Oranssi Pazuzu - Värähtelijä (2016)

De reeks ongrijpbare avantgardistische black metal albums van deze band is bijna klaar en ik heb het nu langzaamaan ook wel gehad. Het grijpt me niet. Er blijft niets hangen behalve de herrie van Havuluu die het dromerige vooral laat klinken als een irritante koortsdroom. De lange nummers hadden voor mijn gevoel ook allemaal gehalveerd kunnen worden. Echt niet mijn band, maar ik heb nog vage hoop op een geniale afsluiter.

Tussenstand:
1. Farmakologinen
2. Muukalainen Puhuu
3. Valonielu
4. Värähtelijä
5. Kosmonument

Deze marathon ging ik in met het gevoel dat het gesneden koek zou zijn. Dat ik een pak klassiekers op mijn kooplijst zou zetten. Ik ben al van een koude kermis thuisgekomen. Op de vorige albums twijfelde ik al over de opnamekwaliteit. Ik wilde het gewoon niet geloven, maar inmiddels ga ik er maar van uit dat het een gimmick is. een compleet misplaatste gimmick. Zeker in de eerste paar nummers hoor ik goede dingen, maar de band maakt het de luisteraar nodeloos moeilijk. Havuluu en Valveavaruus zijn complete kutherrie. Ik ga er weinig woorden meer aan vuil maken. Het is een beetje alsof een beeldhouwer een beeld maakt om het vervolgens met zijn eigen poep te besmeren. Doei Oranssi Pazuzu.

Tussenstand:
1. Muukalainen Puhuu
2. Valonielu
3. Farmakologinen
4. Kosmonument
5. Värähtelijä

Schijn bedriegt. Zo ook bij dit vierde album van het Finse Oranssi Pazuzu. Op het eerste gezicht lijkt de groep in alles een vintage black metal band. De bekende elementen zijn allemaal aanwezig: de demonische bandnaam, het onleesbare logo en het duistere coverartwork. Maar bij het openklappen van de verzorgde digipak maakt het glanzende zwart plaats voor een psychedelische oranje-roze kleurencompilatie, die meer aan een flower power vloeistofdia dan aan duivelsaanbidding doet denken.

Wat voor het artwork geldt, gaat ook op voor de muziek. Hoewel Värähtelijä (‘resonator’ en niet ‘de vibrator’ zoals een bekende onlinevertaalmachine suggereert) duidelijk geworteld is in black metal, is dit hokje veel te krap voor Oranssi Pazuzu. Sommige recensenten verwijzen naar de band met ‘krautrock black metal’, maar dit label is eigenlijk net zo nietszeggend als het originele krautrocketiket in de jaren zeventig was. Het dient voornamelijk als verwijzing naar de experimenteerdrang, die de composities van de band kenmerkt.

De band gunt zich daar dan ook goed de ruimte voor. In zeventig minuten speeltijd passeren zeven nummers, die nog het beste te omschrijven zijn als psychedelische jams. Openingsnummer Saturaario brengt een crescendo van gitaargeweld, maar schakelt halverwege over naar dreigende toetsenpartijen en zelfs een wah-wah solo. In Lahjah stuwen tribale drums de gitaren steeds verder de hoogte in om uit te monden in een scheurende gitaarriff, die niet misstaan had op een jaren zeventig proto-metal plaat.

De black metalwortels van de band schemeren het meest door in het vierde nummer. Met zijn dissonante gitaargeluiden en verwrongen orgeltjes doet Hypnotisoitu Viharukous denken aan de muziek van black metalvernieuwers als Dødheimsgard en Rebel Extravaganza-era Satyricon, hoewel Oranssi Pazuzu de nadruk altijd meer op de groove legt dan op industriële snelheid en precisie.

Hoogtepunt van het album is het zeventien minuten durende Vasemman Käden Hierarkia waar alle voorgenoemde elementen samengevoegd worden in een verzengende jam. Kosmische geluiden, vervreemdende koortjes en spookachtige synths die weggeplukt lijken uit een Carpenterhorror vullen de furieuze gitaarmuur aan. Op driekwart van het nummer doemt een ronkende stonerriff op, die Ufomammut in herinnering brengt. Als het geweld uiteindelijk gaat liggen, rest enkel het knappende geluid van verschroeide aarde.

De twee nummers die dan nog volgen voelen na deze trip wat overbodig aan –ondanks de verrassende dancebeat waarmee Valveavarus afsluit. Met Värähtelijä heeft Oranssi Pazuzu een knap stuk muziek afgeleverd, dat het verdient om buiten metalkringen gehoord te worden. Incubategangers, Swansfans en de meer avontuurlijk ingestelde muziekliefhebber moeten hun oor hier zeker te luisteren leggen.

Geschreven in 2016

Ik denk dat ik de opvolger net een slagje beter vind, ook vanwege de thematiek die op dat album centraal staat (soort dystopische wereld waarin propaganda en indoctrinatie hoogtij vieren, beetje à la 1984 van George Orwell). Dit album is daarentegen ook om van te smullen, waarbij het persoonlijke hoogtepunt voor mij de stotterend-ronkende trance-dance-stonerbeat met een hypnotiserende baslijn en angstaanjagend klinkende gitaarklanken en achtergrondeffecten die het beginnummer aan een intens einde brengt: nog nooit had ik zoiets gehoord en tot op de dag van vandaag blijft dat een unieke ervaring.

Värähtelijä had ik een poos op 2,5* staan, maar later ook een poosje op 4,5*. Het zegt wel wat over de haat-liefde verhouding die ik met de muziek van Oranssi Pazuzu in het algemeen heb (gehad): de ene keer vind ik het meer dan fantastisch en reken ik het onder het beste dat ik ooit gehoord heb, maar de andere keer kan ik het zo vreselijk slecht pruimen dat ik liever iets anders opzet. Kortom, ik moet er echt voor in de stemming zijn om dit grondig te luisteren. Maar als het één keer klikt, dan klikt het ook echt en laat de muziek me niet snel los.

Want deze plaat is simpelweg één groot uurdurend blackmetal-georiënteerde psychedelische jamorgie die zijn weerga niet kent, of zoals The Don (wat missen we hem...) het treffend en kundig weet te omschrijven:
Op het vorige werk hintte de band al naar deze experimentelere richting, maar die platen waren toch voornamelijk gegrond in de black metal met een flinke stoneromlijsting. Värähtelijä is de eerste echte plaat waarop alle remmen los gaan en de band een volledig eigen pad bewandeld waarop de vervreemdende en eigenzinnige experimenteerdrang compleet hoogtij viert.

Op zowel Mestarin kynsi - mijn persoonlijke favoriet - en Muuntautuja is de band meer aan een verfijningsslag bezig door de sound geraffineerder te maken en de songs puntiger te houden, maar dat betekent wel dat het overdonderende en verpletterende karakter van Värähtelijä op die albums een beetje achterwege blijft. Dat is niet erg natuurlijk: je wilt ook niet twee keer dezelfde plaat achter elkaar maken en en daar komt bij dat de twee opvolgers elk hun eigen kwaliteiten en charmes hebben. Maar dat lijkt wel meer en meer de conclusie te rechtvaardigen dat dit een onovertroffen werkstuk in haar krankzinnige geschiftheid blijkt te zijn.

Een gekkenhuis, Värähtelijä, betreden op eigen risico.