Wilco - Summerteeth (1999)

Laat ik beginnen te zeggen dat ik Jeff Tweedy een van de beste songschrijvers ooit vind. Zijn beste werk kan wat mij betreft de concurrentie aan met de liedjes op Revolver of Songs In The Key Of Life. Dat soort Wilco liedjes, die dus mogen horen tot de beste liedjes aller tijden, tel ik op Summerteeth drie:

1) Het bizarre liefdesliedje (?) She's A Jar ('With heavy lid/ my pop quiz kid/ a sleepy kisser/ a pretty war')
2) De apatische murder ballad Via Chicago (Rest my head/ on a pillowy star/ and a cracked door moon/ says I haven't gone too far')
3) Het titelnummer, waarin Tweedy zingt over wanhoop en verwarring ('he hits snooze twice/ before he dies'), terwijl gitaarlijntjes zomers rondfladderen.

Nog twee speciale vermeldingen, namelijk voor A Shot In The Arm, dat erg goed is, maar volgens mij nog beter was geworden als ze het niet zo overduidelijk gepland hadden als publieksmeezinger (met succes overigens), en ten tweede How To Fight Loneliness, in technisch opzicht een van Tweedys beste liedjes, maar net iets te sentimenteel naar mijn smaak.
(Tweedy is vaak sentimenteel, en dat past op een bepaalde manier ook bij hem, maar op elke Wilco-plaat staan wel een paar nummers die ik over het randje vind gaan: op deze plaat Loneliness, We're Just Friends, en eigenlijk ook My Darling. Geen slechte nummers, maar net, nét iets te zwaar aangezet wat mij betreft)

Enfin, die vijf nummers vind ik de echt briljante liedjes op deze plaat, het soort liedjes dat diep onder je huid kruipt en die de hele dag door je hoofd blijven spoken. De rest van de plaat haalt dat niveau niet, en wat dat betreft zijn hun latere platen beter.

Waarom dan toch 4,5* ? Omdat popmuziek nou eenmaal om meer draait dan geniale liedjes alleen. Het draait ook om mooie muziek: lekkere gitaarriffs, hemelse zangharmoniën, vreemde, verstopte geluidjes...

En daar hebben we het sterkste punt van Summerteeth te pakken. Wilco, op hun vorige platen nog een rauwe gitaarband die in de studio alles min of meer live op tape kwakte, heeft hier ontdekt wat je kan doen in een studio, en wat je kan doen met keyboards. Het lijkt wel of de geest van Brian Wilson a la Pet Sounds tijdens de opnames reïncarneerde in twee personen: Tweedy en de inmiddels overleden multi-instrumentalist Jay Bennett. Vooral die laatste mag, aan de credits te zien, gewaardeerd worden als het genie achter het unieke geluid van Summerteeth.

Neem nou opener Can't Stand It. Op Being There zou dat alleen maar een goede rocker zijn geweest, maar Tweedy en Bennett musiceren het nummer naar ongekende hoogtes, met op elkaar gestapelde gitaar- en pianolijntjes die je nooit meer uit je hoofd krijgt. Nothing'severgonnastandinmyway(again) is zelfs middelmatig, maar maakt zichzelf toch onweerstaanbaar door een heerlijk Beach Boys-refreintje. Toppunt is echter Pieholden Suite, zo mager dat je het nauwelijks een 'liedje' kunt noemen, maar who gives a sh-- als er zulke muziek onder is gezet. Als je nummers hebt die klinken als een warm bad, dan is Pieholden Suite een week bij vakantie bij geneeskrachtige bronnen.

Door de geweldige arrangementen, in combinatie met de drie á vijf echt onvergetelijke liedjes haalt Summerteeth alsnog makkelijk de criteria voor een essentiële Wilco-plaat. Ik vergeef het ze makkelijk dat Tweedy soms teruggrijpt op zijn overbekende Countrypunk-clichés (I'm Always In Love), of dat afsluiter In A Future Age een beetje te schetsmatig blijft. Omdat we schijnbaar kritisch moeten blijven, kost ze dat een halve ster. Zo, en nu niet meer zeuren, maar luisteren.