Lisa Gerrard - The Black Opal (2009)

Lisa Gerrard maakt muziek die ik niet makkelijk 1-2-3 opzet. Ik moet er echt voor in de stemming zijn en zelfs dan overkomt het me vaak dat ik een cd halverwege al weer afzet of het nu een soloproject is of Dead Can Dance.
Dat klinkt raar uit de mond van iemand die er wel degelijk regelmatig hoge scores aan geeft.
Aan de andere kant is het zo raar nog niet: Gerrard levert zware kost af die donker overkomt en je niet in een vrolijke huppelstemming weet te brengen. Gelijkmatig doseren is dus het geval.
Op dit album werkt ze nauw samen met Michael Edwards alsmede Patrick Cassidy, Pieter Bourke en James Orr en zoals iedereen kan zien is het haar eerste release op haar eigen label Gerrard records.
Niet alles wat ze als solo-artiest of in samenwerking op cd zet bevalt me altijd even goed (Dead Can Dance vormt een uitzondering).
Maar toen ik opener Red Horizon voor het eerst hoorde wisten de magische klanken me weer volledig in haar greep te krijgen. Geen ambient-geneuzel zoals op The Silver Tree in elk geval maar hemelse klanken waar de zang van Gerrard wederom het aangename middelpunt van vormt. The Messenger is dat wat minder maar die moet het vooral van sfeer hebben. Hier is de zang dan ook meer instrument en onderdeel van het geheel dan dat het de hoofdrol opeist. Het lijkt aangenaam weg te kabbelen hier en daar (mede dankzij de electronica) maar ik wil hier wel gelijk achteraan zeggen dat het nummer zich uitstekend leent om in een muzikale roes te geraken.
Tell It from the Mountain kent wel het etherische van Dead Can Dance zoals te horen op hun album Spirit Chaser: een hoop wereldklanken vermengd met het donkere kenmerkende geluid dus.
In Search of Lost Innocence doet me denken aan de doomy sfeer zoals die te horen was op Immortal Memory, nog steeds een zeer geliefde cd in huize aERo.
Ook The Crossing is vooral een sferisch nummer te noemen waar de zang als instrument wordt ingezet. Wereldse klanken zijn ons deel maar tegelijkertijd horen we een naargeestig en angstaanjagende ondertoon die maar moeilijk los te laten valt.
Met zijn kleine 3 minuten in elk geval kort maar krachtig.
Redemption daarentegen is het langste nummer van de cd met z'n ruime 8 minuten. Acht minuten lang triestigheid alsof we terecht zijn gekomen in een door woesternij vernietigd landschap waar een enorme desolaatheid slechts je deel kan zijn. Vrolijk word je hier niet van. Lisa Gerrard-kenners weten denk ik wel waar ik het over heb: ze heeft meer van dit soort werken (wederom denk ik hier aan nummers van Immortal Memory). Hier is het natuurlijk mooi om de titel er als vergelijk bij te halen: opaal kan ook een behoorlijk donkere steen zijn en dat straalt dit nummer volledig uit. Ze heeft het niet voor niets over de donkere variant er van.
Een schitterend nummer in al zijn somberheid!
Hoe anders komt The Serpent & the Dove op mij over: alsof de lucht klaart en er hoop in doorklinkt. Lisa zet haar stem ook anders in: haast transparant in tegenstellling tot het soms opgezwollen, klassieke geluid dat ze meestal laat horen. Licht en helder onder begeleiding van een akoestische gitaar en rondfladderende celli of viool.
Deze stijl bevalt me eigenlijk wel: het laat de veelzijdigheid van haar vocalen goed horen (Lisa kan zich ook inhouden). Dit is wel een favoriet van mij.
Ook op Black Forest zet ze haar stem anders in. Dit doet me qua sfeer zelfs een beetje denken aan het debuut van Goldfrapp. Ook het lijzige van Beth Gibbons (Portishead) hoor ik in de verte terug en dat gaat idem voor de sfeer er van op.
