Joi - The Pendulum Vibe (1994)

Eens een veelbelovende naam, nu voornamelijk gekend om wat gastbijdrages voor o.a. Goodie Mob en OutKast en invaller voor Dawn Robinson bij Lucy Pearl, een groep waar ze nooit een noot voor op plaat zette. Ze is eigenlijk sinds dit debuut op de dool, met albums die door labelproblemen maar niet tot het daglicht konden komen. Alles had te maken met de povere verkoopcijfers van dit debuut. Nochtans kon The Pendulum Vibe rekenen op lovende kritieken. De frisse sound, de eigenzinnige producties, de kwaliteiten van Joi als zangeres, zelfs mogelijke superster, ... er viel genoeg te prijzen. Helaas valt zulks niet te cashen en wordt ze dus bijzonder weinig genoemd in het rijtje van die andere genredefiniërende generatiegenoten...

The Pendulum Vibe was tevens het eerste echte paradepaardje voor producer Dallas Austin, die later wereldsucces vergaarde met werk voor o.a. TLC, Pink en Madonna. Die laatste besloot met hem in zee te gaan na het horen van dit album. Joi en Dallas hadden elkaar duidelijk gevonden. Op basis van de eigentijdse R&B en hiphop, maar evenzeer beïnvloedt door de zang en instrumentaties van de soul, jazz en rock van weleer, wisten ze met iets nieuws op de proppen te komen. Overheersende drums, subtiel leuke baslijntjes, doordachte woorden, heldere zang en een album dat van de eerste tot de laatste noot blijft boeien, imponeren zelfs! Niet iets dat vanzelfsprekend was in dit genre.
Dit album doorbreekt weer een beetje de grenzen die rond R&B stonden. Met een originele en vakkundige aanpak maken ze alles weer wat vrij. De uitwerking van Freedom aan de hand van de woorden werkt verheffend! Het is een strijd voor het individu, je losrukken van de stempels die je vanaf de geboorte opgedrukt krijgt, de rol die je door de maatschappij opgelegd wordt; dat hele nummer wordt compleet door de megafoon gezongen en draagt daarmee haast de grote revolutie in zich. Alsof de hele wereld opmars gaat door de straten van de grootste steden. De innerlijke storm waait door naar het volgende nummer. Opgebouwd rond slechts vijf zinnen, over en overnieuw gezongen, telkens de nadruk verschuivend, de uithaal doordringender, Sunshine & The Rain zet zijn woorden kracht bij.

I’m feelin’ that pressure, now, now
I’m feelin’ that same old round and round, I can’t go forward
I need a boost to catapult me high
Feels like the come up is way too tight
Chokin’ and squeezin’ my life, every time

Tegen de troostende groove lijkt de druk, zelfs de wanhoop, steeds meer toe te nemen. Het typisch verhalende, specifieke situaties schetsend, waaraan veel andere collega’s zich laten vangen is niet voor Joi weggelegd. In de plaats krijgen we een glimps in het hoofd van een worstelende twintiger. De oerse kreten en pseudozelfzekere lyrics van I Found My Niche schetsen de verdere zoektocht naar haar plaats. Met talloze verwarde samples, hysterische fluitjes en wilde piano’s wordt dit ook muzikaal doorheen het album verder gezet. Soms leunt het erg tegen acid jazz aan, en daarmee wordt dit album duidelijk een product van de jaren negentig. Niet het struikelblok, eerder de charme van The Pendulum Vibe. Zelfs in een hartbrekend liefdesiedje blijft het muzikaal zeer rijk gevuld. De gebroken woorden lijken daarmee dubbel zo had binnen te komen.

I guess when you deal with love
etiquette is not a factor

De lyrics van Fatal Lovesick Journey banen zich een weg door de vele lagen. Het levert een interessante energie op. Adoramus Te, Christe is het eerste echte rustpunt sinds de intro Stand, samen met If We Weren’t Who We Were drie acapella intermezzo’s. Doordat de meeste songs baden in een gezellige drukte met zware drums en trekkende bassen komen deze stukjes op het goede moment. Echt concurreren met de rest van het materiaal doen ze dan weer niet (hoeven ze ook niet te doen), daarvoor zijn die nummers te overtuigend in wat ze zijn!

Een groot geloof in eigen kunnen en geleverde prestaties straalt van deze plaat af. Terecht! Het balanceert tevens het twijfelende bevragen dat in een aantal teksten terugkomt. Het verklaart ook hun overtuigende, muzikale stijl. Om met iets nieuws te komen, en het te doen slagen, moet je zeker van je stuk zijn. Uitgebracht in 1994, wordt vaak naar dit album verwezen als het eerste (of een van de) dat als neo-soul kon bestempeld worden. Het termen plakken is nu net een beetje waar dit album zich tegen probeerde te keren, maar op zich is het niet zo’n vreemde opmerking. Het album kan moeitloos naast Brown Sugar, Maxwell’s Urban Hang Suite en Baduizm staan. Je moet er alleen iets harder naar zoeken.

Originele keuze voor SAvdW, helaas is dit (nog) niet aan mij besteed. Ik ga dus ook maar niet stemmen, omdat ik het waarschijnlijk ook niet op waarde kan schatten.

