Paavoharju - Yhä Hämärää (2005)

De eerste keer dat ik deze bijzondere plaat van Paavoharju beluisterde was ik meteen overdonderd. Wat klonk dit apart zeg! Ikuisuuden Maailma klinkt als een muziekje dat je op de achtergrond van een documentaire over satanische wereldcomplotten zet. Donker, mysterieus, mooi. Dit album heeft iets vreemds, iets onbegrijpelijks, iets buitenaards. Net als de Finse taal waarin de nummers gezongen worden, al houden de vocalisten meestal hun mond.

Ik ga niet vaak naar musea waar moderne kunst tentoongesteld wordt. Als ik wel een keertje ga, kijk ik met verwondering naar de gebogen ijzerdraadjes die eigenlijk helemaal nergens op lijken. Ik maak mezelf dan wijs dat een gebogen ijzerdraadje een mooi kunstwerk is en dat het aan mij ligt dat ik er niets in zie. Als ik niet al te lang daarna op een schilderij van een zeventiende-eeuwse grootmeester als Johannes Vermeer stuit, slaat echter de twijfel toe. Is dat gebogen ijzerdraadje echt even mooi als dat schilderij met al zijn kleuren en details? Is dat mishandelde stukje ijzer echt gewoon te diep voor me en niet gewoon vreemd en verder niet zo veel?

Dit album is meer dan een gebogen ijzerdraadje, en de muziek waar ik gewoonlijk naar luister is zeker veel minder dan een kunstwerk van Vermeer. Toch begon ik me na iedere luisterbeurt sterker af te vragen of ik dit album echt mooi vond, of dat het eigenlijk te diep voor me is en ik het alleen maar mooi vind omdat ik het niet begrijp en ik er maar van uit ga dat het mooi is omdat het nou eenmaal als kunst gepresenteerd wordt. Ik neig naar de tweede optie. Bijzonder veel sterren en superlatieven heb ik niet voor dit album over. Ik zal echter de eerste zijn die toegeeft dat dit zeker geen alledaags album is, en het zeker een mysterieuze genre heeft. Maar wellicht is dit album alleen apart voor mij omdat ik niet vaak moderne kunstmusea bezoek.

Ook bij mij sprak dit album mij aan, het werd beschreven als wat moeilijkere muziek met een sfeertje dat een beetje richting Sigur Rós gaat: echt iets voor mij dus

En ja hoor, dit is inderdaad een album voor mij. Doet dit aan Sigur Rós denken? Een beetje wel ja, zeker aan het begin. Dit door de manier van zingen en omdat het toch dat ijle sfeertje neerzet. Je zou dit album echter tekort doen door te stellen dat het op Sigur Rós lijkt. Het is een wat moeilijker album, met meerdere lagen. Ook worden hier veel meer instrumenten en andere (elektronische) geluiden uit de kast getrokken, die een erg mooi geheel vormen.

Juist door die elektronische geluiden krijgt dit album een heel eigen sfeer. Waar doet dit aan denken? Dat verschilt heel erg, ik vind dat er best wat variatie in dit album te vinden is, ook al blijft de overall sound wel hetzelfde. Af en toe doet dit denken aan de Deense kust, dan weer aan de grasvlaktes, dan weer aan hogere sferen: Het Walhalla? Soms waan je je in de Middeleeuwen, door het gebruik van de klavecimbel bijvoorbeeld, dan ben je niet meer op deze planeet.

Vaststaat verder is dat ze een ongelooflijk goede zangeres hebben, ze heeft echt een engelenstem. Ik kan er geen woord van verstaan, maar dat is niet zo erg, de sfeer wordt erg mooi neergezet, ze draagt de emotie prachtig uit. Daarnaast vind ik dat Finse taaltje wel iets hebben.

Al met al kan ik zeker genieten van dit prachtige album, er is geweldig gebruik gemaakt van elektronica, die perfect past bij de instrumentatie en de engelenstem. Erg mooi album, 4*

Laat ik meteen maar beginnen met waar onze welwillende luisteraar op kan rekenen:

Deze plaat is één groot, mysterieus, duister, verwarrend sprookjesbos. Omschrijving?
Stel je voor dat Sneeuwwitje met de 7 Dwergen een duister, satanistisch ritueel houdt, terwijl Doornroosje een ode zingt aan een bloeddorstige banaan en de prins op het witte paard boven in een boom zit te kaarten met een cactus. Daartussen vlagen van Mario die ook nog eens langs komt kijken (De primitief aandoende synths bijvoorbeeld in het tweede en zesde nummer).

