Urban Sax - Urban Sax (1977)

Behalve het prachtige artwork valt er nog veel meer te genieten aan dit obscure Franse plaatje. Gilbert Artman kreeg het stoutmoedige idee om zestien (!) saxofoons tegen elkaar uit te spelen in lang uitgesponnen minimalistische stukken. Het doet denken aan La Monte Young en Terry Riley, maar de overdonderende blazerssectie maakt er echt een verhaal apart van. Een schitterend maar helaas vrijwel compleet vergeten pareltje.

Koenr droeg een tip aan (in de Super Tip-Topper) die zich voor mij op compleet onbekend terrein bevond. Nooit eerder had ik van Urban Sax gehoord en ook met de Franse componist –en tevens geestelijk vader van dit project- Gilbert Artman had ik nog niet eerder kennis mogen maken. Heerlijk vind ik dat, dan weet ik dat er weer een geheel onbevlekte luisterervaring voor de boeg heb.

Gilbert Artman en zijn crew blijken performers pur sang te zijn, hij maakt daarmee zijn geboortenaam absoluut waar. Live performances van Urban Sax gaan gepaard met een veelkoppige crew die kan oplopen tot wel meer dan 200 muzikanten/dansers/performers, allen gehuld in excentrieke gewaden van ruimtemannetjes-achtige proporties. Tijdens live performances wilde Artman zijn muziek een extra dimensie meegeven, dit wilde hij bewerkstelligen door gebruik te maken van de natuurlijk aanwezige ruimtes van de locaties, of het nou een ordinaire concerthal was of de tuinen van Versailles. Tijdens de ontwikkel-fase van zijn optredens analyseerde hij de aanwezige landschappen en architectonische structuren en vervolgens maakte hij gebruik van deze sonische ruimtes om met de perceptie van geluid te spelen. Zo verplaatst hij tijdens optredens constant zijn muzikanten om een golvend en multidimensionaal aspect in de muziek te introduceren. Niet alleen wordt gebruik van lokale landschappen, ook lokale artiesten worden betrokken bij de projecten. Hier onder zie je een verzameling van zulke liveoptredens van Urban Sax, heb ik zelf met veel plezier bekeken.

https://www.youtube.com/watch?v=5j2uDj8gcJI

Voor dit album zijn 16 saxofoonspelers gerekruteerd, spelers die afwisselend gespecialiseerd zijn in de alto-, tenor- of soprano saxofoon. (Concept van dit project doet me denken aan de 77 drummers die Boredoms ooit bij elkaar verzamelde. De Japanse noise rockers hadden overigens Gilbert Artman ook wel kunnen vragen om mee te doen, aangezien Artman zijn carrière begon als drummer)
Onderverdeeld in groepen produceren de blazers een zeer gelaagde en mistige drone-sound. Het geheel klinkt mechanisch, halverwege part 1 zijn er zelfs geluiden die doen denken aan een stoommachine. Het rituele karakter van de muziek wordt aan het einde van part 1 nog eens onderstreept door vocale chants.

Het album kent een sterk repeterend karakter. En als ik zeg sterk repeterend, bedoel ik ook echt stérk repeterend. De kracht van herhaling is uiteraard voor ambient/drone muziek een gebruikelijk en zelfs onmisbaar instrument om de hypnotiserende soundscapes te laten ontvouwen aan de luisteraar. Zelfs binnen het genre vind ik echter dat Urban Jazz het wel heel bont maakt. Vooral het 20 minuut durende part 2 hanteert een in het oor springende herhalende composities, met zeer minimalistische toepassing van variatie. Er worden in deze compositie opvallende spiraliserende melodieën gebruikt, maar over and over and over and over again. Creatief is het wel, maar een 'over' teveel wellicht.

Bij Urban Sax gaat het om zoveel meer dan de muziek, het is ware performance art. Het is zowel een exploratie als coördinatie van geluiden, weerlegd in verschillende ruimtelijke structuren. Daarnaast kennen de performances een sterke eigen identiteit met de nadruk op het voortbewegen als een (bijna rituele) muziekgemeenschap. Dat gezegd hebbende, vermoed ik dat de muziek van Urban Sax ook het meest tot zijn recht komt in live performances. Het is echter aan mij de taak om het album te beoordelen. De ambiance van dit album is uitzonderlijk krachtig, maar het album verliest zichzelf naar mijn smaak soms nét even iets te veel in repetities. Concept/uitvoering van Urban Sax krijgt een 10, maar deze self-titled album krijgt van mij voorlopig…. nét 4 sterren