Jazzvocaliste Jeanne Lee levert hier met Conspiracy haar indrukwekkende - haast revolutionaire - eerste solo-album af na eerder al haar sporen te hebben achtergelaten op Carla Bley's Innovator Over the Hill en Marion Brown's Afternoon of a Georgia Faun. Twee meesterwerken waarop Jeanne Lee een grote rol had en anno 2015 kan en moet Conspiracy ook tot de categorie meesterwerken gerekend worden.
Geboren als dochter van een koorzanger ging zij later tijdens haar studies psychologie, literatuur en dans choreografie doen voor werken van onder andere J.S. Bach en Arnold Schönberg. Tevens kwam Lee in aanraking met jazz door haar voorbeeld Abbey Lincoln, een vooruitstrevend jazzvocaliste en actrice die tevens een mensenrechtenactiviste was. Jeanne Lee werd op Conspiracy door haar jeugd, mensenrechten, ervaringen in haar studies met psychologie, poëzie en literatuur over Tibetaanse zang geïnspireerd tot het maken van dit intense album.
Haar zang is de grote attractie op dit album. Het is één vocale achtbaan. Er wordt gebruik gemaakt van 'normale' zang, spoken word, maar ook Tibetaanse technieken (bijvoorbeeld het geluid van het trillen van de lippen tijdens zang, lijkende op mantra's) worden niet geschuwd. Dat maakt Jeanne zo vooruitstrevend en de dans die zich manifesteerd op het album tussen de vocalen en de instrumenten (goed te horen in de overgang van het poëtische voordracht naar het duel tussen zang en contrabas in het prijsnummer Sundance) is puur muziekkunst. Conspiracy is intellectueel, spiritueel, inspirerend en nog altijd relevant. Het bestaat uit puur vakmanschap van de muzikanten (onder andere meestermuzikant Sam Rivers) die allen Lee op grootse wijze ondersteunen. Jeanne Lee moet haast wel een groot voorbeeld zijn geweest voor iemand zoals Matana Roberts die duidelijk de vocale attributen en trucs van Lee haar eigen heeft gemaakt.
Dit is een een plaat die iedere jazzliefhebber eens gehoord moet hebben. Pure jazzhistorie, die op de één of andere manier (jazzvocalisten - en zeker de innovatieve vernieuwende van het soort - zijn duidelijk een ondergeschoven kind in jazz) wat vergeten is is de jaren na haar release. Voor de liefhebbers van freejazz die ook een fascinatie hebben voor stemkunstenaars (Meredith Monk, Abbey Lincoln, Diamanda Galas etc.) zal dit album erg interessant zijn. Fascinerend is het in ieder geval zeker.
4/5