Gillan - Mr. Universe (1979)

Alhoewel het album een succes in Engeland werd moest Gillan eerst bij het onafhankelijke label Acrobat aankloppen voor uitgave. Dat label ging desondanks failliet en pas toen nam Virgin het over. De Ian Gillan Band was impopulair; toetsenist Colin Towns moest een nieuwe band formeren die onder een ingekorte naam hardrock ging maken, wat een succesvolle onderneming werd. Desondanks kregen, volgens bassist John McCoy, de bandleden hun financiële credits niet.
De poen verdween altijd in dezelfde richting. John McCoy heeft later ladingen liveopnames van Gillan uitgebracht om zijn aandeel te krijgen. Aan het reguliere werk heb ik echter wel genoeg. die oude CD-uitgaven werden al volgestampt met extra livetracks.
Mr. Universe is als album vrij goed te noemen. Second Sight is een knap intro van Colin Towns. Secrets of the Dance en Roller zijn prachtige uptempo rockers, Vengeance een verantwoorde single en Fighting Man een uitstekende rockballad. She Tears Me Down is ook een ballade maar is me te week. Het titelnummer klinkt venijnig; Ian heeft hier dan ook een trap in de juiste richting gekregen.

Net zoals Whitesnake scoort deze ex deep purple member de ene na de andere top chart album. En net als Whitesnake alleen in het VK. Hier doet het niks en nog steeds niet. Waar het aan ligt? Misschien dat wij Gillan gewoon in de rol van Deep Purple zanger goed vinden.
Op mr. Universe steekt Gillan toch een pak steviger van wal, misschien gedwongen door de opkomst van de Heavy Metal destijds. Een song als Vengeance is toch wat uit zijn comfort zone. De gitarist Tormé scheurt er aardig op los maar kan niet verdoezelen dat het songmateriaal niet geheel up-to-par is mede door de wat uitgekauwde riffs en saaie zanglijnen. Op zich is het wel een fun listen maar echt warm loop ik er nu nog niet voor. De titeltrack is de highlight.

Wat was er toch met die Ian Gillan gebeurd, nadat hij kort na de release van liveklassieker Made in Japan Deep Purple had (moeten) verlaten? Eén van de zaken die ik me eind jaren ’70 begon af te vragen, nadat het kwartje voor scheurende gitaren was gevallen.

Inmiddels weten we dat hij even klaar was met opnames en eindeloos touren. Hij knipte de haren korter en begon drie bedrijfjes, die op een opnamestudio na mislukten. Als hij door Roger Glover wordt gevraagd om Ronnie James Dio te vervangen voor de live-uitvoering van The Butterfly Ball, krijgt hij weer lol in het zingen en start de Ian Gillan Band. Heavy rock verruilt hij voor fusion, volgens de Popencyclopedie van Oor slechts geschikt voor een "kleine, fanatieke Purple-aanhang", dus niet voor kersverse liefhebbers als ik. In deze stijl maakte hij drie studioalbums.

Drie jaar later maakt hij een doorstart met Gillan, waarmee hij terugkeert naar het ruige werk. In de platenbakken van de alternatieve platenzaak in de Grote Stad kwam ik de dure Japanse importelpee Gillan tegen, met enige vertraging gevolgd door Mr. Universe, voor een normale prijs verkrijgbaar.
In Nederland kreeg hij nauwelijks aandacht: er waren twee hardrockshows op Hilversum 3, maar ik kan me niet herinneren daar iets van die twee te hebben gehoord. Het bleven voor mij schimmige platen en de hoes van Mr. Universe vond ik veel te zomers voor heavy rock. Daar waagde ik me niet aan.

Ik had het weer eens mis! Pas met Glory Road (1980) werd mij duidelijk dat Gillan weer muziek maakte in mijn straatje. Het is met terugwerkende kracht dat ik de voorbije weken het (Europese) debuut Mr. Universe ontdekte. Mijn streamingplatform laat daarvan drie nummers ontoegankelijk, gelukkig is er YouTube.

Dan word ik in 2023 toch nog verrast. Mr. Universe kan zich namelijk prima meten met de sterke drie opvolgers. Het heeft alle kwaliteiten van die platen én een goede productie.
De invloed van toetsenist Colin Towns is groot: alle nummers zijn (mede) door hem geschreven, waarbij hij wijselijk nalaat het hammondorgel te gebruiken, waardoor vergelijken met Deep Purple minder voor de hand ligt.
Idem voor de gitarist. Een ander groot verschil met Purple is namelijk de speelstijl van de Ier Bernie Tormé. Deze combineert de jengelhengel met snelle, vaak vrij korte solo’s, wat hij in zijn eigen (punk!)band ook al deed. Zo laat de tremolo de gitaar janken, waarna vaak over de snaren wordt geracet. Sterke voorbeelden van hun kunsten zijn Second Sight, Secret of the Dance, Roller en de titelsong.
Bassist John McCoy legt met drummer Mick Underwood een stevige basis, geschikt voor zowel het snelle als het langzamere werk. In afsluiter Fighting Man laten de vijf bovendien horen hoe je een ballade met een sterke melodie kunt opbouwen naar een pakkende climax. Een groeibriljantje.

En zo krijgen we een heerlijk stevig en meestal uptempo of zelfs snel album, waarbij de zanger wordt gedwongen de grenzen van zijn stem op te zoeken. Hiermee was hij net op tijd voor de New wave of British heavy metal, die een jaar later losbarstte. Een degelijke acht lijkt mij een heel eerlijk cijfer.