Jan Garbarek - Bobo Stenson Quartet - Witchi-Tai-To (1974)

De meeste jazzfans vereenzelvigen Jan Garbarek met zweverige, ijle (en bijgevolg onpersoonlijke) saxofoongeluiden en muziek die zich eigenlijk niet ontwikkelt. Scandinavische landschappen en desolate vlaktes moeten het plaatje vervolledigen: Garbarek als verpersoonlijking van het (voor velen) oninteressante ECM-idioom.
Die preoccupatie gaat echter slechts gedeeltelijk op, met name voor het latere werk van Garbarek, waarin hij meer en meer vervreemde van de jazz en zich overleverde aan het maken van transcendente wereld-muziek. Ook dat is interessant (voor sommigen), maar mij gaat het hier om het intrinsieke jazz-karakter. Geïnspireerd op het indringende en zeer toonvaste geluid van Coltrane (of dat hoor ik er toch in) laat Garbarek zich op ‘Witchi-Tai-To’ volledig gaan; en al zijn de composities nogal simplistisch (ze zijn niet voor niets gebaseerd op volks-melodieën - hij heeft ze echter bijeen-gescharreld bij oa. Carla Bley en Charlie Haden), dat maakt de sobere kracht van de sessie alleen maar groter. Wie bijvoorbeeld ‘Kukka’ (wat een mierzoete ballade lijkt te gaan worden) of het titelnummer voor het eerst hoort, zou de term “supermarkt-jazz” in de mond durven nemen, maar wie de moeite neemt om de magistrale opbouw erbij te beluisteren, hoort eigenlijk meer nog min dan een prachtig nummer.

Een tweede reden waarom mijn keuze op dit album is gevallen, is de wel erg onderbelichte “huis-pianist” van het ECM-label: Bobo Stenson. Samen met bassist Palle Danielsson en drummer Jon Christensen speelden ze samen in allerhande ECM-albums van die tijd, oa. bij Keith Jarrett.
(En nu we het toch over laatstgenoemde hebben, deze heeft ook enkele albums met Garbarek opgenomen die erg vergelijkbaar zijn qua stijl. Wie zijn Garbarek-zoektocht straks wil verderzetten, weet dus waar te beginnen. )

Maar waarom dan precies ‘Witchi-Tai-To’, en niet de opvolger ‘Dansere’? Enerzijds was dit Garbareks commerciële doorbraak (aldus de Penguin Guide), dus een volslagen gok is deze keuze langs de ene kant niet. Anderzijds is het samenspel binnen het quartet ongelofelijk "dens" – meer nog dan op het zachtere, duidelijk slappere ‘Dansere’. Er wordt ontzettend goed naar elkaar geluisterd, en vooral Stenson toont zich een meester in het vullen van de vele gaten, die door Garbareks sobere aanpak ontstaan.

Wie nog steeds twijfelt, kan misschien best beginnen bij ‘Hasta Siempre’ (kwestie van de Coltrane-vergelijking meteen te verduidelijken, cfr. eerste minuut), of met het lang uitgesponnen, meeslepende ‘Desireless’. Want voor wie er nog niet van overtuigd moge zijn: ECM heeft ook "hardere" albums die doodgewoon doorleefde jazz ademen. En is dat niet waar we allemaal naar op zoek zijn...bezieling?

Op verzoek even een berichtje waarom ik dit album 4* heb gegeven.


Witchi-Tai-To is een iets avontuurlijker album dat ik van de beste man ken. Ik ken hem vooral als iemand die heerlijk rustiger jazz-muziek maakt om lekker bij weg te zakken. Dat is dit helemaal niet. Het eerste nummer, A.I.R. genaamd heeft mijns inziens een zeer aanstekelijk motiefje, wat steeds verder wordt uitgebouwd, om er vervolgens weer bij terug te keren.

Kukka komt iets rustiger op mij over. Misschien komt het door de nadrukkelijkere aanwezigheid van de piano, ik weet het niet. Maar het heeft wel een positieve invloed op mij. Waar ik bij A.I.R. soms de draad een beetje kwijtraakte (jawel mensen, dat kan), heb ik dat hier totaal niet. Het loopt allemaal logisch in elkaar over en het spel van Bobo Stenson is hier werkelijk prachtig te noemen. Het enige minpuntje is de naar de voorgrond tredende bas. Maar goed, ik heb dan ook totáál geen band met de bas als instrument op zich.

Iets nerveuzer is Hasta Siempre dan weer. Tenminste zo begint het en ik krijg zelfs het gevoel aziatische invloeden te kunnen horen. Na de 'intro' echter komt de hele sfeer die er in de rest van het album ook te vinden is, weer terug.

Het titelnummer dan, ligt weer meer in de lijn van Kukka. De piano is hier weer duidelijker te horen en het biedt na Hasta Siempre weer even een kort rustpuntje.

Desireless beslaat qua tijd iets minder dan de helft van het album. Maar het is ook zeker het mooiste nummer van het album. Het heeft een prachtige opbouw, bijna episch zelfs. De tegenstelling hiervan met de sax, die inderdaad niet bepaald episch klinkt, vind ik echt geweldig. Zoals enkelen ook al aangaven, is de opbouw continu duidelijk aanwezig.
En dat doet me deugt. Het wordt inderdaad nergens superspannend, maar dat wil ik ook juist niet. Ik wil geen nerveus gedoe, geen muziek die ik niet kan volgen, niet omver worden gegooid met noten waarin ik de lijn niet meer kan zien. Jazz, is voor mij relaxed en te volgen. En daarin blinkt deze plaat uit, zonder in clichés te ontaarden.

4*

Ik denk dat ik het dichste zit bij bawimeko met mijn mening over dit album. Ik vind weinig aantrekkelijks in Garbarek´s spel. Te overheersend en star. ´t is niet dat ik het te ijl vind, want het JAVDW van John Surman had dat nog veel sterker en dat vond ik prachtig. Het zal zijn stijl zijn: ik vind het niet mooi. Het tango-nummer is door de opbouw wel aardig voor een keer, maar eigenlijk vind ik alleen het laatste nummer echt fijn om naar te luisteren. En dat heeft toch ook te maken met de grotere rol voor de piano en bas.
Misschien over een tijdje nog eens proberen, maar voorlopig is dit het niet voor mij.