Klaus Schulze - ...Live... (1980)

Een concert van Klaus Schulze is een bijzondere gebeurtenis kwam ik in Keulen achter. De beste man maakt een verlegen knik richting publiek en neemt vervolgens plaats achter zijn synthesizers die als het ware een modern orkest vormen. Tegenwoordig zit Schulze op een kruk achter zijn imposante installatie, maar in de jaren zeventig van de vorige zat de meester op een hoogpolige tapijt op de grond achter iets wat het midden houdt tussen een telefooncentrale en nogal wat keyboards, in die dagen erg modern. En bij het kijken van dergelijke foto’s anno nu kan ik slecht concluderen dat het er nog steeds imposant uit ziet.

En dan het album Live wat een verslag is van concerten die Klaus Schulze tussen 1976 en 1979 gaf in de plaatsen Amsterdam, Berlijn en Parijs. In de informatie bij dit album schrijft hij dat het zijn laatste concerten zijn en dat we in het vervolg zijn muziek alleen op geluidsdragers kunnen volgen. Dit gegeven is inmiddels door de tijd ingehaald, want hierna zijn nog wat live albums van de beste man verschenen. Maar voor de maatstaven die in 1980 golden zou dit album vast een bijzonderheid zijn geweest. Ja, en dan ten slotte op deze inleiding kan ik slechts concluderen dat de informatie en vormgeving van de heruitgave op cd meer dan in orde is.

En dan na dit verhaal de muziek die door het voorgaande iets historisch heeft gekregen. De lampen dimmen en voor mij zie ik in gedachte een man die live bezig is met muziek vernieuwing. Na het welkomstapplaus zijn daar de eerste subtiele tonen muziek te horen. Toch heb ik snel het idee dat de Schulze me meeneemt op een boeiende reis. Zaken worden mooi opgebouwd en afgebouwd terwijl het subtiel stuwende ritme de vaart er inhoudt. De eerste paar minuten van de track Bellistique zijn dan ook erg lekker om na te luisteren. Na verloop van tijd gooit Schulze er een verandering in waardoor ik bij de les wordt gehouden. Ook al is de muziek een tikje zenuwachtig van aard, het is mooi om te horen hoe Schulze de zaak onder controle weet te houden. Voor mijn gevoel jakker ik over een autosnelweg. Even denk ik er gaat wat fout, maar dit is een inleiding naar een wat rustiger deel in het stuk. Het geeft me een gevoel alles van grootte hoogte te overzien. Vlak voor het einde zit de muziek erg tegen de stilte aan waardoor ik het gevoel krijg in ijle lucht te zijn terechtgekomen. Lang van die sfeer kan ik niet genieten, want het lijkt wel of ik een organist hoor die aan het experimenten is met zijn muziekinstrument. Door al die wisselende sferen is de track Bellistique voorbij voordat ik erg in heb. Het einde ervan is haast klassiek te noemen, voor mijn gevoel zit in een zaal waar een Orkerst bezig is met een mooi einde te maken aan een deel uit een symfonie.

