Naar mijn mening heeft Van der Graaf Generator in hun eerste twee periodes (1967-1972 en 1975-1978) geen enkel slecht album weten uit te brengen. Zodoende is ook World Record wederom een knap album van Van der Graaf Generator na twee meesterwerken (Godbluff (1975) en Still Life (1976)), die volgens mij met recht de term 'klassieker' verdienen, te hebben uitgebracht. Het is altijd lastig om een album uit te moeten brengen dat zich moet zien te meten aan een meesterwerk, laat staan twee meesterwerken (en technisch gezien drie (!) meesterwerken als je Pawn Hearts mee zou willen rekenen). Voorafgaand aan World Record waren mijn verwachtingen, en ik neem aan de verwachtingen van alle VDGG-fans, dan ook hoog gespannen. De band weet met dit album die verwachtingen deels in te lossen, en deels niet. Wat dat betreft heeft World Record mijns inziens twee kanten: enerzijds bereikt dit album niet het niveau van Godbluff en Still Life, maar anderzijds is World Record toch een prima plaat die niet misstaat in de platenkast van de progressieve rockliefhebber.
Het album begint met misschien wel de beste song op deze plaat, dat voor mijn gevoel zomaar van Godbluff af had kunnen komen. Muzikaal gezien doet When She Comes vooral denken aan de eerste twee nummers van die plaat, The Undercover Man en Scorched Earth, maar het doet me ook denken aan het nummer Pilgrims van Still Life. Tekstueel gezien gaat dit nummer, voor zover ik dat kan beoordelen, over een gedicht uit 1819 van de Engelse dichter John Keats, genaamd 'La Belle Dame sans Merci'. Op de middelbare school hebben we dit gedicht voor het vak Engels geanalyseerd, dus toen ik de tekst erop nalas was de link snel gelegd. Eens te meer wordt hier duidelijk hoe briljant de teksten van Peter Hammill zijn (om deze vervolgens nog briljanter te vertolken met zijn zanglijnen en unieke stemgeluid):
In the end it all comes down to sleazy bargains.
That hidden key - you tried so hard to find it,
All you can conceive is the effort to be worthy;
Even now you need to be reminded
That La Belle Dame is without mercy.
The lady with her skin so white -
You never did quite catch her name -
Now she holds you in the night
And she'll never let go again,
She'll never let go again.
A Place to Survive is een positief georiënteerd nummer, waarin Peter Hammill de luisteraar aanmoedigt door te gaan met het leven, ondanks alle moeilijkheden en vervelende momenten die ervoor zorgen dat je bij de pakken neer gaat zitten en je eigenlijk op zou willen geven. Dit nummer kenmerkt zich vooral door het feit dat er meer nadruk op de ritmesectie wordt gelegd, waarbij het samenspel tussen de drums van Guy Evans en de basspedalen van Hugh Banton echt fenomenaal is. Vooral in het tweede deel van het nummer gaan de heren lekker ouderwets los, waarbij het spel me bij vlagen aan de 'good old times' van Pawn Hearts doet denken. Topnummer!
Het twintig minuten-klokkende Meurglys III (The Songwriter's Guild) is het nummer waar het album mee valt of staat, gezien het feit dat het nummer bijna veertig procent van de afspeeltijd in beslag neemt. De vorige epic van dergelijke proporties die de band op plaat zette was natuurlijk het fenomenale A Plague of "A Plague of Lighthouse Keepers", een nummer dat Van der Graaf nooit meer heeft geëvenaard en zal evenaren. Dat lukt ook Meurglys III niet, maar dat neemt niet weg dat dit een sterke en boeiende epic is. De band weet moeiteloos de harde en zachte stukken af te wisselen zoals we van ze gewend zijn, wat op zo'n manier gedaan wordt dat de aandacht van de luisteraar geen enkel moment verzwakt. Ook het reggae stukje dat iets over de helft van het nummer wordt ingezet, kan bij mij op waardering rekenen: een kant van de band die ik nog niet eerder had gehoord.
Toch is Meurglys III niet helemaal koek en ei. Ik moet zeggen dat ik liever een echte finale, een groteske afsluiting had willen horen van een compositie met deze lengte. (Bijna) alle grote progepics uit de jaren '70 worden gekenmerkt door zo'n finale, die het desbetreffende nummer een betiteling zoals 'onsterfelijk, een klassieker en één van de beste nummers ooit' geven, in plaats van ('slechts') een karakterisering zoals 'majestueus en meesterlijk'. Ik bedoel hiermee dat Meurglys III niet in het rijtje staat met nummers als A Plague of Lighthouse Keepers, Supper's Ready, Close To The Edge, The Gates of Delirium of Starless (je kunt je uiteraard afvragen of Starless een epic is...), om maar wat van die ultieme progepics te noemen. Daarvoor mist dit nummer simpelweg de magie, de cohesie, de memorabiliteit en de groteske finale die die andere nummers wel hebben. Meurglys III laat me zodoende toch een beetje met een bittere nasmaak achter, aangezien ik er op voorhand meer van had verwacht. Ik zei al dat Meurglys het nummer is waarmee het album valt of staat. Dit wordt gereflecteerd in mijn eindscore: het is niet slecht (bij vlagen is het zelfs erg goed), maar toch had ik op meer gehoopt.
Al met al is World Record een album waar ik zeer over ben te spreken. De eerste twee songs bevallen me het beste en kunnen zich bij vlagen meten met andere klassieke Van der Graaf-songs. De epic stelde me ietsjes teleur, maar kent desondanks enkele zeer sterke momenten. Ten slotte zijn de twee kortere composities op deze plaat, Masks en Wondering, zeer prima songs, alhoewel zij zich niet kunnen meten aan andere Van der Graaf nummers met dezelfde lengte, zoals bijvoorbeeld Pilgrims, Still Life of House With No Door. Korte conclusie: dit is een prima plaat, waar weinig op aan te merken is.
4*