Klaus Schulze - Irrlicht (1972)

Vandaag 2 maal achter elkaar gedraaid in de auto. Maar hij omarmde mij echt.


Ik had Irrlicht in eerste instantie op 3* staan. Dit kwam omdat ik niet goed wist waar en hoe ik het moest plaatsen. Knap en orgineel was het zeker, maar het raakte mij niet op een gevoelsmatig niveau zeg maar.
Ik zal direct met de deur in huis vallen: We gaan van 3* -> 4,5*.
Zoals je misschien zult merken ik ben enthousiast over deze plaat.
Ik zal jullie vertellen waarom en proberen uit te leggen waarom ik deze extreme verhoging verantwoord vind:

Velen zullen weten: Klaus Schulze was de drummer van Hash Jar Temple en Irrlicht is het solo debuut album van Schulze. Je zou in eerste instantie denken dat 'Irrlicht' een zware drum uitstapje is maar dit is niet zo. Het kan het best worden omschreven als een set van tonale verzamelde ideeën die stevig aarden in het domein van de moderne klassiek (Avant-garde). De Critici en reviewers hebben ook niet voor niets met een beschuldigd vingertje gewezen naar de invloeden van Stockhausen, Boulez, Terry Riley, Reich en Philip Glass om de Electro akoestische kant van Schulze's vroege werk te omschrijven. Schulze zelf ontkende in alle toon aarde en zei zelfs een aantal van deze kunstenaars op dat moment niet eens te kennen, laat staan hun muziek te hebben gehoord. Op zich begrijpelijk, Schulze kwam zelf uit een hele andere muzikale stroming: Krautrock. Hoe graag ik ook zou willen verwijzen naar moderne Componisten. Haalt Irrlicht zijn inspiratie uit de late 60’s psychedelische muziekstromingen. Het experimentele en het verwoorden van een sombere en lege periode van Duitsland in de jaren 70 met de invloeden van Amerikaanse psychidelische rock (zoals zoveel duitse bands dit deden), verklaart de sound en de sfeer van dit album. Misschien is surrealisme een betere term voor Irrlicht. De muziek laat zich niet makkelijk classificeren als muziek en juist ook altijd weer wel. Irrlicht lijkt een reis te zijn terug naar de toekomst. Het album lijkt een zwarte eenzaamheid te vertolken, wat veel overeen heeft met het helaal.
De drummer maakt een album zonder drums. Ik hoef er geen doekjes om heen te winden: Dit album krijgt alle lof die het zich maar voor kan stellen. Het wordt gezien als een mijlpaal in de elektronische muziek. Wat die lof is wat mij betreft meer dan terecht.

Het eerste nummer: Satz Ebene is mijn persoonlijke favoriet. De kunst vorm heeft veel overeenkomsten met: een structuurloos kosmische orgel spel van minimalisme en orgelwerken wat een reis naar een nieuw universum zoekt met Bach als kaptein van het ruimte schip. Nergens laat Satz Ebene zich besturen. De orgeldronen lijken compleet hun eigen gang te gaan en weten zich los te maken van elke vorm van muziek wat ik ken. Elke keer lijkt Schulze er een schepje boven op te doen, steeds komt er meer tempo bij. Wat zich zelf op pompt tot een kosmische elektronische explosie.
Het 2 nummer is lijkt te functioneren als een soort stop, waar Enebe explodeerde, worden de orgel geluiden hier wat zachter, en rustiger.
Exils Maria – blijkt (later) een typisch Schulze nummer te zijn. Melancholisch op zijn eigen manier. Dit nummer wordt omschreven als het meest experimentele van de 3. Het nummer omvormt zich vanaf 4 minuten, uit de een donkere ambient, in een drone en space noise sound, Hierna neemt de muziek weer zijn rust en valt achterover om op te gaan in iets oneindigs.
Dugeon is de bonus track. Deze is (volgens mijn bronnen) in 1973 opgenomen. (ik bespreek hem verder niet omdat hij niet op de originele plaat staat)