De track Sense begint met stemmen die me aan een klooster doen denken vroeg in de morgen. In de verte hoor ik paterstemmen op klanken die aan de branding van de zee doen denken. Het houdt me althans gekluisterd aan de stereo. Langzaam kruipen er geluiden is het stuk die me het gevoel bezorgen aan de andere kant van de dampring te zijn beland. Heel even zijn er geluiden te horen die wat aan onweer doen denken. Toch blijft het stuk in eerste instantie aan de rustige kant, wat voor mij een beeld oproept van een zaal waar gespitste oren zijn te zien. Erg gewaagd dus om dergelijke muziek voor een volle zaal te spelen. Gaandeweg zijn er minimale overgangen te horen, maar wat overheerst is een gevoel van verlatenheid. Geluiden die aan de branding doen denken vormen hier een rode draad. Na ongeveer tien minuten komt er meer leven in de brouwerij. Schulze gooit er heel voorzichtig wat ritme in, waardoor ik wat aan reizen moet denken. Verder doet het mij denken aan een trein die door een wijds landschap gaat waar het nodige is te zijn. De drums van Harrald Grosskopf versterken dit gevoel nog eens. Met de ogen dicht zie ik de mooiste beelden uit alle hoeken en gaten van de aarde voorbij komen. Door het subtiel stuwende ritme gebruik is stil zitten een lastige opgave en als Schulze er dan nog mooie lijnen doorheen trekt met fraaie tonen uit de elektronicawinkel is het feest compleet. Berlijnse School in de perfecte vorm. Muziek om met de ogen dicht helemaal in trance te raken zonder dat er naar een hulpmiddel als een joint bijvoorbeeld hoeft te worden gegrepen. Halverwege het stuk blijkt dan nog eens dat Grosskopf er een heerlijke aparte drumstijl er op nahoud. Even is er wat rust te horen, maar door de haast bedwelmende tonen heb ik het idee bij een grootte schaal te staan waar rook vanaf komt die me verder doen drijven in vreemde gebieden. Het repeterende ritme versterkt dit gevoel nog eens haarfijn. Daarnaast doet het wat denken aan een moderne variant van de Bolero. Ritme en geluiden uit de synthesizers gaan hier als een goed huwelijk samen. Qua stijl had het prima kunnen passen op het album Moondawn. De heren Schulze en Grosskopf in topvorm dus. Tien minuten voor het eind is er nog wat rust wat me een gevoel bezorgt los van de materie te komen. Even voor het einde zijn daar opnieuw de geluiden die wat aan de branding doen denken en fraaie tonen uit de synthesizers. Even nog een opleving, maar daarna is het vooral een warme sfeer te horen die wat doet denken of een bijzondere film ten einde is. Vroeger vond ik een lesuur van 50 minuten lang op de middelbare school, edoch nu met al het mooie wat voorbij kwam is het wel erg aan de korte kant. Een meer als terecht applaus sluit vervolgens deze track af.

De tweede cd uit deze set begint met de track Heart. Qua wat er uit de luidsprekers doet het inderdaad denken aan dat belangrijke orgaan in de borstkast, maar dan achter een dikke winterjas verscholen. In het begin van de compositie veranderd er niet echt iets wezenlijks, edoch het kloppend geluid van het hart maakt me wel rustig. Vanaf ongeveer de vierde minuut lijkt het wel de dag aan het aanbreken is. De contouren van het landschap worden steeds duidelijker. Ondanks dat het zo tegen de stilte aanzit erg mooi om te horen en het spreekt van lef om zo’n stuk live te brengen. Echt aanbreken wil de dag nog niet en voor mijn gevoel blijf de dauw als een deken boven het landschap hangen. Vanaf de tiende minuut komt er leven in de brouwerij. Vrij orkestrale klanken uit de elektronica komen de kamer in. Het ritme loopt weliswaar wat mankt maar het past er wonderwel bij. Qua tijdsspanne had het uit de periode rondom Dune kunnen komen, waar een draai van schwung is aangegeven. Tijdens het typen van de tekst blijven de verandering komen veelal subtiel, maar ook soms als een verassing. Na verloop krijg ik een gevoel of ik door het werelddeel Zuid Amerika een expeditie aan het maken ben. De fluittoontjes die zijn te horen roepen iets Argentijns op. Hier en daar slingert een aap door het oerwoud, terwijl het strakke ritme wat te horen is de nodige spanning in het stuk houdt. Even lijkt Schulze de weg kwijt te zijn, maar dit is van korte duur. Hij pakt met als het ware weg uit het oerwoud en zet me vervolgens neer op een druk stuk snelweg. Het verkeer dendert voor en al snel kom ik tot de conclusie dat God me wat meer ogen had mogen geven. En net als ik daar aan denk wordt de muziek een stuk rustiger. Voor mijn gevoel zit ik te kijken na een stam die bezig met een rituele dans. Naast het vreemde ritme zijn er mooie ijle klanken te horen uit de synthesizers. Verder roept het een beeld op van ontspannen reizen. De zon doet zijn best, de weg is rustig waardoor de ogen de tijd wordt gegund om van het uitzicht te genieten. Aan het einde wacht nog de ondergaande zon.

