Charles Mingus - Epitaph (1990)

Het eerste nummer doet mij gelijk denken aan de eerste keer dat ik met Mingus in aanraking kwam. Dat was niet Ah Um of The Black Saint, maar alom bekende sample van Far Wells, Mill Valley gebruikt in het nummer Theme from Turnpike van dEUS. Dan is de link gelijk ook makkelijk gelegd, bijde zijn een soort score-achtig iets. Main Score brengt je ook gelijk in de stemming voor het album.
De Mingus compositie's laten de muziek uit elke hoek komen lijkt het, verschillende lagen wisselen elkaar met een speels gemak af. Dat het nergens vastloopt in saai geneuzel is dan ook een verdienste van de compositie's (vind ik). De band toont zeker wel een grote vorm van speelplezier maar lijkt toch elk nummer toch pas te komen als ze compositorisch worden opgezweept.

Een echt oordeel van mij moet nog even op zich laten wachten, want het is toch wel een lang album wat ik alleen nog maar ik delen heb gehoord.

Wederom is dit een big-band waar ik niets mee kan, het raakt met, het boeit me niet, het doet me niets.
De muziek is niet slecht maar het lijkt allemaal zo traag te gaan en gaat eigenlijk langs mij heen.
Het zal ongetwijfeld aan mij liggen maar ik ben het zo snel zat dit soort muziek.

Ik heb het toch maar geprobeerd omdat het me wel een avontuur leek zo'n groot orkest. Meestal luister ik naar kleinere bezettingen. Helaas bleek het niet wat ik hoopte. Al dat kopergetetter, die typische big-band sound stond me teveel tegen. De composities waren ook niet bepaald een avontuur, misschien in de tijd toen ze geschreven werden wel, maar dat maakt geen deel uit van mijn beleving.

Al vrij snel na beluistering raakte ik nieuwsgierig naar de oorsprong van dit werk, omdat ik het vrij ouderwets vond klinken (nog afgezien van het genre), maar ook wel duidelijk hoorde dat het met eigentijdse verve werd gespeeld.

Blijkt aldus - ik ben toen pas gaan lezen - dat het hier gaat om een soort wereldrecord: ´Epitaph´, het gehele album als ´piece´ bekeken, zou het langste stuk jazz zijn ooit geschreven. Voor wat het waard is ( altijd een wat ongemakkelijke combi: ´jazz´ en ´geschreven´ en Better Get It in Your Soul hoort er dan toch niet in?).

Dit is dus pas opgevoerd vele jaren nadat het door Mingus is gemaakt. Alleen dat maakt het natuurlijk al een bijzonder album. Verfrissend is de rijkdom aan composities en de virtuose solisten, die het geheel speels houden. Maar na de helft (vanaf nummer 9) wordt de band me toch een beetje erg big en zijn er stukken die weliswaar compositorisch spannend blijven, maar me toch iets teveel bewijken onder de traditionele toeters. Alleen Freedom springt er nog uit en dat is toch echt wel even te proberen voor die mensen die niet de hele twee uur willen doen. Het is een bluesy, bijna Gershwiniaans stuk, met ook nog even een lekker gitaartje erin.

Een minder punt is het al te opzichtig opgedraaide applaus en ik meen ook hier en daar wel knipjes en opnamehikjes te horen. Is het echt wel één take? Wat blijft is de sensatie van een concert, gespeeld en opgenomen met een kwaliteit die je niet meteen associeert met het genre. Ik althans niet. Bigband is toch meer alle toeters op de micorfoon gemikt, niet teveel uitstapjes en fullpower blazen maar.

Het zal nooit een van mijn topfavorieten worden, maar ik hoor hier toch wel het exclusieve uit. Ongemakkelijk in zijn historie maar wel bijzonder en met onmiskenbaar kwaliteit. En toch sleept het me niet totaal mee. Ineens denk ik dan aan Brian Wilson´s Smile. Dat is eigenlijk net zoiets.
.

Ik kende het album ‘Epitaph’ al voor korenbloem het introduceerde in ons dierbare topic en besloot de dvd-versie eens een kans te geven, kwestie van het reilen en zeilen van zo’n megalomane bigband met eigen ogen te aanschouwen.
De gelijknamige dvd laat zich echter afraden. De geluidskwaliteit is immers niet helder genoeg naar huidige standaarden en voor dit soort optreden, waarin transparantie binnen de complexe structuur juist het hoofddoel zou moeten zijn, stoort dat. En natuurlijk valt aan de beeldkwaliteit van 20 jaar terug nu eenmaal niet te sleutelen, maar ook zij zit er ouder dan ze eigenlijk is.
Wie maximum wil genieten van wat Gunther Schuller in zijn liner notes Mingus’ meesterwerk noemt, doet dus beter de ogen dicht al luisterend naar die goede oude cd-opname.

Echter, de ontgoocheling was niet alleen van visuele aard. Ook muzikaal vind ik ‘Epitaph’ plots een stuk minder interessant. Compositorisch zit het stuk nogal chaotisch in elkaar en vaak trekt Mingus zich eenvoudig uit de slag: schelle trompetten of pompeuze trombones moeten de nummers naar de climax brengen, maar dat werkt nu eenmaal niet altijd.
Ook de continuïteit in het geheel is zoek. Logisch, aangezien Mingus’ ‘Epitaph’ in feite een bundeling losse composities is, die hij zelf wou opgevoerd zien als een grote suite. Zijn idioom zou dat probleem echter moeten oplossen, maar daarvoor is het te beperkt en is de nogal enge instrumentatie een extra euvel dat blijkbaar niet kan overwonnen worden.

Wel bijzonder geslaagd zijn de solo’s. Mingus slaagt erin deze bijzonder natuurlijk te laten klinken (de liner notes melden immers dat een vibrafoon-solo de enige improvisatie is uit het hele stuk) en ook de muzikanten leggen de grootst mogelijke “jazzy nonchalance” aan de dag om hen spontaan te laten klinken. Geloof het of niet, maar de swingende, lyrische of juist heel bruuske solo’s missen hun effect niet – zie maar hoe het publiek reageert op wat John Handy, George Adams (die verassend explosieve uit de hoek komt, toch naar Mingus-standaarden) en Bobby Watson neerzetten. Juist dat element houdt ‘Epitaph’ overeind.

Dit Mingus’ meesterwerk noemen is me een brug te ver. Geef mij maar de swingende bassist met een eindeloos gevoel voor humor, of dat bescheiden duiveltje achter de piano, in plaats van deze halfslachtige poging om een muzikaal leven in een alles overkoepelend werk om te zetten…

Goede review: helder beargumenteerd, goed geschreven.

Waarschijnlijk ga ik deze plaat toch wel een keer aanschaffen, gezien mijn aan walgelijkheid grenzende bewondering voor all things Mingus...