Zoals ik al schreef: deze plaat omarmde mij vanmorgen, ineens begreep en voelde ik, de intentie van de kunstenaar. Nergens waren nog vragen of afleidende gedachten. Alleen ik en de muziek. Verbaasd hoopvol en avontuurlijk voelde ik mij. De tonen van het orgel, wat zich eerst wat eentonig op mij overkwam, lijken nu als een regenboog aan geluiden te zijn geworden voor mijn brein. Zelfs van mijn eerste voornemen om van 3* naar 4.5* te verhogen moet ik herzien. Door het verwoorden van mijn enthousiasme en het wederom herbeluisteren van deze plaat kan ik niks anders concluderen: Hier hoort 5* te staan

Wat men ook mag vinden van Irrlicht, het is en blijft een klassieker in z'n genre. Nota bene in dezelfde maand uitgebracht als Tangerine Dream's Zeit, is dit debuut-album van Klaus Schulze zíjn antwoord op het kraut- en spacerock-genre, overgoten met een flink ambient-sausje.
Een album die zich niet gemakkelijk laat beluisteren, maar eenmaal in de stemming, is het een luister-ervaring waar ik alleen maar van onder de indruk kan zijn.

Het begint al goed met "Satz Ebene". Mistige en wazige, orkestrale klanken tasten in een duisternis waar een dreigende grondtoon heerst. Eenmaal opgeslurpt door de muziek, vliegt de tijd voorbij en voordat ik het weet, wordt ik verwelkomt door een magistraal en majestueus orgelstuk, die naarmate deze vordert, in kracht en heftigheid toeneemt.
Maar als ik denk dat ik kan bijkomen na de bombastische laatste minuten van "Satz Ebene", slaat het stuk in z'n geheel om en gaat direct verder met "Satz Gewitter". Een kakofonie van rommelende klanken en andere geluids-erupties vullen mijn woonkamer. Af en toe lijkt het net alsof de donder inslaat en is het schuilen geblazen, voordat ik letterlijk geraakt wordt door de bizarre brei van klanken. Maar dat is niet erg, want ik wordt er wonderwel positief door geraakt. Naarmate deze korte overgangstrack vordert, wordt het weer wat rustiger en dwalerige orgel-patronen blijven in het duistere luchtledige zweven.
Na de relatief broeierige eerste nummers, is "Satz Exil Sils Maria" toch een heel ander verhaal. Ruim 20 minuten lang is het rustig wegdrijven op de minimale, doch uiterst sfeervolle ambient van dit laatste nummer. In het begin lijkt het allemaal nog redelijk verontrustend te klinken, alsof in de verte het geweeklaag van zielen klinken die nog geen rust hebben gevonden in het hiernamaals.
Zodra een soort van hypnotiserend zoemend geluid zich langzaam en meer van zich laat horen, neigt de muziek dreigend te worden. Echter waaieren de diverse klanken mooi uit in een rustig, vreedzaam eindstuk, waarmee er een einde komt aan het debuut van Klaus Schulze.

Irrlicht is werkelijk waar voer voor de liefhebbers. Hoewel nét niet zo imponerend en indrukwekkend als bijvoorbeeld TD's Zeit, is Klaus' eerste solo-wapenfeit een album waarmee hij meteen een stempel drukt. En hoewel zelfs dit album zeker niet in de verste verte in de buurt komt van zijn latere werk, is het toch zeker interessant om te horen, wat Klaus al in het prille begin in petto heeft. Qua stijl en sfeer zou Klaus zich met opvolger Cyborg nog wat meer evolueren, voordat hij het muzikale roer zo omslaan naar de sound waarmee hij zich zou perfectioneren middels albums als Timewind en Moondawn.

Overigens heb ik de versie met de andere hoes dan hier afgebeeld; degene gemaakt door de Zwitserse schilder Urs Amman die meerdere Schulze-covers voor zijn verantwoording heeft genomen (om precies te zijn z'n eerste 5 albums).

Irrlicht verdient van mij een dikke 4 punten!