Met veel geluiden uit het publiek begint Dymagic, waarna wat metaalachtige klanken volgen op een strak ritme, die me wat doen denken aan zware industrie. Zodra ik het cadans van het ritme heb te pakken, gooit Schulze er wat spannende geluiden in. En dan is daar ineens de stem van Arthur Brown te horen. In combinatie met het vreemde ritme roept dit een beeld op van een sacraal ritueel. Met mijn ogen dicht heb ik het gevoel dat ik zit in een oosters gebedhuis. Langzaam op het ritme vindt er van alles plaats, waarna er naar een soort climax wordt gewerkt. De stem van Brown wordt indringende, waardoor het lijk of hij bezig is met een donderpreek wat nog eens versterkt wordt door de strenge muziek van Schulze. Tot dat het lijkt of twee katten ten tonele verschijnen. Hierna wordt de muziek behoorlijk heftig en zal het mijn inziens goed kunnen passen bij een documentaire over de beeldenstorm. Hier valt dan ook op wat een dramatiek in de stem van Brown zit. Inmiddels is het ritme behoorlijk broeierig geworden en stil zitten is haast onmogelijk. Als ik de ogen dicht doe zit ik zo in een spannende film waar strijders achter elkaar zitten in godshuis. Op het moment dat ik denk het spannende is nu achter de rug volgt er nog meer huiveringwekende muziek om de rilling van te krijgen. Tegen het einde lijkt het wel of er een strenge God het stuk inkomt die een zeer strenge les in petto heeft. De opzwepende muziek versterken het voorgaande nog eens. Met andere woorden middels moderne middelen wordt een spannend verhaal uit de Middeleeuwen ten beste gegeven. Aan het einde van het stuk lijkt het dan ook alsof er een gebed is te horen voor degene die de strijd niet hebben overleefd. Desolate klanken volgen waarna het verleden wordt begraven. Ja, en dan volg er een terecht applaus.

Op de cd uitgave van dit album staat nog een bonustrack, Le Mans au Premier. Dit stuk begint met een subtiele orkestratie die me wat doen denken of een klassiek orkest begint uit een deel uit een symfonie. Daarnaast roept het ook beelden op uit een ver universum. Na verloop van tijd komt er ietsje meer leven in de brouwerij door een zware bas die het stuk binnenkomt. Zodra deze weg is, is het opnieuw zweven geblazen op een bed aan klanken die lijken te komen uit zacht bespeelde violen. Qua structuur had deze track niet misstaan op het album Dune. Het roept namelijk het beeld op van een bijzondere wereld die alleen in een sciencefiction kan voorkomen. Na ongeveer tien minuten komt er een subtiele verandering in het stuk. Voor mijn gevoel kan ieder moment de titelrol in beeld verschijnen om een bijzondere film tot een goed einde te brengen. Nog even worden er bijzondere beelden op het witte doek geprojecteerd waar zwaar materieel is op te zien die van een ruimtemissie terugkomen. De bemanning daarvan worden als helden binnengehaald, waarna een statig eind volgt.

Ja, en dan is daar ineens de stilte een teken dat het album Live van Klaus Schulze ten einde is, en dat de mensen in Amsterdam, Berlijn en Parijs destijds na iets moois hebben kunnen luisteren. Heerlijk muziek van Schulze nog vooral in de jaren zeventig stijl van de vorige eeuw.

Dit album had ik nog niet, nadat deze in 2007 opnieuw op Revisited verscheen, dus was dit natuurlijk voor mij juist de reden om die versie aan te schaffen. Deze versie bevat naast een extra lange versie van "Sense" ook nog de bonustrack "Le Mans Au Premier". Het moge dan ook duidelijk zijn dat mijn review dit keer gebaseerd is op de Revisited-uitgave.
Live is een absoluut degelijk document uit de Schulze-discografie en bevat opnames opgenomen in Berlijn (1976), Parijs en Amsterdam (beide 1979).

Na een daverend gejuich en applaus knalt Schulze met "Bellistique" er direct in met een hele vette, agressieve en rappe sequencer. Deze sequencer houdt een aantal minuten aan, maar krijgt uiteindelijk versterking van een geweldige solo. En voordat ik er erg in heb, bevind ik me in de Berlin School-hemel! Schulze gaat volledig uit zijn dak en gaat op een gegeven moment echt helemaal los als de solo compleet op hol slaat. Daarna laat hij de muziek rustiger worden, blijft de sequencer meer op de achtergrond kabbelen en zorgen warme, gedragen synth-akkoorden die minutenlang aanhouden voor een sfeervol plaatje. Uiteindelijk blijven deze laatsten over en zorgen voor een zeer bijzonder, behoorlijk bombastisch coda die me bij vlagen aan de meer experimentele kant van Vangelis doet denken. De laatste minuten bestaan letterlijk uit een vuurwerk van overdonderende synth-akkoorden. In ieder geval een uiterst overtuigende opener waar terecht voor geklapt wordt!!

