Stef Bos - Kaartenhuis (2025)

Recensie | Stef Bos - Kaartenhuis | Nieuweplaat.nl

Het is inmiddels vijfendertig jaar geleden dat Stef Bos zich de vraag stelde ’Is dit nu later.’ Verstoppertje spelen doet hij allang niet meer, zoveel werd al duidelijk op zijn vorige plaat Bitterlief. En die lijn trekt Bos door naar het rustige en klein gehouden album Kaartenhuis.

Anders dan op al zijn voorgaande studioalbums klinkt Kaartenhuis meer uitgekleed. Die sfeer wordt vooral gecreëerd door de afwezigheid van drum- en baspartijen. Een zekere verstilling heeft zich meester gemaakt van Bos – iets wat vaker voorkomt bij artiesten die in een latere fase van hun carrière terecht komen. Hierdoor wordt de verhalende zing-praat-vertelvorm van Bos extra benadrukt en krijgt dit album nog meer melancholische lading dan gebruikelijk voor hem.

Negenendertig minuten lang draait deze lp haar toeren rondom bekende thema’s in het werk van Bos: afscheid, tijd, zwaartekracht, loslaten. Maar er dient zich ook een tot nu toe wat minder bezongen thema aan: spijt. ‘Ik heb misschien te vaak mijn kaarten ingehouden/Mijn hart niet uitgespeeld’ klinkt in het refrein van het innemende en ingetogen openingslied Kaartenhuis. De enige tot nu toe verschenen single van deze lp is Het Leven Moet Een Wals Zijn. Het is het lied met de meest in het oor springende klankkleur die een beetje leunt tegen de Arabische sfeer van Tamino’s album Every Dawn’s A Mountain. Het Leven Moet Een Wals Zijn voelt spannender dan de andere nummers op Kaartenhuis en is boeiend, verrassend en hopelijk niet eenmalig.

Na het beluisteren van Opeens Staat Alles Stil en Eindeloze Stroom Gedachten ontkom je er bijna niet aan om een verbinding te leggen met Boudewijn de Groot. Niet zo zeer in zang, maar wel in de intieme vertelvorm die De Groot ook op zijn laatste album Windveren meermaals toepaste; monologen met muzikale omlijsting. Het geeft Kaartenhuis als geheel gewicht zonder dat het drukkend of beklemmend wordt. In het lied Eindelijk Ben Je Vrij bezingt Bos een overleden dierbare. Opvallend is dat hij dit niet doet met zijn gebruikelijke Bosiaanse woordspelingen, maar dat hij een ode heeft geschreven die veel dichter op de huid voelt. Het maakt dit lied persoonlijk invoelbaar en toch tegelijkertijd universeel verbindend. Uiterst sterk schrijverschap en verfijnd geproduceerd.

Ik Zing en het instrumentale Tijd Om Stil Te Staan zijn de afsluitende twee liedjes op Kaartenhuis en komen – in vergelijk met de voorgaande negen tracks – niet optimaal uit de verf. Bij Ik Zing heeft dat voornamelijk betrekking op wat stichtelijk klinkende koor richting het einde van het lied. Een soort canticum dat op deze plaat niet passend of gepast voelt. Bij Tijd Om Stil Te Staan is de intentie wel duidelijk; een moment van bezinning om de gevoelde gevoelens en gedachte gedachten zacht te laten landen als het album haar einde nadert. Alleen duurt het slotakkoord slechts anderhalve minuut, dus is het flink haast maken met die landing. Daar had best nog wel een anderhalve minuut aan toegevoegd mogen worden.

‘En de meesten zijn geworden wat ze toen niet wilden zijn’ zong Stef Bos vijfendertig jaar geleden in het eerder genoemde Is Dit Nou Later. Stef Bos is dat ons inziens op overtuigende wijze wél geworden. Op Kaartenhuis laat Bos horen nog steeds een uniek dichterlijk verhalen-vertellende troubadour te zijn, maar wel een die al schrijvend steeds dichter bij de kern van zijn metier weet te geraken. De spaarzame en subtiele productie is over het algemeen stemmig en kalm, waarmee het voeding geeft aan de kleine melodielijnen en reflectieve songteksten. Kaartenhuis is een sterk, solide en breekbaar album dat minstens zo stevig staat als een Belgisch belfort.

Eerbetoon hier voor de grote Stef Bos. Want hij komt met zijn twintigste plaat en wat zit hij ons weer mooi dicht op de huid. Bos, de man die weet hoe je het nu, het later, de liefde, de leegte, het vuur, het zien, het donker, het licht, de storm, de kern of een papa bezingt.

De Nederlandse Tukker die daarmee ook Vlaanderen en Zuid-Afrika veroverde, die nu de kaap van de zestig al een paar jaar heeft overschreden en juist dan nog zijn leven ingrijpend zag veranderen. Zestig, het jaar dat zijn kinderen het auto-ongeval dertig meter diep van de Zuid-Afrikaanse rotsen hoogst bij wonder overleven, hij als vader het merkwaardigste meest surrealistische niemandsland betrad en na die eindeloze val in de leegte een oerschreeuw slaakte omdat dat allergrootste verdriet aan zijn horizon toch was afgewend.

