Charlie Mingus - Blues & Roots (1960)

MINGUS. Ja hoofdletters, je ziet het goed.
Alweer wat schrijven bij dit album ? Jazeker, want ik had het over een rijpingsproces. Net als wijn: na een rijpingsproces is de smaak voller, warmer, streelt het je tong nog meer. Muziek eigenlijk idem dito: na rijping klinkt het nog mooier, komt het beter tot zijn recht, klinkt het warmer, oorstrelender dan ooit te voren. Het kwartje valt. Alles gaat kloppen.
MINGUS krijgt dat voor elkaar bij mij. Naar horen zeggen is dit album een hele dikke middelvinger geweest naar de critici toe: MINGUS (ja ja nog steeds in hoofdletters) zou niet genoeg swingen.
WAT ??? Ik waardeer de man zo enorm omdat het mijn jazz-oogkleppen (of moet ik zeggen oordoppen ?) heeft weggenomen. MINGUS rockt, MINGUS swingt, MINGUS raakt, MINGUS scoort.
Eigenlijk kan je over dit soort muziek niet eens meer iets in woorden proberen te vangen. Al die mooie praatjes van MuMe-users (incl. mijzelf) stellen natuurlijk niks voor bij de prestaties die geleverd worden op albums als deze. In Rotterdam zeggen we dan "Muil dicht en luisteren".
Maar potverdorie, waarom zie ik dan maar 2 beoordelingen bij dit album (en de overige MINGUS platen) ? Dat kan toch niet ? Zijn er dan toch te veel mensen die dit niet aandurven of kunnen ?
Hoe overtuig ik mensen om eens een zijsprong te maken naar dit soort muziek ? dEUS is er door geinspireerd geraakt. Helpt dat ? Ik weet het niet. Angst voor het onbekende, of misschien willen mensen dit heel lang laten rijpen en er pas heel laat nog eens op terugkomen. Maar ach, ik draaf door.
"Muil dicht aERo...........luisteren !"

Zo langzamerhand heb ik met pijn in mijn hart moeten veronderstellen dat ik geen man van goede keuzes ben. Deze hele vakantie is de zoveelste verkeerde beslissing die ik in mijn leven heb gemaakt. Alleen naar Amerika, mensen ontmoeten, de wereld ontdekken, volwassen worden. Dat was het plan.

Maar nee hoor. Veel mensen heb ik hier nog niet ontmoet. De meesten gaven me gezichten die ‘wat moet je?’ schreeuwden of onderhielden me over hun liefde voor sleutelen aan motoren. Ik heb er geen spijt van dat ik die man een luisterend oor heb gegeven, de duur van zijn verhaal maakte mij wel duidelijk dat hij een eenzame man was, hij had het vast nodig. Maar toch, maak ik mezelf gelukkig met het ongeboeid luisteren naar verhalen over motortechniek, maak ik die man gelukkig door uit beleefdheid naar hem te luisteren? Ik denk het niet.

Ik klink niet echt enthousiast, en dat spijt me. Ik hou de moed er echt in jongens, maar er gebeuren hier gewoon dingen met me waar ik moedeloos van word. Gisteravond bijvoorbeeld, toen overkwam het me weer, dat gevoel. Dat gevoel dat ik krijg als alle binding met mijn omgeving verdwenen lijkt, dat gevoel dat een rode draad door mijn leven vormt.
Ik zat gisteravond in een muzikaal café. Ik ging daar heen met de overtuiging dat ik daar zielsverwanten tegen zou komen, ik kwam bedrogen uit. De mensen die er kwamen, kwamen er iedere donderdagavond. Ik was een vreemdeling die hun gevoel voor humor niet begreep en lang niet zo veel dronk als zij.

Het meest indrukwekkend was nog wel de muziek die er gespeeld werd. Jazz, en niet zomaar jazz, dit was hardcore jazz. Misschien lag het aan de drank, maar dit was niet allen jazz voor mijn oren, maar voor al mijn zintuigen. Ik ging helemaal op in de muziek, maar helaas kan ik niet zeggen dat ik daar veel van genoot. De musici toeterden, tokkelden en drumden alle kanten op. Ik geloof niet dat ze dezelfde maat ook maar één keer hebben herhaald. Ik kon het moeilijk volgen. De muziek klonk als een ruimte vol met mensen die allemaal verschillende gesprekken voeren, alle gesprekken zijn te horen, maar niet één gesprek is te volgen omdat er simpelweg te veel geluid om je heen is. Goed, ik zat in een café, dus eigenlijk was dat ook zo. Het zal wel de drank geweest zijn, zo helder weet ik het ook niet meer.

Wat ik me nog wel goed kan herinneren was de manier waarop de contrabassist me aankeek. Ik durf te wedden dat hij door had dat ik zijn muziek niet aan kon, ik durf te wedden dat hij zich door mij teleurgesteld voelde, zoals zoveel mensen. Ik kreeg geen prettig gevoel van die man en zijn muziek, maar ik kon het ook niet helpen dat ik me schuldig voor hem begon te voelen. Zo’n getalenteerde kerel die speelt in kroegen waar men zich naar de vergetelheid zuipt en totaal geen oor voor muziek heeft. Ik was de enige die luisterde, en ik kon de muziek niet hebben.

Nee, het was geen prettige ervaring. Maar wel een ervaring die me bij zal blijven. Is het ongeluk dat ik nu voel de zware bevalling van iets moois? Wie weet. Ik heb nu in ieder geval genoeg geschreven. Ik ga nu weer de stad in, op zoek naar een nieuwe ervaring.