Toch is "Bellistique" 'slechts' het opwarmertje. Want wat Schulze ons met het epische "Sense" voorschotelt is redelijk ontzagwekkend te noemen. Vijftig minuten klokt "Sense" en tegenwoordig is dat normaal voor Schulze-begrippen. Vanwege de extreme tijdsduur is het dit keer dan ook helemaal geen straf dat Schulze de muziek langzaam de tijd geeft om op te bouwen. Een zweverig intro met zo nu en dan het rommelen van de donder is dan ook het enige wat ik op dat moment hoor. Vlak voor de vierde minuut springt er een licht op de achtergrond kabbelende sequencer te voorschijn die al rustig voortkabbelend zijn ding doet. En zo ontstaat er een mooie klankcollage waar het aangenaam op wegdrijven is.
Na een tijdje begint de hoofd-sequencer tot leven te komen en langzamerhand laat Harald Grosskopf ook zijn drums horen. De sequencer krijgt bijval van een andere en als reactie daarop gaat de hoofd-sequencer vervolgens opgefokter klinken. En zo groeit "Sense" rond de achttiende minuut, als er ook nog eens een flitsende solo zijn intrede doet, dan uiteindelijk uit dat allesomvattende proporties.
Rond de zesentwintigste minuut klinkt het alsof de sequencer begint te 'zwalken' en hervindt na een tijdje zijn evenwicht weer. De muziek is dan ook weer wat kalmer geworden, ondanks dat de nadruk toch nog steeds op de hoofd-sequencer ligt. Lang aanhoudende synth-akkoorden doen vervolgens hun intrede en ook de drums van Grosskopf herpakken zich weer. Een nieuwe, meer rustige solo kondigt zich aan en langzamerhand neemt "Sense" weer wat aan kracht toe totdat op den duur overal weer flink de nadruk op komt te liggen.
In de slotfase laat Schulze alles rustig wegebben en is het rustig bijkomen geblazen, terwijl de kenmerkende hoofd-sequencer (inmiddels gereduceerd tot een subtielere variant) rustig zijn kabbelende weg blijft vervolgen terwijl mooie, gedragen synth-akkoorden zorgen dat de muziek een gedragen en vreedzaam karakter met zich mee krijgt.
Wellicht is het de extreem lang aanhoudende hoofd-sequencer die het merendeel van "Sense" domineert, wat op een gegeven moment te veel van het goede dreigt te worden, waardoor de aandacht dreigt af te zwakken. Maar ondanks deze kritische noot mag "Sense" welbeschouwd puur en concreet als 'classic' Berlin School gezien worden. Wat dat betreft zeker essentiële kost wat zeker aan het eind letterlijk als figuurlijk een daverend applaus verdient.

“Heart” begint kenmerkend met een synth-pulse die zich continue herhaalt. Rustige synths zijn op de achtergrond te horen en zorgen voor een sferisch geheel. Het is in ieder geval rustig bijkomen na het epos wat “Sense” is en het nummer is dan ook een welkome afwisseling. Op een gegeven moment doet een aangename solo zijn intrede en zorgt voor een meer dan aangename bijkomstigheid.
De omslag vind plaats ronde de elfde minuut als een snerpende sequencer zijn intrede doet en het nummer robuust een andere sfeer met zich meekrijgt. Schulze trekt vrij snel alle registers open en onder begeleiding van een ferme beat tovert hij een hoop bombarie uit zijn synths. Op een gegeven moment als de nadruk meer op de sequencer en beat is komen te liggen zorgt een snerpende solo voor een hoop tumult en bombarie en met de broodnodige synth-effecten geeft het het nummer nog wat extra’s mee. In ieder geval klinkt het gebodene erg sterk en is dan ook een feest voor het oor.
Uiteindelijk gaat het tempo nog een beetje omhoog en krijgen de genoemde elementen nog even een flinke boost met zich mee als Schulze letterlijk gaat scheuren tijdens de solo, totdat hij de boel weer wat meer tot rust laat komen en het ritme enigszins veranderd. Gedragen synth-akkoorden in combinatie met een scala aan elektronische percussie-elementen zorgen voor een mooie overgang en uiteindelijk voor het slot van “Heart”.

