Ketil Bjørnstad / David Darling / Terje Rypdal / Jon Christensen - The Sea (1995)

Een plaat die een aangename rust uitstraalt, en dat terwijl er zeer drukke muzikanten op meewerken (Rypdal en Christensen).

Ik vind dit vooral een erg lang album. Erg mooi maar een ietsje te lang gemaakt.
Sfeer en kwaliteit van het spel zijn bijzonder goed. Vanaf het eerste nummer zit je er meteen in. De rust en het kabbelende van het pianospel en de weidsheid van de composities associeer je meteen met de zee. Het typische geluid van Rypdal draagt daar ook aan bij; een soulful, natuurlijk en tegelijkertijd kil geluid omdat het technisch zelfs nog iets meer elektrisch klinkt dan strikt nodig: perfect voor de bedoelde thematiek. Maar dat is dan vooral bij de eerste nummers.
Vanaf het 5e nummer zakt de sfeer toch wel weg voor mij. Het spel is onverminderd sterk, zeker als de cello erbij zit zoals in nummer VIII, maar composities zijn toch wel heel zoetig geworden; op driekwart van de plaat is The Sea een vergeten binnenmeertje geworden. De verrassende explosiviteit bij nummers X en XI kunnen dat niet meer terugbrengen; de scheurende gitaar raakt me niet meer en de drummer lijkt alleen nog maar af en toe de bekkens te tikken omdat-ie toch ook niet helemaal overbodig wil zijn.

Toen ik het hele album gehoord had, dacht ik dat ik het geluid gewoon beu was, maar bij tweede beluistering bleken de nummers tot en met IV nog steeds even sterk. Waar brengt mij dit alles? Ik weet t niet. Toch een beetje een teleurstelling na een vermoeden een topper gevonden te hebben. Wat blijft is een verder gestegen respect voor de klasse van Rypdal en nieuwe naam-om-te-onthouden cellist Darling.

Rypdal als een 'drukke' muzikant typeren gaat mij wat te ver, juist omdat veel van z'n spel een zekere mate van rust en kalmte in zich draagt. Maar hij kan wel degelijk af en toe lekker van leer trekken (vaak niet eens op z'n eigen albums overigens maar wel als gast).

Vooreerst moet het gezegd dat zowel Ketil Bjørnstad als David Darling mij volstrekt onbekend waren toen ik het album in handen kreeg. Met Rypdal als gitarist had ik er echter vertrouwen in dat ‘The Sea’ de rust en de uitgestrektheid van het zeelandschap zouden kunnen vatten. Dat het album bij het label ECM werd uitgebracht, kon in die optiek geen toeval zijn.
De verrassing is echter dat Bjørnstad, Darling, Rypdal en Christensen evenzeer de ongebreidelde kracht en het overweldigende van een kolkende zee kunnen opwekken. Het typische ECM-geluid vloeit ook hier rijkelijk uit de speakers, maar het quartet geeft er een wonderlijke eigen dimensie aan.

Frappant is (in mijn ogen) dat elke muzikant ruwweg een bepaald aspect van de zee belichaamt. De zoete piano van Bjørnstad, die meestal de warme, harmonieuze composities inleidt, doet dienst als rustig wateroppervlak. De wispelturige cello van Darling vertelt wat onder het oppervlak gebeurt: nu eens gestaag meegaand, dan weer tegendraads en als een verre echo onder de troebele watervlakte. Christensen wil (volgens mij) eerder een houwvast zijn, en is het ankerpunt waaraan ons bootje los ronddobbert. Rypdal is tot slot de voorbode van de nakende storm: in zijn spel ligt altijd wel iets onguur te wachten op verkenning.
Vooral het samenspel tussen Darling en Rypdal is prachtig, terwijl Bjørnstad subtieler te werk gaat en zijn zweverige klanken heel secuur neerpoot. Christensen valt het minst op in positieve zin…maar zonder een anker kan je nu eenmaal niet op volle zee.

Desondanks begrijp ik sq’s aanmerking: op den duur smeren de muzikanten het sentiment nogal breed uit, maar eigenlijk vind ik dat voor een romantische plaat zoals deze niet storen.
‘The Sea’ is hunkering en verwondering tegelijk. Haast meesterlijk, deze verbazingwekkende wereld waarin je vredig kopje onder kunt gaan.

Bij albums die een naam dragen waarbij de luisteraar zowat al een beeldvorming wordt opgedragen, zoals deze zee, heb ik vrijwel altijd de neiging om mij van deze beeldvorming niets aan te trekken. Ondanks verwoede pogingen is het eerste beeld wat Rypdal met zijn gitaar oproept dat van strak wateroppervlak wat hij met zijn gitaar tot gruzelementen slaat tot een heus golfslagbad inclusief opdoemende draaikolken. Toch straalt het album een kalmte uit, de golven blijken slecht een een illusie, wat dit album daadwerkelijk doet is de luisteraar tot rust komen. Wat aan het samenspel tussen alle vier de muziekanten is toe te schrijven, vind ik.

En zoals SQ ook al opmerkte is het een lange plaat, die naar het einde toe wel eentonig lijkt te worden, maar toch kan ik deze plaat zonder problemen vaker achter elkaar luisteren. Er wordt een spanning opgebouwd dit nergens echt tot een hoogtepunt komt, maar het geluid van de band is geweldig.

herkenbaar ja, hoewel ik het niet persé strikt vanaf het 5e nummer heb, wordt het na verloop van tijd een beetje een zee van geluid in minder positieve zin. Ik snap dat ze het abstract wilden houden maar de nummers hadden wel iets meer onderscheid van elkaar mogen hebben. De lengte van het album helpt daar natuurlijk ook niet in mee.

Wel fijn dat het niet te dramatisch is gemaakt, soms krijg ik bij dit soort muziek het gevoel dat ik een richting in geduwd wordt ('ooohhh de zeeee, kijk eens wat mooi!'), dit is meer kalm dan emotioneel. En zeker na het lezen van de allmusic review ('most will find this a bit of a bore' ) viel het alleszins mee.

De blindganger van vanavond. Uit de kast getrokken (uh aangetikt op de iPad) een sinds lange tijd weer eens naar geluisterd. Ketil leren kennen via La Notte en een aantal van zijn vroegere albums aangeschaft. De stijl is onmiskenbaar hetzelfde. Bijzonder sferische muziek met volop achtergrondgeluiden. De spanning is voelbaar en je hebt het gevoel dat je naar een film zit te kijken. Ben erg gecharmeerd van de opzwellende instrumenten en de steeds weer terugkerende rust. Knap gedaan van Ketil.

Ken je ook dit samenwerkingsproject? Ketil Björnstad Featuring Eivind Aarset, Arild Andersen, Jan Bang, Anneli Drecker, Trilok Gurtu, Bendik Hofseth - Grace (2001)

Met o.m. Anneli Drecker - van Bel Canto; en Eivind Aarset, gitarist van Molvaer (1e 4 albums) - zijn solowerk is ook de moeite waard bijv Eivind Aarset - Sonic Codex (2007) - Andersen kenje wellicht van samenwerkingen met Terje Rypdal en Jan Garbarek.

Merendeel van de genoemde artiesten zijn mij bekend. Albums Grace en Sonic Codex ken ik daarentegen (nog) niet. Mag ontzettend graag naar dit soort muziek luisteren. Terje Rypdal en Jan Garbarek is weer iets andere koek. Wat betreft de laatste lichting in dit genre kan ik Nik Bärtsch's Ronin - Live (2003) aanbevelen. Een gigant en zeker zo aantrekkelijk als Ketil Bjornstad. Top.