Kan ik dan een iets duidelijkere genrebeschrijving geven? Nee.
Avantgarde, New Wave, Pop, Folk, Rock, Wereld en daarbovenop nog een toefje elektronica.
Alles is te herkennen in dit onuitspreekbare album van deze band. Ze hebben, net als je denkt dat ieder plekje in de muziekwereld al vergeven is, een totaal eigen terrein gesticht.

Tussen de angstaanjagende ambient (de opener), lo-fi popnummers (de afsluiter), kaartende cactussen en angstaanjagende begrafenisorgels, is er ook nog die prachtige, hemelse engelenzang.
Om het allemaal nog eens een tikkeltje verwarrender te maken.

Al geen zin meer om de plaat te beluisteren?
Laat ik de welwillende luisteraar dan maar eens geruststellen.
Dit is geen easy listening. Het is hypnotiserende, beklemmende folk die je niet loslaat.
Bij vlagen heerlijk catchy, bij vlagen zo angstaanjagend dat je onder de dekens wilt kruipen.
Het is een verborgen, onoplosbaar mysterie dat, ondanks dat het soms wat verdwaalt in de experimenteerdrang, meer dan de moeite waard is om te luisteren.
4*

Hij was al eens 1 van de albums in het lijstje van Het Review-Album van de Week!-topic, maar toen niet gekozen voor dit album. Nu kreeg ik dit album getipt door The Scientist in het befaamde Super Tip-Topper topic. En nu moet ik zeggen dat ik wel onder de indruk ben van het album. Er zit eigenlijk een beetje van alles in, mooie folksongs, rustig en kort, maar ook een beetje chaotisme compact verpakt in die vrij korte nummers. Mag je het dan vergelijken met Sigur Rós? Ach waarom ook niet, waar zij hun liedjes erg uitsponnen om zo een ongekende sfeer te creëren, weet Paavoharju dit een minimale folkliedjes te doen. Dat lijkt op momenten ietwat chaotisch, maar het zit ook gewoon erg goed in elkaar. Zo krijg je een apart plaatje.

Maar er zit nog veel meer verpakt in de liedjes. Electronic is hoorbaar, met overaanwezige keyboards, zou je denken. Keyboards of iets anders (ik ben daar geen kenner in) hoor je bijna nooit in de folk muziek, en als je het hoort is het heel licht op de achtergrond, hier niet, hier is het zowat op de voorgrond en Paavoharju weet benoemenswaardig er zo een sfeer om heen te bouwen dat het klinkt alsof het een eeuwenoude combinatie is die je niet kunt scheiden. Ook is er ruimte voor hele intieme nummers, met minimale dromerig pianospel met een heerlijke zagstemmen, in voor mij niet te verstane taal. Dat zorgt voor intieme en meeslepende nummers die je bij blijven.

Maar er is ook ruimte voor lekkere pop, kijk maar naar het laatse nummer. Het is lekker aanstekelijk, luchtig en serieus te gelijk. Zo komt het tot mij over, door de taal weet ik niet waar het over gaat, het zou zo maar kunnen dat het een zwaar onderwerp betreft op rustige muziek.

Eigenlijk is dat wel fijn, dat je niet weet waar het over gaat door de taal. Je blijft maar gissen en zo is er voor ieder een betekenis, en ik laat het aan ieder om die zelf te vormen.

Ik zie dit eigenlijk als een verfrissende combinatie, intieme ''nummertjes'' samen met zware en ietwat chaotische nummers, in de goede manier. Ook de mengeling van stijlen is een heerlijke beleving, zo heb je weer wat electronica, dan weet wat pianomuziek begeleid met de vrouwelijke stemmen met uitgebreide en kleine uithalen. Erg fijn.

Kun je dit album vreemd vinden? Ja eigenlijk wel. Het is ook wat vreemd om zoveel stijlen door elkaar te gooien, en verrassend genoeg werkt het uitzonderlijk goed.
Vreemd in de goede zin dus. Een Yhä Hämärää is een album met voor ieder wat wils.
Mits je van een goede cominatie van folk, electronica, pop, modern klassiek, post-rock(?)* houdt.




* Noem ik even omdat de vergelijkingen hier genoemt worden met Sigur Rós, wel een heel klein beetje post-rock in dat geval hoor.