Deerhunter - Monomania (2013)

Zeer verrassend nieuw hoofdstukje in het oeuvre van deze waanzinnige band, dat op het eerste gehoor minder indrukwekkend klinkt, want minder de sonisch-psychedelische diepte in gaat, dan de vorige hoofdstukken, maar met de plezierig overstuurde lo fi-liedjes in de beste traditie van Pavement, Guided By Voices en de latere Blur (met nog wat echo's van onder meer Bowie, Television, Pixies en The Stooges) je uiteindelijk toch weet te pakken en zich per luisterbeurt verder je brein binnenzuigt. Echt heel bijzonder dat een band met zo'n herkenbaar eigen geluid ervoor kiest zo'n maffe low-key plaat te maken, dat qua sound en energie zo volstrekt op zichzelf staat. Mijn favoriete track is de vreemde eend in de bijt; 'The Missing' is een typisch Locket Pundt-liedje, dat zo op zijn hemelse Lotus Plaza-plaat van vorig jaar had kunnen staan. Hopelijk is op een volgend Deerhunter-album weer wat meer ruimte voor dat soort zalig uitwaaierende klanken, maar de kracht van Monomania is nu juist dat gekozen is voor de onweerstaanbare charme van quasi-nonchalante puntig rommelige speelsheid. Verslavend plaatje!

(Met mijn welgemeende excuses voor de langdradige formuleringen. Ik hoop niet dat u verdwaald bent geraakt in dit oerwoud aan bijzinnen.)

Het distortion pedaal wordt gretig ingetrapt op Monomania (4AD, 2013). De noise geeft de zang van Bradford Cox een scherpe rand op elk nummer van Deerhunters nieuwe album. De muziek is duidelijk beïnvloed door de garage- en bluesrock en is een paar stappen verwijderd van de ingetogen, onbevangen en dromerige voorganger Halcyon Digest (4AD, 2010). Het is toch weer duidelijk Cox' kindje en dat is prima, want de man heeft genoeg inspiratie; zijn monomanie schijnt een grote rol bij het schrijven van dit album te hebben gespeeld.

Het meest verknipte nummer is misschien wel Dream Captain (een woordspeling op team captain?). Cox fantaseert dat hij een arme jongen is die door een kapitein onder zijn hoede wordt genomen aan boord van een schip. Hij zingt: "I'm a poor boy from a poor family," dat misschien een verwijzing naar Bohemian Rhapsody kan zijn, maar zeker weten doe je het nooit. Het nummer is homo-romantisch ("I'm a boy-man, and you're a man-man!"), catchy en melig, maar is, net als de rest van Deerhunters muziek, altijd oprecht. Ook Pensacola is een heerlijk bluesrock nummer met in het eerste couplet "Take me wherever you go and I won't complain along the way". Het heeft iets naïefs en avontuurlijks van een jonge man op reis, vluchtend van zijn wereld, en iets vertederends ("I could be your boyfriend or I could be your shade"). De tweekwartsmaat zorgt voor het hakkende tempo en door de scheurende gitaren wordt het geheel niet te zoetsappig.

The Missing is het meest 'indie' nummer van de plaat en is dromerig. Het is het enige nummer op het album dat door gitarist Lockett Pundt wordt gezongen. De gitaarpartij op het eind is eenvoudig, maar melancholisch en doeltreffend. Het zijn steeds deze simpele vondsten die Deerhunter net niet uit de bocht doen laten vliegen in hun experimenten. Ze weten een perfecte balans te creëren tussen het maken van conventionele, degelijke songs en het experimenteren met verschillende genres. Sleepwalking is hier nog zo'n mooi voorbeeld van, waarbij de band conventies toepast, maar deze zo goed onder de knie heeft, dat je niks anders kan dan er gelukkig van worden. "Can't you see, your heart is hard now / Can't you see we're growing apart now" klinkt als een standaard tekst, maar is nu net de climax van het nummer en heerlijk aanstekelijk.

Het titelnummer Monomania is noiserock van het puurste soort. De distortion staat vol open en het rockt als een gek. "Monomonomania, monomonomania" blijft Cox herhalen als een bezetene, terwijl het nummer volledig ontaardt in het gekraak en gepiep van de feedback om te eindigen in het ratelende geluid van een brommer. Het is niet het meest geslaagde nummer, maar zorgt wel voor contrast ten opzichte van de rest.

Het nieuwe project van Deerhunter is bijzonder geslaagd en de band weet hun eindeloze inspiratie goed vorm te geven in sterke songs die niet alleen catchy zijn, maar ook genre-ontstijgend. De band stelt stiekem toch een heel arsenaal aan stijlen ten toon en weet nergens op het album te vervelen. Ze zijn bijzonder vaardig in het hanteren van conventionele songstructuren en daar hun eigen geluid aan toe te voegen. Maar het is vooral de openhartigheid en het plezier bij het maken van muziek dat deze plaat zo sterk maakt.

Voorganger Halcyon Digest vond ik een prachtplaat. Dit Monomania is wat meer catchy, wat minder dromerig. Sommige nummers neigen zelfs naar poppy, zoals op de lekkere nummers Dream Captain & Sleepwalking. Dit terwijl regelmatig ook weer hun bekende noiserock door de boxen schalt. Zoals bijvoorbeeld op de geweldige nummers Leather Jacket II & titelsong Monomania. Soms neigt het zo ineens naar garagerock. Oftewel: er wordt gebruik gemaakt van een veelvoud aan stijlen.

Hoewel deze plaat op het eerste gehoor redelijk makkelijk te beluisteren lijkt, is het toch een groeiplaat. Na meerdere luisterbeurten hoor je de vele wendingen en stijlen beter, terwijl je toch naar een mooi geheel blijft luisteren. Daarbij blijft de kwaliteit van de songs (vrij) hoog. Dat is dus knap gedaan door Deerhunter. Ze zijn 18 mei a.s. te zien in Tivoli Utrecht.

Deerhunter is misschien wel dé meest interessante indieband van het afgelopen lustrum. De reden daarachter heet nog steeds Bradford Cox, die zowat vierentwintig uur per dag met muziek bezig is, als Atlas Sound (het output-kanaal voor al zijn bedroom-productiewerk), maar vooral dus ook met Deerhunter. De titel van de plaat ontsproot toen de man bij zichzelf ‘Monomania’ diagnosticeerde: uitsluitende focus op één aspect van zijn leven, namelijk het muzikant-zijn. Geen slechte zaak voor de rest van de wereld, als je de laatste twee Deerhunter-platen er even bij neemt. Na ‘Halcyon Digest’ ligt de lat echter hoog – bijzonder hoog.

Laten we net zoals dit album zelf maar meteen met de deur in huis vallen: ‘Monomania’ is een statement. Al bij de opener ‘Neon Junkyard’ worden Cox’ vocals voortdurend overstelpt met distortion, echo en reverb terwijl wild feedbackende, losgeslagen gitaarlijntjes overal overheen stuiteren; of neem de haast irritante gitaarriff, het holle geschreeuwzang en vooral de titel van ‘Leather Jacket II’. ‘Sleepwalking’ wordt gortdroog in het midden van een gitaarrif afgebroken. In het drammerige ‘Dream Captain’ horen we een verwarrende Queen-parafrase (“I’m a poor boy from a poor family/I got no-one left to take care of me”), en ’Pensacola’ klinkt dan weer als een fatale frontale botsing tussen The Velvet Underground en de Ramones. Bijzonder moeilijk om dit alles niet te interpreteren als een opgestoken middelvinger naar de luisteraar en alle verwachtingen die het album nog voor zijn release meetergde. Lees meer