Met een daverend applaus, gefluit en ander kabaal, wat direct redelijk lelijk en abrupt afgebroken wordt, begint het live in 1979 in Amsterdam opgenomen “Dymagic” met als speciale gast Arthur Brown, die zijn grillige vocalen van stal mag halen. Net zoals hij dat al deed op “Shadows of Ignorance” van het Dune-album. In tegenstelling tot dat nummer, is hij hier al vrij snel te horen.
Ik weet eigenlijk niet zo goed wat ik van “Dymagic” moet vinden. Het duurde erg lang voordat ik “Shadows…” eenmaal kon waarderen, echter viel uiteindelijk toch het kwartje. Maar “Dymagic” is toch andere koek en de vocalen zijn hierop niet mijn ding. Het klinkt allemaal behoorlijk gekunsteld en vergezocht en volgens mij lijkt dit meer op een soort geïmproviseerde jam dan dat hier daadwerkelijk over nagedacht is. Wat in wezen helemaal niet verkeerd hoeft te zijn, alleen pakt het i.m.o. hier ongelukkig uit. Daarbij klinkt Arthur wel alsof hij te diep in het glaasje (zeg maar gerust fles) heeft gekeken en in een melige bui kan het bij vlagen grappig zijn om naar te luisteren, echter is het na het niveau van de eerste drie tracks toch wel redelijk matig te noemen. Misschien met een joint of zo dat het beter werkt, echter rook en blow ik niet, dus helaas.
Op een gegeven moment houdt Arthur voor even z’n kop dicht en als reactie daarop gaat Schulze volledig over-de-top op zijn synths. Even later lijkt het wel als reactie dáárop dat Arthur ook weer even flink van leer moet trekken. Overigens is het totaal niet te verstaan wat hij te verkondigen heeft, alhoewel ik het idee heb dat het eerlijk gezegd nergens over gaat.
Zo heel af en toe als Schulze van zich af bijt, lijkt het nummer z’n momenten te kennen, maar zodra Arthur weer te horen is, is het meteen een stuk minder. Achteraf had Arthur misschien wel helemaal achterwege moeten blijven. Dan was het nog altijd een mindere van Schulze geweest, maar dan was het nog redelijk rendabel gebleven. Helaas is “Dymagic” toch absoluut de minst sterke track vertegenwoordigd hier en gezien het hoge niveau van de rest van de nummers, is dat toch jammer.

“Le Mans Au Premier”, de bonustrack, is het eerste deel van een live-registratie, opgenomen ergens in Frankrijk in 1979 en is een aardige en bescheiden toevoeging aan het album, maar niet meer dan dat. Het bestaat voornamelijk uit weifelende en dwalende synth-klanken die als intro meeslepend zouden kunnen klinken als voorbode op een groot en episch brok synthesizer-muziek. Alleen lijkt het in deze vorm niet echt te werken, waardoor er niets meer dan een grotendeels loos intro overblijft. Als uiteindelijk de muziek (die echt wel zo z'n momenten kent) zich ontvouwt, is het alweer snel voorbij. Wat in werkelijkheid hoogstwaarschijnlijk niet het geval zal zijn geweest. Daarnaast voegt het eerlijkheidshalve niets toe wat ik al niet eerder op het album gehoord heb.

Concreet is Live toch een geweldig album van Schulze die zich van zijn kenmerkende top van zijn kunnen laat zien. Helaas wordt het lichtelijk ontsierd door het dubieuze “Dymagic”. Daarnaast voegt de bonustrack in wezen niets van daadwerkelijke toegevoegde waarde toe.
Ondanks dat toch 4 punten voor Live, omdat de eerste 3 tracks van uitzonderlijke klasse zijn en die er voor zorgen dat ook dit pompeuze live-document essentiële kost is voor iedere zichzelf respecterende Schulze-fan en – liefhebber.