Ornette Coleman - The Shape of Jazz to Come (1959)

Ik beluisterde dit album voor het RYM top-250 review topic – anno augustus 2022 was dit RYM #235

Om maar met de deur in huis te vallen: dit album van Ornette Coleman is een openbaring voor mij. Nu is mijn verkenningstocht in de jazz – zij het op een gematigd tempo – enkele jaren bezig, met zelfs een top-10 plaat tot gevolg, maar ik heb de aantrekkingskracht van het genre, die voor mij ook dicht bij afstoting ligt, nooit helemaal thuis kunnen brengen. Maar van The Shape of Jazz to Come, een iconische titel die Refused en Lasse Marhaug terecht zou inspireren, raak ik helemaal geaard, in een energetische grondtoestand lager dan die van welke muziek dan ook. Deze plaat is elementair en zuiver.

De hoes en de tracktitels geven in retrospect al een hint: hier wordt een basale standaard gezet. Het zelfvertrouwen dat van de albumtitel afspat wordt gevoeld in de nummers. Hier wordt directe communicatie met de luisteraar aangegaan. Ik noem muziek zelden briljant maar voor het middenstuk met ‘Peace’ en ‘Focus on Sanity’, mijn hoogtepunten van deze plaat, heb ik weinig andere woorden. De muziek praat tegen mij. Nu heb ik die indruk bij jazz en met name de vrijere variant wel vaker, maar hier al helemaal. Alsof er een bepaalde teneur wordt overgebracht, alsof een dier je iets duidelijk probeert te maken maar geen woorden kan gebruiken. De muziek voelt lichtvoetig, vederlicht zelfs en ademt een bepaalde positiviteit of zelfs vrolijkheid vergezeld van vertrouwen. Wat een sensitieve en schone sensatie.

Het is enkel ‘Congeniality’ dat me tot nu toe van 5* afhoudt, met zijn iets te traditionele “wij spelen dus jazz” uitstraling. Het is de enige track die me iets uit de flow haalt, mede door de olijke bas die het nummer een wat koddig sfeertje geeft. Evengoed is dit een sterk en basaal nummer waarvan de kritiek meer zegt over de genialiteit van de rest van het album dan over deze track zelf. Verder is The Shape of Jazz to Come voor mij de ideale brug tussen de wat conventionelere en lossere jazz, die het beste van beide werelden heeft aangegrepen nog voordat ze goed en wel gedefinieerd waren.

Je moet deze muziek niet vastklampen maar juist losjes benaderen, zoals je ook zand in je hand losjes moet vasthouden en niet moet fijnknijpen om het te behouden. Zo moet je ook je zintuigen behandelen bij het luisteren van deze muziek. En door die zintuigen meer losjes te behandelen, geef je ze de ruimte en kom je ook buiten de muziek weer tot rust. Zo ervaar ik dit althans. En daarmee wordt dit in tegenstelling tot wat het eerst lijkt zuiver rustgevende of zelfs geruststellende muziek. Een essentiële plaat.

Dikke 4.5* met verder groeipotentieel