Wederom een nummer dat het erg goed bij mij doet. Misschien omdat het me weet te verrassen en ik een kant van haar hoor waar ik nog niet zo bekend mee was.
Is All Along the Watchtower hét nummer? Jazeker, dit is het nummer van Bob Dylan, ook onsterfelijk gemaakt door Jimi Hendrix.
Jimi heeft het nummer wat mij betreft tot grote hoogte weten te brengen en het origineel doen vergeten en dat is iets wat Gerrard minder doet. Het is een mooie versie geworden maar ook niet meer dan dat. Verheffend is het zeker niet: een lekker triphop-achtig nummer misschien wel. Prima ritme, prima sferische ondersteuning van strijkers en daarmee doet het me wederom denken aan de hoek Portishead, Goldfrapp e.d., niet bepaald namen waar je gelijk aan denkt als je het over Lisa Gerrard hebt.
Ik moet zeggen dat ik het niet erg vind. Het houdt het album luchtig en afwisselend zonder dat het goedkoop gaat worden (alhoewel ik me kan voorstellen dat zware Gerrard-addicten dit twijfelachtiger zullen vinden).
Fijn voor die addicten om te kunnen zeggen dat Solace dan weer de donkere kant laat horen met die galmende klanken. Misschien ietwat meer van hetzelfde maar daardoor niet minder lekker en zeker na de afwisseling op dit album eigenlijk heel goed te behappen allemaal. Een kleine flits van de film Gladiator doemt ook weer even op en ik kan weer voort.
Natuurgeluiden starten The Maharaja en de akoestische gitaar wordt weer omgegespt. Lisa past haar vocalen hier gelijk op aan en zo blijkt maar weer dat ze er echt veel mee kan. Ze zet haar stem hier echt op andere wijze in. Het heeft iets rokerigs, iets nachtclub-achtigs maar uiteindelijk absoluut ook weer niet, en dat komt door het gebruik van de strijkers en de galm die in het nummer verwerkt is. Qua sfeer moest ik gelijk denken aan die hier op de site onbekende Katarina Kovac (en ja, het is ongetwijfeld eerder andersom dat Katarina Lisa Gerrard als invloed heeft maar dat terzijde: ga haar ontdekken via last.fm zou ik zeggen). Natuurgeluiden luiden het nummer weer gepast uit.
Sleep is de afsluiter van The Black Opal en sluit naadloos aan op het vorige nummer. Gerrard behoudt dezelfde manier van zingen onder begeleiding van piano en daarmee weet ze me weer heel goed te pakken op een manier die ze nooit eerder gedaan heeft. Zo ken ik haar niet. Ik ken de zangeres die we ook op dit album af en toe te horen krijgen: haast klassiek getint, voluit en soms lekker galmend. Hier hoor ik heel wat anders: ingetogen, jazzy maar vooral heel erg boeiend.
Een schitterend einde van een uitermate boeiende cd. The Black Opal kwam voor mij als een kleine verrassing omdat ik de bewegingen van deze zangeres niet nauwgezet volg. Ik had geen idee dat er wat nieuws aan zat te komen en als dan blijkt dat dit een veelzijdig album is waar ik niets geforceerds hoor (wat soms toch wel een beetje bij haar hoort) dan kan ik alleen maar zeggen dat ik hier dolgelukkig mee ben en kan vaststellen dat Lisa Gerrard er wat mij betreft nog steeds toe doet. Met The Black Opal weet ze mij in elk geval stevig tegen zich aan te drukken.

