Orhan Gencebay - Musalla Tasi (1969)

Voor een werkstuk over muziek uit het Midden-Oosten moest ik een persoonlijke impressie geven van een album uit dit gebied. Omdat ik me richtte op de ontwikkeling van arabeske muziek in Turkije ben ik op zoek gegaan naar een oud album van een arabeske muzikant. Mijn keuze viel op dit album, het eerste van Orhan Gencebay. Hoewel Gencebay zichzelf niet tot de arabeske muziekstroming rekent, verraden de complexe melodielijnen van zang en instrumentatie de Arabische invloeden, wat erop wijst dat hij hier wel degelijk arabeske muziek maakt. Omdat hij zich ook door westerse muziek heeft laten beïnvloeden wordt Gencebay gezien als méér dan een arabeske muzikant: hij wordt vaak getypeerd als maker van ‘world fusion muziek’.

In mijn oren, die gewend zijn (urenlang achtereen) naar westerse muziek te luisteren, is het verschil tussen een Perzisch of Turks muziekstuk niet veel groter dan het verschil tussen twee sterren aan het firnament. Uiteraard heb ik na enkele luisterbeurten wel een mening kunnen vormen over het album Musalla Taşı van Orhan Gencebay – het idee dat we te allen tijde overal een mening over moeten volgen wordt ons in de huidige maatschappij immers met de paplepel ingegoten. Het feit dat het voor mij als leek – op het gebied van het oeuvre van Orhan Gencebay, de arabeske muziekstijl en Turkse muziek in het algemeen – onmogelijk is het album te beoordelen binnen een referentiekader maakt het wel lastig om mijn mening te verwoorden.

De eerste paar keer dat ik naar Musalla Taşı luisterde heb ik niet gekeken naar de teksten. Hoewel zangpartijen van muziek uit het Midden-Oosten mij altijd wat klagerig aandoen, is de trieste boodschap van de nummers mij gevoelsmatig gelijk al duidelijk. Gelukkig worden de slepende melodielijnen van de zang en strijkinstrumenten zo nu en dan aangevuld door een tokkel- en/of blaasinstrument, wat ervoor zorgt dat het zwaarmoedige karakter van de muziek iets minder sterk aanwezig is. Wat ik erg mooi vind zijn de tempowisselingen binnen sommige nummers, niet zozeer in de instrumentatie maar in de zang van Gencebay. Door af en toe te vertragen geeft hij aan waar de meest dramatische en ellendige stukken van de tekst plaatsvinden – of tenminste, dat verwacht ik. Ik kan immers geen Turks verstaan.

Gelukkig is er Google Translate, een programma waarmee hele lappen tekst in een muisklik vertaald kunnen worden. De teksten bevestigen wat ik al vermoedde: de zanger houdt zich bezig met ellendige zaken als onbereikbare of onbeantwoorde liefde. Zou Gencebay die boodschap voordat ik de tekst kende al zo goed hebben kunnen overbrengen doordat hij zich ook met westerse muzieksoorten bezighield en daardoor beter in kon spelen op mijn westerse oor, of wordt de wanhoop die Musalla Taşı overdraagt universeel vertaald in de muziek?