Ûngrûn - Itjinge Tonei Barre Scil (2023)

Dizze hast fêst al wol op dyn radar ABDrums ?

Ik haw de CD yntusken thús foar de teksten, mar dat is net maklik mei âld-Frysk en dan ek noch yn spegelbyld...

Ik kan die shit niet lezen of verstaan. Maar een fijn plaatje is dit wel.

Allleen die teksten in spiegelbeeld waren bij Dimmu Borgir al sneu. Maar dat zij ze vergeven. Want linksom of rechtsom: Dat taaltje blijft Koeterwaals.

Het was in dit geval blijkbaar niet een bewuste (sneue) keuze, maar een drukfoutje dat ze hebben besloten niet meer te corrigeren heb ik gelezen...

En ach: in goeie black metal maakt het taaltje niet zoveel uit, of het nu Noors, Fins, Zweeds of iets anders (Oost-)Europees is wat toch niet te verstaan is

Tige tank foar de tip wer! It ôfrûne skoft bin ik net sa bot dwaande mei it ûntdekken fan nije musyk, om't ik warber bin mei oare wichtige saken oangeande myn stúdzje. Mar dêrom fyn ik it al hiel moai datst my gewoan tippen en taggen bliuws - want ik mei dan wol gjin tiid ha om sels oan nije musyk te kommen, mar de platen dysto oan my tipst sla ik dochs altiten op en lústerje ik letter. Bliuw my dus asjeblieft op 'e hichte hâlden op dizze wize!

Ûngrûn presintearret op dizze plaat in slomp oan prima fersoarge black metal dêr't net in soad op oan te merken is en dy't hiel noflik fuortlústert. Hiel orizjineel is it allegearre net, mar de sfear dy't de band delset en de enerzjy dy't hja der yn stopje makket dat ik bot genietsje wilens it harkjen Itjinge Tonei Barre Scil. Knap om te hearren hoe't de band yn harren riffs en komposysjes genôch meloadyske hânfetten biedt sunder dêrby yn te leverjen op de brute stjitkrêft. Ik fearje benammen op by de mominten wêrop't de band de kar makket om yn te setten op wide meloadyske gitaarlinen, om't dat krekt sa'n typysk skaaimerk is fan de atmosfearyske blackmetal dêr't ik de ôfrûne moannen mear en mear fan fan oan it wurden bin. Yn it ferlingde dêrfan kom ik op as grutste referinsjepunt eins op Gaerea, net yn it lêste plak om't boppesteande no krekt itjinge is dat ik sa wurdearje yn dy band (hooplik komt Gaerea nammers yn koarten wer mei in nije plaat; Arson fûn ik werklik fantastysk en de band hat gelokkich de gewoante om eltse twa jier mei nij materiaal te kommen).

No is dizze plaat fansels benammen op tekstueel en tematysk mêd nijsgjirrich; âld-Fryske teksten dy't ek nochris yn spegelfoarm skreaun binne. Geweldich hoe't sy dêrop kommen binne! At ik op de titels fan de nûmers ôfgean, dan tink ik al dat der ienige nuanse makket wurde moat oangeande it âld-Frysk. It liket der nammentlik earder op dat de band gebrûk makket fan in staveringswize fan foar 1980, wêrtroch it liket as ha wy te krijen mei in tige âld en net-lêsber foarm fan it Frysk. Mar faaks begripe wy it begryp 'âld-Frysk' op in oare wize, om't ik as histoarikus en frisisist-yn-oplieding fuortendaalks tink oan de Fryske taal fan de midsiuwen. Ik bin lang om let benijd hoe't 'de vork in de steel' sit, om it mar yn moai Nêderlânsk te sizzen.

Witsto, ProGNerD, tafallich ek at hjir sprake is fan in konseptalbum of in oar oerkoepeljend narratyf? Dêr bin ik eins wol nijsgjirrich nei. Dit taalkundige trúkje is wat my oanbelanget yn elts gefal allinich al reden om dizze plaat ek yn fysike foarm oan te skaffen. Ik sil der fannewike noch efkes oer neitinke at it de CD of de LP wurdt, mar keapjen gean ik seker - al wie it alline mar om de Fryske (black)metalscene op dy wize te stypjen!

Hjir falt te lêzen:

"De titel laat zich in het Nederlands vertalen als ‘Hetgeen voortaan gebeuren zal’. De teksten zijn een poging om in een profetische geest gestalte te geven aan de symbolische getuigenis van de onvermijdelijke eschatologische consequenties van het menselijk handelen enerzijds en van de afgrondelijke worsteling van het individu met de getuigenis én participatie daarvan. In andere woorden zijn de teksten dus een reflectie van zowel de collectieve Westerse beschaving in onze tijd, als van de afgrondelijke innerlijke strijd van het individu."

"Allereerst is de Friese en in bredere zin de Germaanse cultuur en de Westerse traditie als zodanig een onuitputtelijke bron van inspiratie. Ondanks dat er op “Itjinge tonei barre scil” geen specifieke Friese mythes expliciet beschreven worden, zou je wel kunnen zeggen dat de geest van de Friese God Forseti (de God van het recht) als een rode draad doorheen de teksten geweven is. Tegelijkertijd is ook het mythologische en culturele erfgoed van onze Israëlische gitarist een significante bron van inspiratie geweest en heeft het een grote rol gespeeld in de totstandkoming van het geheel."

Nijsgjirrich genôch yn elts gefal...

Dat gebrabbel hierboven zal allemaal wel... Is dat de taal van Mordor?

Ik hoor vooral veel Zweedse stempels terug in Ûngrûn. Ik moest even denken aan het "Ondergrondse Netwerk" van Osdorp Posse toen ik las wat dit onooglijke woord eigenlijk betekende. Daarmee heeft het natuurlijk niets van doen. Wel met vlot klinkend Zweedsachtig zwartmetaal waarin ruimte is voor snelheid en het nodige ingemetselde melodieuze gitaarwerk.

Het dwarsverband met Kjeld is via het strottehoofd van Asega snel gelegd. Zowel thematisch als muzikaal. Niettemin toch een aanwinst aan het zwartmetalen spectrum. De andere delinquent van dienst is gitarist en bassist Stoarmbringer. Die kun je kennen van Dool waar hij onder zijn echte naam de viersnarige ploert bedient. Met die entiteit tref je op "Itjinge Tonei Barre Scil" geen overeenkomsten aan.

Sta je ook al in de startblokken voor de nieuwe Dool Edwynn ? (de voortekenen zijn goed...)

Zeker! Zo pluriform was ik dan nog net wel.

Vooral het titelnummer wat onlangs is vrijgegeven, is een monster van een nummer.

Ik heb geen enkele moeite het Fries te lezen en te begrijpen, zit er dan toch een Friese melkboer in de stamboom?