Tom Lehrer, de Amerikaanse wiskundige en satirisch zanger die generaties aan muzikanten en woordkunstenaars inspireerde, is op 97-jarige leeftijd overleden. Hij stierf vredig in zijn huis in Cambridge, Massachusetts, zo meldt zijn goede vriend David Herder. Hoewel Lehrer al decennialang geen nieuwe muziek meer maakte, bleef zijn invloed onverminderd groot. Zijn zwarte humor, vlijmscherpe observaties en genadeloze teksten zijn nog altijd springlevend.
In de jaren vijftig en zestig schudde Lehrer de gevestigde orde op met liedjes over kernoorlogen, religieuze hypocrisie en militaire absurditeiten. Titels als Poisoning Pigeons in the Park, The Masochism Tango en The Vatican Rag werden iconen van satire, gewaardeerd om hun brutale eerlijkheid en muzikale finesse. “Ik begon met liedjes schrijven omdat dat leuker was dan huiswerk maken”, grapte Lehrer eens over zijn studententijd aan Harvard, waar hij wiskunde studeerde.
Van ‘nerd’ tot legende
Lehrers teksten waren technisch complex én geestig. Dat sprak ook een nieuwe generatie aan. Zo raakte Weird Al Yankovic geïnspireerd door Lehrers optredens op de radioshow van Dr. Demento. “Mijn laatste levende muzikale held is helaas niet meer”, schreef Yankovic na het nieuws van zijn overlijden. Ook acteur Daniel Radcliffe was fan: “Hij was de slimste en grappigste man van de twintigste eeuw, en voor mij een held.” Radcliffes razendsnelle vertolking van Lehrers The Elements op tv werd zelfs bepalend voor zijn casting als Yankovic in diens biopic.
Hoewel Lehrer al sinds de jaren zeventig niet meer optrad, bleef hij zijn eigen publiek verbazen. In 2020 stelde hij zijn volledige oeuvre beschikbaar aan het publiek. “Ik geef elk recht, elke claim op mijn werk op. Help jezelf, en stuur me vooral geen geld”, schreef hij droogjes op zijn website. Daarmee gaf hij letterlijk en figuurlijk zijn stem aan de toekomst.
Zijn stem blijft, voor altijd
Lehrer nam in zijn leven slechts zo’n dertig nummers op, maar zijn muzikale voetafdruk is immens. Of het nu gaat om de cynische humor van The Old Dope Peddler (recent nog gesampled door rapper 2 Chainz) of het filosofische venijn in It Makes a Fellow Proud to Be a Soldier, zijn werk blijft spreken. Wat hem uniek maakt is dat hij zichzelf nooit als artiest beschouwde. “Ik heb altijd liever wiskunde gedoceerd”, zei hij eens. Maar misschien maakte juist die bescheidenheid hem zo tijdloos.
Tom Lehrer was geen man van veel woorden, behalve als hij zong. Zijn scherpe geest, droge humor en maatschappelijke blik blijven klinken. Niet via hitlijsten of Spotify-algoritmes, maar via de mensen die zijn werk ontdekken, herinterpreteren en doorgeven. Zoals hij zelf zei: “Ik ben gewoon een man die grappige liedjes schreef. En daar is niets mis mee.”
