Soap&Skin - Lovetune for Vacuum (2009)

Mooie cd, al doet het me allemaal niet echt ongelooflijk veel. Turbine Womb vind ik prachtig, en sommige andere nummers ook, maar het geheel is niet écht aan me besteed.

Toch 3.5*

Af en toe dan kom je zo eens een werk tegen dat je breekt.

Je hebt muziek die esthetisch mooi is, je hebt muziek die je raakt, je hebt muziek waar je je in herkent, maar slechts zelden heb je muziek die niet alleen dit alles combineert, maar ook nog eens transcendeert. Muziek die zich quasi materialiseert, waarmee je je longen en elke porie in je lijf vult, die je bloed infiltreert en zich lijkt te ketenen aan je DNA om zo één met je te worden en je nooit meer los te laten, als ware het een symbiose.

Op mijn omzwervingen doorheen het muzikale landschap heb ik al wel wat eigenzinnige werkjes mogen genieten, maar weinigen zijn zó eigenzinnig en van het niveau van deze "Lovetune For Vacuum". Strikt genomen alles eraan spreekt mij aan, te beginnen bij die fantastische, donkere portret foto op de hoes, die zo lijkt weggelopen uit het begin van de 20ste eeuw, een walm van bittere, ongenadige hardheid uitwasemt, en al meteen op prachtig subtiele wijze de toon zet voor de muziek die dit mooie kartonnen omhulsel omvat: rete donker. Het beeld wordt gecompleteerd door de volstrekte afwezigheid van een barcode, alsof Anja Plaschg ons op het hart wil drukken dat ze géén product is, en ook voor de catalogus nummer mogen we ons al half blind staren op de kleine, witte letters, die deels worden opgevreten door de omringende geel-oranje toon. Noteren we ook de teksten, gedrukt aan de binnenkant van de kartonnen hoes, veilig in hun obscure biotoop, en de doorzichtige, naakte jewelcase, met slechts de titels van de nummers, hun tijdsduur en enkele bedankingen, waaronder ook één voor ons, de luisteraar, ter versiering; dit in contrast met het afschermende karakter van de kartonnen hoes. Alsof Anja zich met de ingewanden van de jewelcase, de geregistreerde muziek, volledig bloot geeft...

...en of ze dat doet.

Waarde Prinses, ik kan je garanderen, je hoeft mij helemaal niet te bedanken, ik ben het niet eens waardig. Ik ben het die jou bedankt, vanuit de diepste, intiemste, veiligst verborgen en afgeschermde krochten in mijn hart. Mensen lief, wat een pracht en praal van de loepzuiverste soort! Amper 19 was ze toen deze release het overdekte daglicht zag, terwijl ze al zeker sinds haar 14de bezig is met dit oeuvre uit haar lijf te persen. Veer-tien! Waanzin! Deze plaat bulkt van de maturiteit. Het lijkt wel of de psychologische leeftijd van deze Dame een voorsprong van een paar eeuwen heeft op haar biologische leeftijd, om nog maar te zwijgen van haar gemiddelde leeftijdsgenoot. De composities getuigen van een gecontroleerde spaarzaamheid, staan steevast als een huis, en geven blijk van een muzikaal talent dat aan het visionnaire grenst. Voegen we daar nog graag aan toe dat ze als geen ander elektronische met klassieke elementen weet te combineren, op een manier dat je er amper bij stilstaat dat beiden gecombineerd worden. Gewoon omdat het allemaal zó volstrekt natuurlijk klinkt, zo logisch, zo elegant. Niet alleen is de muziek van een ongekend niveau, ook de vocalen zijn werkelijk mondsnoerend. De emotionele dieptes die ze bereikt wanneer ze haar innerlijke woede, passie, frustraties, angsten en wat weet ik nog allemaal eruit wringt en wroet zijn van zulks een imposant niveau dat je je gewoon bijna schaamt voor het nietige wezen dat je bent, zonder enige reden, gewoon bij het aanschouwen van zoveel Grootheid. Je zou er bijna spontaan je stembanden van uit je keel rukken, omdat je pijnlijk hard beseft dat de tonen die je voortbrengt, of, in vergelijking, moeizaam voortgorgelt, nog niet het recht hebben om de figuurlijke kleine teen te zoenen van Plaschg's stem. Om ervoor te zorgen dat de lucht die het voorrecht genoot deze klanken voort te brengen nooit meer bevuild zal worden door jou zielige, betekenisloze geprevel.

Het album werpt zich grotendeels op als een sfeerbeeld; als een stel codes en regels waarmee een hele wereld wordt gecreëerd, de wereld in Anja's hoofd. En dat ik me daar op en top thuis voel, dat zullen we geweten hebben. Ik voel me als een hond die zich in zijn warme nest nesteld, omringt door de warmte en het begrip van gelijkgezindheid.

