eigen merites beoordelen en hoeft daarvoor niet per se iets van de persoon Daniel Johnston af te weten. Natuurlijk, zijn stem (ditmaal tandeloos slissend) en teksten blijven volstrekt onaangepast, maar ze trekken niet meteen op dwingende wijze alle aandacht naar zich toe. De liedjes vallen vooral op doordat ze zo goed zijn. Opzettelijke vreemdheid is daarvoor niet meer nodig. Er wordt geen geforceerde poging gewaagd het krakkemikkige geluid van Johnson's vroege werk na te bootsen. En evenmin wordt de essentie van Johnston's liedjes om zeep geholpen door hem in een context te plaatsen die de zijne niet is, die hem mogelijk zelfs ridiculiseert. Dit is een waardig album waarop de songschrijver Daniel Johnston perfect tot zijn recht komt.

En het is ook nog eens een enorm gevarieerde plaat geworden! Fake Records Of Rock 'n' Roll swingt stoer de pan uit, Queenie The Doggie is een aanstekelijk kinderliedje, High Horse McCartney-achtig piano-pop, het oude I Had Lost My Mind is opnieuw opgenomen als punk-song, Lost In My Infinite Memory is zowaar psychedelica van het heftige soort, Light Of Day een symfonische ballad, Shoe spacey country, en ga zo maar door. Maar welke stijlen ook voorbij komen, de stem en teksten maken er steeds typische Daniel Johnston-liedjes van. En bij elkaar vormen de afzonderlijke nummers een heel erg mooi geheel. Het vertelt het verhaal van een man die terugkijkt op zijn leven en erin berust dat hij nooit echte liefde zal kennen, alleen maar medelijden en onbegrip. Hij neemt genoegen met het plezier dat een grappig hondje hem bezorgd, zijn overleden hondje dat verbaast vanuit de wolken naar beneden kijkt.

Daniel Johnston is geen psycho, Daniel Johnston is een mens.

Bron: http://kasblog.punt.nl/

niets aan toe te voegen!!

ik ben net terug van het optreden van Daniel in W2 in Den Bosh.
echt een geweldig concert!

4,5* voor dit album

Album met Beatlesachtige sferen en melodie. Deze uit de bieb meegenomen op basis van de hoes, naam kwam mij niet bekend voor. Op het net e.e.a. opgezocht en bekeken. Mijn beeld n.a.v. de hoes was anders dan dat het mij visueel deed voorkomen, maar nog steeds nieuwsgierig naar deze man, hoewel zijn zang mij deed vermoeden, dat ik daar wel wat moeite mee zou gaan krijgen...en dat bleek ook zo te zijn. De muziek is goed, met zijn teksten is niets mis mee, hoewel het m.i. gewoon de allerdaagse kronkels zijn, waar eenieder zich in kan herkennen. Zijn potloodbrouwsels vind ik geweldig tot het geniale aanleunen.
Helaas doet de zang mij teveel aan Elmer Fudd denken, door de klank en het slissen.
Rariteitenkabinet en al wat dies meer zij...heb ik geen boodschap aan. Iets spreekt mij aan of niet, los van wie het zingt, speelt. De geestelijke danwel lichamelijke vermogens doen daar niets aan af.
Daniel is i.i.g. een innemende persoonlijkheid, maar een hele cd aanhoren is mij net wat teveel van het goede.
Hoe het ook zij een klassieker staat er wat mij betreft wel op nl. Fake Records of Rock and Roll. Klasse nummer met rake tekst.
Maar Johnston is geen artiest die ik muzikaal zal volgen, maar zijn tekeningen zijn geweldig.

?

Was de McDonalds