Jethro Tull - This Was (1968)

Kak! Toch gedaan zojuist en ja, in vergelijking met de latere platen van Tull vind ik dit een klapje minder. Toch is This Was een vermakelijke plaat. Door de jazz- en folkinvloeden is de bluesrock een stuk interessanter dan doorgaans in het bluesgenre.

Jethro Tull is een band met vele vormen en gezichten en naar aanleiding van hun Belgische passage in november 2022 (onder voorbehoud uiteraard), ben ik bezig om eens terug wat meer van hun albums te draaien. Ik ben altijd meer fan geweest van hun jaren 70 spul (hoewel op zo'n Rock Island ook echt geweldige nummers staan) en This Was heb ik dan ook altijd wat een mengelmoes gevonden. Dat ligt echter niet volledig aan het album zelf, hoewel je merkt dat het een band is die nogal veel richtingen uitgaat, maar wel aan het feit dat ik de 40th Anniversary Release in huis heb. Een geweldige uitvoering qua inhoud (die twee John Peel Sessions - track 11 tot en met track 15 is die van 23 juli 1968 en track 16 tot en met track 19 is die van 5 november 1968 - zijn geweldig), maar de volgorde steekt me wat tegen. Ik hoor persoonlijk niet zo veel verschil tussen de mono en de stereo-uitvoering en had de singles dan ook bij het originele album toegevoegd. Nu moet je eigenlijk het album 2 keer in zijn volledigheid luisteren om echt alle unieke nummers te horen en zelfs dan herhalen sommige nummers zich nogal snel. Dat allemaal terzijde is het wel een debuut om U tegen te zeggen.

Je verwacht niet dat deze band slechts 4 jaar later met zo'n meesterwerk als Thick as a Brick zou afkomen (ook wel omdat Tull wel wat personeelswissels onderging), maar This Was heeft achteraf gezien ook absoluut zijn charme. Een aantal geweldige instrumentals (het blijft vreemd om Dharma for One op deze manier te horen, ik verwacht altijd dat Ian Anderson gaat invallen met "Dhaaarmaaaaaaa") en zeker Cat's Squirrel blijft toch o zo'n lekker nummer. Round daarentegen is een wat inwisselbare flard van +/- een minuut, maar ook in de nummers waarin Ian Anderson zingt is hij op dreef. Song for Jeffrey is denk ik het bekendste nummer van de plaat, maar ik denk dat ik nog net iets meer fan ben van Beggar's Farm en natuurlijk My Sunday Feeling. Hoe Anderson daar al tekeer gaat op zijn dwarsfluit... Het is één van de weinige aspecten dat zich doorheen de geschiedenis van Tull herhaalt en het is net daardoor dat ik zo'n fan ben. Die singles mogen er trouwens ook nog wel zijn. Digitaal heb ik hier dan ook wat mee geschoven en een mooi setje van gemaakt, maar jammer genoeg gaat dat met de fysieke schijfjes niet.

Opmerkelijk dat niemand in de 42 voorgaande berichten de naam van Clive Bunker laat vallen, want naast de meest opvallende aspecten van deze plaat (de blues als basis van veel nummers, tegelijkertijd een cover van een jazz-ikoon, Andersons fluit en karakteristieke stem, en de grote invloed van Abrahams op het totaalgeluid) vind ik zijn jazzy drumwerk op dit album echt fenomenaal, hij laat nummers als Beggar's farm, Move on alone en Dharma for one (in het groepsgedeelte) gewoon swingen (net als John Densmore dat bij de Doors deed). Los daarvan is dit een enorm aanstekelijke plaat vanwege de vrijheid van de spelopvatting en de lekkere sound, en dat vergoedt heel veel (zoals de doorsnee-bluesnummers Some day the sun won't shine for you en het ongeïnspireerd klinkende It's breaking me up). Cat's squirrel is na Cream enigszins overbodig, en van het slotfragment had ik nog wel wat meer willen horen, maar als totaalplaatje is deze debuutplaat voor mij een staalkaart van veelzijdigheid en inventiviteit. En op basis van de absolute hoogtepunten (My Sunday feeling, Beggar's farm en vooral A song for Jeffrey) zou ik in 1968 ook wel het vertrouwen hebben gehad dat het met de compositorische consistentie wel goed zou komen (en dat er ook wel betere teksten dan "you're breaking me up, woman, yeah, you're breaking me down" uit Andersons pen zouden vloeien).