Onlangs heb ik ze ook live aan het werk gezien. Ik kon mijn ogen noch oren geloven. Alsof je naar een larve zit te kijken waarvan je weet dat ze zal ontpoppen tot één van de meest zeldzaam oogstrelende vlinders die deze planeet ooit hebben gesierd.

Zowel dit album op zich, als haar deze psychologische hel live te zien uitvoeren met de overgave waarmee ze dat doet laten mij gedesintegreerd en sprakeloos achter...

...

Dankzij de originele werkjes Cry Wolf en Thanatos uit de Laddercompetitie ben ik nieuwsgierig begonnen aan de rest. Die valt tegen.

Anja heeft talent en een intigrerende stem. Haar expressie lijkt oprecht, waardoor ik door de vingers wil zien dat een aantal nummers op de grens met kitsch balanceert.

Maar ik heb problemen met de muzikale inhoud. Uit de piano klinken nogal basale drieklanken en akkoordenschema's, dat is het zo ongeveer. Daardoor worden de nummers al snel voorspelbaar en saai. Jammer.

‘Klassiek aangezette duisternis’ schreef hoi123 toen hij me dit album tipte. Best een treffende omschrijving. Soap&Skin maakt folkmuziek, erg somber en duister en met een klassiek randje door het frêle pianospel.

Even vooraf: Ik las ergens dat Anja Plaschg pas 18 jaar was toen ze dit album schreef. Dit is wel even andere koek dan wat een Birdy, een Lorde of een Billie Eilish op die leeftijd deed. Respect voor Anja en een beetje medelijden, want als je op zo’n leeftijd zulke duistere muziek schrijft betwijfel ik of je een heel fijne jeugd hebt gehad, maar dat terzijde.

De piano maakt overuren en steelt hier duidelijk de show. Ingewikkelde melodieën zijn het niet echt, maar ze weten me te raken en dat telt. In zo’n piano zit enorm veel emotie verscholen, maar het is een kunst om die eruit te krijgen, liefst op een manier die mij raakt. Regina Spektor is iemand die dat kan, Soap&Skin flikt het hier ook.

Naast die piano is er meer te horen. Veel meer. Strijkers gaan altijd goed samen met piano, maar de belangrijkste en bijzonderste toevoegingen zijn toch de elektronica en gekke samples die eigenlijk keihard vloeken met het pianospel, maar soms best goed blijken te werken. Onderlagen van synths zijn soms prominent aanwezig en zetten een liedje helemaal naar hun hand (DDMMYYYY), soms blijft het ook subtieler of zijn het alleen wat vreemde samples en bliepjes die een liedje een twist meegeven.
Turbine Womb is misschien het beste voorbeeld. De piano klinkt nergens zo mooi als in dit liedje, maar dat getik, geklik en geratel dat na twee minuten invalt slaat als een tang op een varken. Het past niet, maar in Turbine Womb kan ik het hebben. Sowieso houd ik van de experimentele insteek, of het nu lekker klinkt (wat meestal wel zo is, begrijp me niet verkeerd!) of niet.

In Cry Wolf werkt het bijvoorbeeld heel goed: Net zo bont als een draaiorgel, maar ook net zo samenhangend. Door het accordeon krijg ik het gevoel dat ieder moment Amélie Poulain kan langslopen. De opgewekte sound past er uitstekend bij.
Ook een goed voorbeeld is Marche Funèbre. Dit nummer staat bol van het experiment en leunt stevig op elektronische klanken. Dag en nacht verschil met Cry Wolf, maar ook dit werkt. Dit nummer is beklemmend, luguber bijna. Die valse stoomfluit (of wat het ook mag zijn) jaagt me iedere keer weer de stuipen op het lijf.

Ik ga niet over ieder liedje wat schrijven. Dat zou me ook niet lukken, want ze hebben lang niet allemaal een eigen smoel en zijn ook niet allemaal eenvoudig uit elkaar te houden. Dat de meeste te kort zijn voor een kop, een middenstuk én een staart maakt het er niet makkelijker op. Dat maakt ze redelijk inwisselbaar, al hoor ik ze best graag.

De zang moet ook even benoemd worden. Fraai is het niet: Anja heeft geen zangstem en een draak van een accent, maar echt storend vind ik het niet. Een engelenstemmetje zou totaal niet bij de muziek passen, maar een wat betere stem had deze muziek zeker mooier kunnen maken dan het nu is. Je kunt veel zeggen over dit album, maar ‘mooi’ is geen woord dat snel in me opkomt.

Muziek hoeft niet ‘mooi’ te zijn om goedgevonden te worden – kwaliteit kan op heel veel andere manier tot uiting komen – en dus heb ik een heel net cijfer over voor Lovetune for Vacuum, een experimenteel, duister en af en toe behoorlijk freaky folkalbum.