Charles Mingus was één van de eerste jazzartiesten waarvan ik iets beluisterde. Je had natuurlijk ook Miles Davis en John Coltrane, twee absolute giganten. Maar Mingus mag toch ook zeker niet onderschat worden. Neem nu bijvoorbeeld dit album; een bijzondere plaat, dat is wel het minste wat je erover kan vertellen. Swingende gekte in combinatie met intense ingetogenheid. Ik heb het lijstje met meespelende artiesten eens opgezocht, en ik ken er, naast Mingus dan, slechts één: Jackie McLean. En dat is dan vooral van naam. Ik ben jazzliefhebber in een vroeg stadium, en dus geen jazzkenner. Maar wat ik hoor op ‘Blues & Roots’, dat is toch van een erg hoog niveau.

‘Moanin’’ is mijn absolute favoriet op deze plaat. Prachtig pianospel, de saxofonisten werkelijk in topvorm, en Mingus natuurlijk ook, met z’n bass. De muziek is gecomponeerd voor buitenaardse wezens, lijkt het wel; je hebt tien paar oren nodig om dit allemaal te bevatten. Maar dat is wel meer het geval met jazz, denk ik dan. Toen ik dit plaatje voor de eerste keer beluisterde, kon ik het natuurlijk nog niet allemaal vatten. Na drie keer werd mij al heel wat meer duidelijk dat Mingus een erg goede componist is. En na vijf keer luisteren was Mingus in mijn ogen reeds een genie.

Dit schrijft Mingus volgens Wikipedia over het album:

“This record is unusual—it presents only one part of my musical world, the blues. A year ago, Nesuhi Ertegün suggested that I record an entire blues album in the style of Haitian Fight Song (in Atlantic LP 1260), because some people, particularly critics, were saying I didn't swing enough. He wanted to give them a barrage of soul music: churchy, blues, swinging, earthy. I thought it over. I was born swinging and clapped my hands in church as a little boy, but I've grown up and I like to do things other than just swing. But blues can do more than just swing. So I agreed.”

Dit stukje tekst vat de plaat eigenlijk vrij goed samen. Net als de titel trouwens, die heel goed gekozen is. Het is blues, ja. Maar het swingt. Tegelijkertijd werkt het erg op je gemoed. Die aanhef van ‘Tensions’ bijvoorbeeld, die weegt echt op mij. En toch kan ik niet stoppen met bewegen; mijn ledematen laten zich meedrijven met de aanstekelijkheid van deze song (niet enkel van deze song, trouwens), en ik geef ze hun zin; maar in mijn hoofd spookt een heel andere soort emotie rond. Die tweeledigheid, dat vind ik persoonlijk erg fraai aan deze plaat. Dat vind ik persoonlijk erg fraai aan jazz tout court.

‘My Jelly Roll Soul’ geeft me een heel warm gevoel, alsof ik in één of andere Parijse club voor me uit zit te staren, naar een film noir, met een glas whisky in de hand, om af en toe van te nippen. Half beneveld door de whisky en de rook die in de club de atmosfeer overheerst, begrijp je geen jota van de film. Je ogen pikken, je handen trillen. Maar je weet dat het mooi is. Het is een gevoel, je kan het niet uitleggen of zo, je wéét het gewoon. ‘E’s Flat Ah’s Flat Too’ is van geheel andere orde, veel drukker. Maar even mooi, op een heel andere manier. Een verhit eindsalvo van Mingus. Alsof hij je nog één keer wil raken, maar dan recht tussen je ogen. Koel en meedogenloos, tot de warme kogel binnendringt. Het is een kwestie van besef, volgens mij.

Charles Mingus is een begenadigd man, en slaagt in iets waar maar weinigen in slagen. Hij zalft en pijnigt tegelijkertijd.

4,5 sterren

madmadders (her)ontdekkingsreis door de sixties en seventies #2: Charles Mingus – Blues & Roots

De1960-toplijst op RYM brengt me naar een album van Charles Mingus dat ik nog niet kende. Ik vind veel van wat ik van de beste man ken goed tot heel goed en dat is maar beter ook, want zijn muziek gaat zeker nog wel een aantal keren langskomen op deze reis.

Nu val ik maar direct met de deur in huis: ik 'voel' deze na best wat luisterbeurten nog niet zo. Ik heb nog niet het perfecte moment gevonden waarop deze het beste tot zijn recht komt. Om nou te zeggen dat het een matig album is, nee, dan zou ik heel erg overdrijven. Het is, zoals hierboven al vaker wordt verkondigd, een heel erg swingend album, maar ik merk dat ik mijn aandacht er niet bij kan houden, dat de muziek te veel naar de achtergrond verdwijnt, terwijl ik er liever helemaal in op wil gaan. Zoals ik bij het vorige besproken album, Giant Steps, iedere noot wilde verkennen, zo voel ik die behoefte totaal niet met dit album. Zo voor op de achtergrond is het prima, maar ik had op meer gehoopt.

Ach ja, kan gebeuren. Niet getreurd, het volgende jazzalbum wacht alweer op me (Sketches of Spain). Wie weet valt het kwartje ooit nog, maar voor nu grijp ik liever naar een Oh Yeah, Pithecanthropus Erectus of natuurlijk The Black Saint and the Sinner Lady terug (Mingus Ah Um zou ik weer eens moeten herluisteren, die voor mijn gevoel magere 3,5* die daar staat dateert alweer van tien jaar terug).

Trouwens, op het eerste nummer zit een paar keer een behoorlijk hinderlijke piep waardoor ik telkens denk dat allerlei elektrische apparaten in mijn huis het begeven. Maar dat terzijde.

Next stop: Miles Davis – Sketches of Spain