Laten we eerlijk zijn: The Pendulum Vibe is taaie kost, die Joi laat zich niet in hokjes plaatsen. Hoewel het album voor wat betreft geluid een mooi coherent geheel vormt, gaan de teksten tot het uiterste. Het over racisme gaande Stand is al gelijk een zeer interessante interlude om het album te openen. In ons kleine landje is racisme niet aan de dagelijkse orde van de dag, maar in de Verenigde Staten blijft het de gemoederen bezighouden. Of Stand nou gebracht werd door Sly & The Family Stone in 1969, door Joi in 1994, of door Lenny Kravitz in 2011: het onderwerp (racisme) blijft, schijnbaar, actueel. Hoewel het velen afdoen als “onzin”, gaat het mij niet onopgemerkt dat veel zwarte artiesten er steeds blanker uit willen zien. Niet alleen op de covers van hun album, maar ook in het dagelijks leven, en ook reacties bij videoclips op YouTube liegen er niet om, Afro-Amerikanen klagen veelal dat zwarte artiesten, en dan met name van het vrouwelijke soort, geen airplay meer ontvangen op televisie vanwege de huidskleur.

Dat Joi niet je alledaagse R&B-zangeresje is, bewijst ze nogmaals maar eens even met het klassiek geschoolde Adoramus Te, Christe van Gasparini. Welke zangeres zet nou een Katholieke hymne op haar album? Joi dus! Wat mij betreft is dit met afstand het meest opmerkelijke nummer van het hele album, en ja, dus ook nog meer dan een interlude á la Stand. Behalve dit nummer, schreef ze mee aan al het overige, en dat levert ook nog wel interessant materiaal op. De zelfverzekerde, provocerende en sexuele vrouw die ze laat horen te zijn op Narcissa Cutie Pie met teksten als ”Slow life has always been a bore / Give it, give it to me erotic / There's an art to being a whore”, die ikzelf overigens buitengewoon interessant vind, wordt afgewisseld met een vrouw wiens leven door woede en pijn is beheerst zoals in Freedom met zinnen als ”All this time, you been tellin' me these lies / But now I've finally figured out your game / Thought that I would never wise up / But I showed you a black female can do her thang”.

Maar hoe hard ze je ook probeert te imponeren met haar, op z’n zachtst gezegd, opvallende en pittige schrijfkunsten, het zijn vooral de twee tekstueel meest “eenvoudige” nummers (naast de single), die de pronkstukken vormen op het album, en wat moois uit haar gouden pen wisten te persen. In Fatal Lovesick Journey wordt de man niet al te positief afgeschilderd, maar met zo’n knappe tekst hoeft dat voor mij ook niet. De manier waarop ze haar liefdesverdriet weet te beschrijven weet me gewoonweg te boeien: ”If you choose to invade my thoughts / You could at least use gentleman's duel rules” maar ook bijvoorbeeld ”So now thief of hearts has come up from the depths of love's ocean / Snatched my heart and put it in an oxygen temple and returned to love's sea / Never ever to return from this fatal lovesick journey” is wel erg fraai geformuleerd. Dan is er nog I don’t mind, qua tekst het minst verbluffend, maar wel het meest oprecht. Joi in haar meest breekbare vorm: ”You can use me and abuse me / Just do what you want / I don’t mind”. Tot slot is er nog Sunshine & The Rain. De druk vanuit de samenleving op individuen lijkt groter te worden, alles lijkt tegenwoordig gericht te zijn op 's mans prestatie(s), en daar-mee maakt Joi een statement. Niet alleen voor zwarten, voor vrouwen evenmin. Dit geldt voor iedereen.

U vergeet Mama's Gun.

Ja, kom, niet overdrijven, hee!

Ik noemde die drie omdat ze de beginselen voorstellen en tevens hoekstenen vormen van iets dat men neo-soul noemde / zou gaan noemen. Joi in '94, D'Angelo in '95, Maxwell in '96 en Erykah in '97. Mama's Gun was al veel later, veel ontwikkelder en uiteraard nog veel beter...!

Wat een moeilijke plaat om te beoordelen. Ik heb hem nu een vijftal keer geluisterd en de ene keer vind ik dat ie wel meevalt en dan weer vind ik er helemaal niks aan. Bij momenten vind ik de zang echt heel sterk, muzikaal daarentegen ben ik heel wat minder enthousiast. Freedom vind ik ronduit ergerlijk. Zelf ben ik eerder een fan van meeslepende greasy funk en heb ik wel wat moeite met dit soort soul R&B.

Het heeft me best wat luisterbeurten gekost, maar uiteindelijk kan ik dit SAvdW wel waarderen. Ik had nooit van de dame gehoord en de vergelijking van kemm met andere albums uit de jaren '90 (die ik uiteraard wel ken) heeft ervoor gezorgd dat ik dit album een paar keer meer door de boxen heb laten klinken dan een eerste beluistering beloofde.
Joi heeft een prettige stem en de muzikale begeleiding op dit album is lekker. Wat dat betreft begrijp ik de vergelijking qua sound met de door kemm genoemde albums wel. Ik denk dat dit een iets minder toegankelijk album is vanwege haar aparte zangstijl. Joi zingt een beetje off-beat (voor mijn gehoor, dan). Adoramus Te, Christe vind ik een totaal misplaatst nummer en kan ik echt niet waarderen. Voor de rest zijn de nummers bijna allemaal even sterk.Freedom, Narcissa Cutie Pie en I Found My Niche zijn mijn favoriete nummers. Soms hoor ik een beetje Soul II Soul terug en soms neigt haar stijl een beetje richting swingbeat. Het blijft een beetje een vreemde dame, maar toch wel een album wat de moeite waard is binnen het genre.

Vreemd dat ik dit 'back in da days' heb gemist. Dat Sunshine & the Rain doet me erg denken aan Jhelisa's Friendly pressure uit hetzelfde jaar.