Zo'n twee jaar geleden was ik aan het lezen in de bandbiografie 'Jethro Tull: A History of the band, 1968-2001 van de Amerikaan Scott Allen Nollen. Door allerlei drukte belandde het boek van het nachtkastje op de boekenplank, maar vandaag heb ik hem eraf gehaald om een oud plannetje te gaan doen: met behulp van dit boek de albums van Jethro Tull bespreken, voor zover ik dat nog niet deed.

Na een introductie begint hij op p. 33 de albums met de bijbehorende tournees te beschrijven. Bassist Glenn Cornick vertelt een bladzijde verder hoe het platencontract tot stand kwam: "We'd go to Nice gigs whenever they'd be playing, and they'd come and see us. We were all good friends with Spooky Tooth.
And Spooky Tooth (...) went to Island Records, their record company, and told them that they should sign us. There really was a closeness between all the bands."
Hierboven en in het boek worden de nummers één voor één beschreven. Laat ik dat een keer niet doen. Wel kan ik melden dat op deze zondagavond opener My Sunday Feeling extra lekker binnenkomt. Daarin meteen enige jazz- en bluesinvloeden, waarover Nollen noteert: "[they] give the album an improvisational edge that later, more polished efforts often lack."
Droge humor druipt door in de titel Serenade to a Cuckoo, waar inderdaad jazz en blues de sfeer van een jamsessie sfeer creëren. Oorspronkelijk van jazzmusicus Roland Kirk, combineert Anderson hier reeds zijn fluitspel met uitroepen tussendoor.
Verschillende tinten blues klinken over het gehele album dankzij gitarist Mick Abrahams, door drummer Clive Bunker swingend bijeengehouden. In zijn slagen weerklinkt véél jazz, zoals generatiegenoot Bill Ward dat bij Black Sabbath deed.

Voor mij is het debuut extra interessant omdat de gitarist van Black Sabbath, Tony Iommi, kort na verschijnen deel uitmaakte van Jethro Tull als vervanger van Abrahams, die was vertrokken mede omdat hij niet kon opschieten met Cornick.
Ik hoor duidelijke overeenkomsten tussen This Was en debuutplaat Black Sabbath. Het zit 'm - alweer - in de jazz en blues die doorschemeren, bij Tull sterker dan bij Sabbath. Neem bijvoorbeeld de lange gitaarsolo die Cat's Squirrel is; doet sterk denken aan Black Sabbaths Warning van het debuut, de laatste overigens een cover van Aynsley Dunbar's Retaliation. Op zijn beurt is Cat's Squirrel een volksliedje, al in 1966 door Cream onder handen genomen op hun Fresh Cream.

Er is meer: hoor Bunkers drumsolo in Dharma for One eens! Drumsolo's saai? Hier níet! Mijn favoriet van het album blijft A Song for Jeffrey, waar de diverse invloeden sterk worden aaneengesmeed tot het herkenbare geluid van Jethro Tull. En als je denkt dat het album voorbij is, volgt nog het korte instrumentaaltje Round, dat wel langer had mogen duren.

Dat de luisteraar wellicht méér wil, werd later gehonoreerd met diverse edities waarop extra werk is te horen: in 2008 en 2018 verschenen respectievelijk 40- en 50-jarige jubileumversies. Al met al een album dat enerzijds herkenbaar is voor de periode waarin het verscheen, anderzijds beleef ik dit steeds weer als fris, spannend en creatief.