Keith Jarrett - The Köln Concert (1975)

Deze plaat heb ik zo absurd vaak gedraaid de afgelopen jaren - voornamelijk tijdens het studeren - dat geen enkele noot, geen enkele aanslag, geen enkele kreet van Jarrett meer onverwachts komt. Op de één of andere manier krijg ik er desalniettemin, dus ondanks dat ik het hele optreden door en door ken na die tientallen of misschien wel honderden luisterbeurten, nooit genoeg van.

Het heeft geen zin om in te gaan op de specifieke redenen die dit concert voor mij zo fantastisch maken, of om te proberen de kracht van The Köln Concert te begrijpen middels een vergelijking met andere liveplaten van Keith Jarrett. Dit vind ik niet alleen zinloos omdat ik er zelf weinig zin in heb om het te verwoorden, maar juist omdat het door een technische of vergelijkende analyse net lijkt of er iets kan worden veranderd aan andere platen waardoor ze net zo goed worden als deze. Maar in mijn ogen is niets minder waar: voor mij is deze opname gewoon zo'n moment in de geschiedenis waarop alles samenvalt, alsof de planeten een dik uur lang precies op één lijn komen te staan. Alle noten zijn raak; Jarrett is hoorbaar in trance, en kiest misschien wel daardoor precies de juiste momenten om te vertragen of het tempo op te voeren, om de toetsen subtiel te strelen of er juist krachtig op te rammen. Het resultaat ervaar ik als de meest comfortabele achtbaanrit ooit, waarin je alle onderbuikkriebels voelt zonder hardhandig heen en weer geschud te worden. Omdat ik het zo ontzettend knap vind dat zoiets mogelijk is in één take, met behulp van slechts één instrument, en omdat deze opname me al jaren mee weet te nemen in die vervoering van Keith, durf ik aan deze uitzonderlijk mooie plaat wel een uitzonderlijk hoge score toe te kennen.

Deze had ik nog liggen op vinyl, en heb ik vanmiddag weer eens gedraaid. Het was lang geleden dat ik iets van Jarrett had beluisterd. Bij de verhuizing naar mijn huidige woning, een jaar of vijf, zes geleden, ging ik door een soort Jarrett-fase. Bij het klussen luisterde ik toen vrijwel exclusief naar The Sun Bear Concerts, wat wellicht een beetje een overdosis was. Ik kan me althans niet heugen dat ik daarna nog veel aandacht heb besteed aan zijn oeuvre.

In Richard Cooks fraaie Jazz Encyclopedia wordt criticus John Litweiler geciteerd over Jarrett:



Dat heb ik altijd wel een grappige quote gevonden, eigenlijk een snobistische burn met een subtiliteit die in Jarretts muziek toch een beetje ontbreekt vaak. Je hoort een technisch briljante pianist, die precies weet hoe hij melodie, harmonie en timing moet gebruiken om gevoelens van een hogere schoonheid en melancholie op te roepen. Hij drijft die trucs dan eigenlijk te ver door, waardoor het -voor mijn smaak- allemaal net wat te dramatisch en wollig wordt.

Wat niet wil zeggen dat het een slechte plaat is, integendeel, op een regenachtige zondagmiddag is dit meer dan uitstekend. Ik zal de plaat vast nog wel een paar keer uit de hoes halen de komende jaren. Alleen zie ik het niet gebeuren dat ik weer ga duiken in de, naar schatting, vijf miljoen uur die verder beschikbaar is aan solopiano van Jarrett. Ik voel me toch wat meer thuis bij albums die iets meer schuren en uitdagen.

Afhankelijk van je verwachtingen van muziek of jazz in het bijzonder, kan ik me voorstellen dat dit voor sommige mensen een meesterwerk is. Mooie muziek is het zeker. Ook geschikt voor mensen die niet direct een klik hebben met jazz, trouwens. Dit lijkt me ook een goede om eens tevoorschijn te halen als er visite over de vloer is. De 4,5* die ik indertijd aan dit album heb gegeven vind ik nu echter wat aan de hoge kant. Voor mij is 4* afdoende.