Gentle Giant - In a Glass House (1973)

Is dit de ultieme Gentle Giant plaat?

"I heard someone saying I think he'll be staying maybe for a
Long time, Why does everybody else think that I'm mad
I heard someone saying I think he'll be staying maybe for a
Long time and that I'm mad

Lying down here in the afternoon
In my pretty cosy little cushioned room
I can talk to all my funny friends in here
I was told to rest why ... I am not quite clear"

Het gezegde waar Gentle Giants vijfde studio-album op is gebaseerd luidt: 'Wie in een glazen huis woont, moet niet met stenen gooien', wat zoiets betekent als 'als men zelf genoeg aanleiding gegeven heeft tot kritiek, moet men geen afkeurend oordeel over anderen uitspreken; immers de kritiek wordt dan teruggekaatst en de eigen reputatie valt aan diggelen'. Met andere woorden: denk goed na voordat je iemand bekritiseerd, want je hebt zelf ook genoeg boter op je hoofd. Ook op In A Glass House gaat Gentle Giant door met de weg die vanaf het begin af aan al werd bewandeld: het proberen te verleggen van de conventionele muzikale grenzen, waarbij niks aangetrokken wordt van de mening van anderen. Kunnen we, met dit gegeven in het achterhoofd, het concept dat achter dit album schuilgaat lezen als een dikke middelvinger van deze eigenzinnige, hoogstunieke progressieve band uit Groot-Brittannië richting de muziekindustrie? Ik denk van wel.

Het hierboven geformuleerde gezegde dient als basis voor het beste dat Gentle Giant tot dusverre heeft uitgebracht. In A Glass House bevat zes composities waar he-le-maal niets op af te dingen is. Of dit album een conceptalbum is durf ik niet met zekerheid te stellen, maar wie een blik op de teksten werpt ziet dat deze aansluiten bij het hierboven geformuleerde gezegde. Op In A Glass House worden psychologische concepten zoals ons verantwoordelijkheidsgevoel, hoe het is om vrij te zijn en onze levensvisies aan de kaak gesteld. Het maakt dat In A Glass House een heel intiem en persoonlijk album is om naar te luisteren, waarbij 'confronterend' het woord is dat het beste passend is.

De muziek is zoals we van de Reus gewend zijn, alleen liggen de accenten hier een beetje anders dan op voorgaande albums. Dat heeft alles te maken met het vertrek van één van de gebroeders Shulman, Phil. Voor mijn gevoel is de sound van Gentle Giant op dit album wat directer, rockender en catchier (voor zover dat mogelijk is bij deze band...). Exemplarisch hiervoor zijn het openingsnummer en het slotnummer: op het eerste gehoor doet dit vrij simplistisch en straight-forward aan. Vooral de drums zorgen voor dit gevoel, en ook de bass klinkt vrij stabiel. Maar luisterbeurt na luisterbeurt openbaart zich de genialiteit van In A Glass House: de onorthodoxe akkoorden, de manier waarop de verschillende instrumenten elkaar versterken en elkaar soms tegenspreken (hoe moet je het anders verwoorden?), en dan heb ik het nog niet eens gehad over de souplesse waarmee de ritmes, tempowisselingen en maatsoorten moeiteloos worden afgewisseld.

Een nummer waarbij de haren me recht overeind gaan staan is An Inmates Lullaby. Bij de eerste paar luisterbeurten vond ik deze track dus helemaal niks. Een slaapliedje dat overheerst wordt door pauken, een vibrafoon en glockenspiel, wat duf zeg... Maar een apart gevoel bekruipt je naarmate dit nummer je muzikale zenuwstelsel binnensluipt, waarbij het voelt alsof je meekijkt door de ogen van een geïnterneerd patiënt die volslagen krankzinnig is en probeert de wereld te omschrijven zoals hij deze ziet. Dit wordt nog eens versterkt door het feit dat de tekst in een ik-perspectief is geschreven, wat het nog beklemmender en onderhuidser maakt dan dat het al is. Het is een gevoel dat moeilijk te omschrijven is, want dit is een nummer dat niet beschreven moet worden, maar dat ondergaan moet worden.

Vervolgens is Way of Life een uitstekende illustratie van waarom Gentle Giant (nu al) één van mijn favoriete bands is. Wie verzint het om een bloedserieus, creepy nummer als An Inmates Lullaby op te volgen door een nummer dat het beste kan worden omschreven als de sound van Yes die op 2x speed is gezet? Briljant aan dit nummer vind ik vooral het spottende, cynische toontje waarmee Derek Shulman de luisteraar toespreekt. Het lijkt erop alsof hij hiermee wil zeggen: 'ik leid mijn leven op deze manier en ik doe alles hoe ik het zelf wil. Dit is mijn 'way of life', lekker puh'. Of zoals we als kleuter vroeger zeiden: ‘nana nanana!’.

Ook Experience, een nummer over verantwoordelijkheid, is een waar muzikaal rollercoaster en past perfect binnen alles waar dit album voor staat en gaat. Vooral de tweede helft van de song is werkelijk geniaal: catchy klinkend, maar toch zo typisch Gentle Giant. Na het korte intermezzootje dat A Reunion heet, waarin we getrakteerd worden op een hoogstaand stukje kamermuziek, komen we aan bij afsluiter In A Glass House.

En dit nummer bevat eigenlijk alles wat Gentle Giant te bieden heeft en wat deze band zo steengoed maakt. Het is dé archetypische Gentle Giant-song als je het mij vraagt. Dit wordt meteen aan het begin al duidelijk: een akoestische gitaar die afgewisseld wordt door een viool met drums, waarna vervolgens twee violen op de voorgrond treden met een voortstuwende bass op de achtergrond. Vervolgens krijgen we een middeleeuws-klinkend synthesizer-loopje met in de achtergrond iets dat klinkt als tamboerijnen. En man man man wat kan die Derek Shulman toch belachelijk goed zingen zeg, iets wat ik nog helemaal niet heb benoemt. Naast het feit dat hij een heel herkenbare en fijne stem heeft, weet hij er ook nog eens briljante zanglijnen uit te stampen, bijvoorbeeld in het titelnummer vanaf 1:01. Kippenvel.

Alleen de eerste minuut van het titelnummer levert al veel verhaal op. Net zoals alle andere Gentle Giant albums zou je ook over deze In A Glass House een boekwerk vol kunnen schrijven. Ik ben echter van mening dat dit album zich onderscheidt ten opzichte van de voorafgaande albums. In A Glass House is vrolijk doch melancholiek, speels doch serieus en complex doch catchy en daarmee een album dat voor mij, naast compositionele perfectie, deze keer ook emotionele perfectie weet te benaderen.

Ik heb met mezelf afgesproken dat ik na afloop van deze marathon de nummer 1 in de stand, mijn favoriete Gentle Giant album dus, in mijn top tien ga zetten. Ik zal er zeker niet wakker van liggen als op het einde van de rit blijkt dat In A Glass House als winnaar uit de bus komt rollen van deze marathon. Vijf dikke sterren zijn hier meer dan terecht en zeer verdient voor dit progressieve meesterwerkje.

Stand:

1. In A Glass House - 5*
2. Three Friends - 5*
3. Acquiring the Taste - 4,5*
4. Gentle Giant - 4,5*
5. Octopus - 4,0*