Dan begrijp je hem als hij in zijn melancholische liedjes onvermijdelijk stilstaat bij het relatieve en het intense van het leven. Herken je het gevoel dat volop ademt in dit 'Kaartenhuis' en in de naam op zich van het nieuwe album. Meer passend kan ook niet voor de filosoof die van verwondering zijn carrière maakte, de milde zelfonderzoeker die al zijn hele leven zichzelf, zijn eigen afgelegde weg en zijn wereld in kaarten legt.

Ook die elf nieuwe ingetogen songs mogen er weer helemaal zijn. De minzame openingssong 'Kaartenhuis' over een break-up. Zelfs als het kaartenhuis instort vermoedt zeker Bos, half in parlandozang, erachter nog een nieuwe weg of een nieuw begin. 'Opeens Staat Alles Stil', die monumentale song en fragmentatiebom van ontroering. Des te meer meegenomen door zijn revaliderende zoon zweeft Bos, omgeven door waardige blazers, overheen de menselijke levensfasen van geboorte tot sterven. 'Eindeloze Stroom Gedachten', een zalige zomermijmering over kunnen loslaten. Als onder de sterren van een warme Afrikaanse nacht vloeit Stef Bos' onvoltooid verleden traag voorbij.

Als in de gewijde stilte van de Grote Sept van
Baelor, op de minimalistische piano van 'Leer Mij' leert Bos je te zien wat zogezegd onbereikbaar is. Zijn en ook onze ruimte is oneindig zolang je er telkens maar je grenzen in verlegt.
Het dagdromende 'Mijn Hoofd Zat in de Weg' bestrijkt het eeuwige gevecht tussen hoofd en hart, met Stef Bos daartussen koortsachtig zoekend naar het onverwachte en de vrijheid. Zoals wat verder ook in het hemelse 'Eindelijk Ben Je Vrij', een onbenoemd in memoriam, over een toestand van eindeloze onthechting.

'Het Verschil' is dan de Stef Bos-parade van de tegenstellingen, een vintage nummer dat in zijn verschillen weer de filosofie van die andere grote song 'Het Midden' oproept. In 'Vertel Mij Wie Ik Vroeger Was' zingt verder de man die aanvoelde dat hij te hard voor zich was uitgelopen, voorbij al die kleine momenten des levens die er ook toe deden. Voor de man Bos die nu eerst weer wil zien voor hij verdergaat, die probeert dus al die voorbije levenslagen er weer af te pellen.


Ook 'Het Leven Moet een Wals Zijn', naar een gezegde van zijn vader, is zo bewust en heerlijk als dat walsje dat zeker geen mars mag zijn. En daarmee Stef Bos' doeltreffendste tegengif wordt voor elke deprimerend kletterende oorlogsretoriek.

'Ik Zing' is een hymne voor het metier dat hem zoveel vrijheid verschafte, wellicht straks in de zalen evenzeer culminerend in deze pakkende samenzang. Bos heeft in een lied zijn publiek weer bij elkaar gebracht en in koor zingt zich dat finaal met hem nu de longen uit het lijf.

Het hemelse instrumentale kleinood 'Tijd Om Stil Te Staan', is een hoogstaand slot, een fragiel neuriënde piano-aftiteling voor de film van ieders leven, als een verstilde, indrukwekkende Arvo Pärt-compositie.

In dit 'Kaartenhuis' is Stef Bos, de grote woordkunstenaar met die uitzonderlijke en uitbundige verbeelding, voor de zoveelste maal opgestaan. Hij brengt zijn poëzie deze keer met ongepolijste stem en met rondom hem enkel spaarzame arrangementen. Met Tom Vanstiphout en Ruben Block, een gitaar, een piano, wat strijkers en blazers en geen bas of drums. Want Stef Bos was eraan toe, hij is op weg met een reis naar binnen, op zoek naar de rust en verstilling tegen de doorrazende tijd van veel teveel lawaai.

Hij wordt er dan toch steeds jonger mee in zijn hoofd. Dit 'Kaartenhuis' is dan wel zijn donkerste en bij wijlen diep ontroerende persoonlijke prentenboek, maar zo voert het hem uiteindelijk ongetwijfeld weer dichter bij zichzelf. Al is er altijd, overpeinst hij, meer wat hij nog niet weet, hij blijft de man die al pratend en zingend tot rust komt en die rust ook overbrengt. Daarom lopen bij Stef Bos de zalen altijd, keer op keer en naar verwachting zeker voor zijn 'Tijd Om Stil Te Staan'-tour ook zo vlug vol. Want dit is nu eenmaal een gouden jubileumplaat.

Gisteren Stef Bos zien optreden in de Maaspoort in Venlo, met zijn theatertour "Tijd Om Stil Te Staan". Alle nummers van dit album werden gespeeld, vaak ingeleid door een bijbehorend verhaal. En wat is Bos toch een mooie verhalenverteller, pratend maar ook zeker in zijn liedjes. Dit album bevat 11 schitterende nummers vol melancholie, subtiel aangekleed met voornamelijk piano en gitaar. Prachtplaat.

henrie9

Tukker ? Ben je het noorden kwijt ?