Vanaf begin jaren tachtig tot diep in de jaren negentig hebben Lisa Gerrard en Brendan Perry een wereld voor ons ontsloten die we niet voor mogelijk hebben gehouden. Was hun titelloze eersteling nog doordesemd van de geest van Joy Division, al snel bouwden ze aan een heel eigen geluid waarin elementen uit de klassieke muziek de rock verdrongen. En ze versmolten invloeden uit diverse muziekculturen in hun muziek lang voordat de wereldmuziek in de popmuziek gemeengoed werd. Die invloeden werden zelfs steeds sterker en de zware doem raakte meer en meer op de achtergrond. Als duo vulden ze elkaar perfect aan: Perry de down-to-earth crooner en Lisa altijd in hogere etherische sferen. En dan die stem! Zelf noemt ze het 'The work' en beschouwt haar stem als een instrument van God. En daarom heen spint ze nog allerlei onnavolgbare holistische ideeën. Ik heb sommige interviews met haar wel eens uit ergernis half gelezen weggelegd. Nu zal het mij eerlijk gezegd ook worst zijn hoe ze het doet. Het gaat om de uitwerking die ze heeft op de luisteraar. Als je je stem als instrument gebruikt en je vooral van woordloze zang bediend en als je er zulke new age-achtige theorieën op na houdt besluipt je het gevaar dat het esthetisch maar irrelevant geneuzel wordt. Maar zij slaagt er in zonder woorden mensen te raken. Dàt is haar werkelijk gave. groter dan die van haar enorme stembereik.

Ik moet bekennen dat toen zij en Brendan huns weegs gingen ik me wel zorgen heb gemaakt. Brendan zorgde toch voor de nodige nuchterheid en zette ze als duo met beide benen op de grond waar Lisa de neiging had te veel naar het etherische te neigen. Maar haar eerste debuut The Mirror Pool stelde me gerust want het was verrassend goed en bood een mooie staalkaart van haar kunnen met als stralend hoogtepunt Sanvean: i am your shadow. Van haar filmmuziek heb ik echter nooit zo gehouden (op het prachtnummer See the sun en haar bijdragen aan The Gladiator na). Hoezeer ik uit interviews met Lisa begrijp dat het voor haar allemaal vanuit dezelfde inspiratie ontspruit. Wat voortkwam uit haar samenwerking met Klaus Schulze vind ik niets meer of minder dan muzikaal behang.

En nu heeft ze haar laatste muzikale ei gelegd. The Black Opal nestelt zich wat sfeer en muziek betreft tussen Immortal memory en The Silver Tree in en bestaat grofweg uit dezelfde componenten: gedragen orkestrale nummers (Red horizon, In search of lost innocence met als hoogtepunt: Redemption), hymnes (het Leonard Cohen-achtige The serpent & the dove, The maharaja), ritmische nummers (Tell it from the mountain,The crossing, All along the watchtower), etherische sfeertekeningen (Solace) en ballades (Black forest, Sleep). Het is een mooi en evenwichtig geheel. Het klankbeeld is in haar donkere pracht weer oorstrelend. Bovendien heeft ze nog immer niet aan overtuigingskracht ingeboet en weet ze de luisteraar te raken.
Red horizon trekt je onmiddellijk weer die kenmerkende Lisasfeer in: gedragen met altijd die donkere dreiging op de achtergrond die soms als een bijna verstikkende deken over de muziek hangt. Musicmeter recensent aERodynamIC heeft al op prachtige en volledige wijze een beschrijving gegeven van de verschillende composities en ik kan hem volledig daarin volgen. Ieder album getuigt Lisa weer van aan zekere continuïteit in haar muziek maar toch borduurt ze niet gemakzuchtig voort op hetzelfde liedje. Iedere keer zijn er weer nummers te ontdekken die me verrassen zoals hier de prachtige afsluiter Sleep. Ze schroomt steeds minder in het Engels te zingen al voegt het in mijn ogen niet echt iets wezenlijks toe aan haar muziek. De zeggingskracht komt niet uit haar woorden maar vanuit haar ziel. In ieder geval weet la Gerrard met The Black Opal andermaal te overtuigen.