Fire! Orchestra - Enter (2014)

Wat onluisterbare stukken gaandeweg, maar over het geheel gewoon vrijwel overal geniaal

Mats Gustafsson (The Thing) is een free-jazz held. Keiharde free-jazz, losbandige, avant-gardistische (prog)-rock en toch opvallend toegankelijk groovende power-jazz. Fire! is het free-jazz/rock trio dat hij opgericht heeft samen met Johan Berthling en Andreas Werliin, en waarmee hij ook al wat platen heeft uitgebracht. Maar vooral het veelkoppige Fire! Orchestra, waarbij de band wordt aangevuld met zo'n 28 avant-garde artiesten, onder andere zangers, prog-rockers, en vele jazz-artiesten uit de Zweedse jazz-scene. Vorig jaar kwam het door velen bejubelde Exit! uit, en 2014 brengt nu het vervolg: Enter!

Enter! bestaat slechts uit twee langgerekte nummers/delen, 50 minuten in totaal, maar bestaat binnen het geheel uit vele afzonderlijke stukken. De plaat begint bijvoorbeeld met van die heerlijke stuwende kraut-jazz. Heerlijke lome ritmes met hypnotiserende blazers, die langzaamaan worden opgebouwd tot keiharde erupties. Daarbij is de bijdrage van psychotische en avant-garde zang aanzienlijk meer aanwezig dan op Exit! Meermaals horen we passages met hysterisch gelach en bezeten zang, dat niet slechts zelden doet denken aan vergelijkbare free-jazz formaties als Art Ensemble of Chicago, of de meer experimentele platen van Sun Ra. Maar waar Gustafsson zo ontzettend sterk in is, dat hij dit soort vreemde muziekstijlen altijd in toom weet te houden. Telkens als je denkt dat je de draad dan echt volledig kwijt bent, keren de basis-structuren weer terug: de hele plaat kent die heerlijk groovende blazers, opbouwende bas-ritmes (en ook een vreemde apocalyptisch klinkende wekker) die werken als een metronoom, en die daardoor permanent een gevoel van structuur lijken te creëren. En natuurlijk, soms ontspoort de muziek volledig en zouden veel luisteraars kunnen afhaken, maar dat past volledig binnen de stijl van deze Fire! Orchestra platen. Het maakt van dit allemaal een ongelooflijk energiek geheel.

Fire! Orchestra betreedt met Enter! geen nieuwe wegen. Integendeel. Gustafsson en co doen gewoon opnieuw waar ze zo ontzettend goed in zijn, en waarmee Gustafsson (ook in al zijn andere samenwerkingen) al heel veel succes heeft gehad. Een waanzinnig energieke big-band free-jazz plaat, vol met kracht en opvallend toegankelijke grooves: de complete free-jazz plaat.
Pat-sounds: Album Fire! Orchestra - Enter (2014) - pat-sounds.blogspot.nl

Alleen het derde nummer is teveel gefreak en te weinig memorabele muziek, maar de rest is werkelijk waar geweldig. Knappe mix van experiment en herrie met meer melodieuze en toegankelijke stukken. Dat moment van die gil in track 1!

Waar de vorige (Exit) redelijk wist te groeien lukt het deze plaat niet echt, na meerdere luisterbeurten kom ik tot de woorden "weinig indrukwekkend".. echt intens wordt het vrijwel nergens, het moddert me wat te veel aan.

Her en der zitten wel wat fijne momenten, maar toch weet het me nergens zo te pakken als op de samenwerkingen met O'Rourke en Ambarchi, die af en toe echt lomp weten te knallen en veel meer smoelwerk hebben dan deze. Nee, tussen mij en deze plaat zal het wel niks worden.

Grappig om zo te lezen, want juist de manier waarop Fire! de chaos weet in te bedden in een zekere structuur is voor mij heel kenmerkend. Net zoals op Exit heeft elk nummer een hypnotiserend basisritme die een soort houvast geeft. Vind het voor Free-jazz ook bijzonder toegankelijke muziek. Verder valt me de functie van de zang hier op. Het zijn haast instrumenten geworden die net als de blazers lekker dissonant kunnen zijn.

In tegenstelling tot 'Exit!' weet dit plaatje me niet echt te boeien. 't Is in die zin ook wel terecht dat er in dit geval geen uitroepteken achter de titel staat, want 'Enter' is een stuk rustiger, heb ik de indruk. De zang speelt weer een opmerkelijke rol, maar gaat nergens zo door merg en been als in het tweede deel van 'Exit', waar ik alleen al door eraan te denken kippenvel van krijg.

Kortom, het mag allemaal wat gekker zijn voor mij. 3 sterren