menu

Muziek / Algemeen / Muziek vs. tekst

zoeken in:
Naar aanleiding van de gisteravond op TV uitgezonden documentaire over Jacques Brel (https://www.moviemeter.nl/film/1113395/info/0#4815450) wil ik het onderwerp van muziek vs. tekst opwerpen. Immers, liedjes (songs, chansons, etc) vormen in wezen een mengvorm van twee kunstvormen: tekst (poëzie) en muziek. Ikzelf heb altijd veel van muziek gehouden maar kon weinig met poëzie waardoor ik eigenlijk ook nooit naar de teksten van popnummers luister (temeer nu het meestal ook geen hoogstaande poëzie is). Jacques Brel heeft naar mijn idee met Bob Dylan gemeen dat hij een geweldige tekstschrijver is (hij zou eigenlijk samen met Bob Dylan de Nobelprijs voor de Literatuur hebben kunnen krijgen) maar tegelijkertijd irriteert me dat: als ik Jacques Brel of Bob Dylan zie zingen dan zie ik vooral twee mannen die enorme lappen teksten in de microfoon staan te spugen/reclameren waarbij de muziek slechts het vehikel is en naar de achtergrond is geplaatst. Om dezelfde reden heb ik niks met hiphop: een en al tekst en weinig muziek.

Soms wordt een volmaakte balans gevonden. Ik denk dat The Doors daarvan een voorbeeld zijn: ook Jim Morrison is primair een dichter maar zijn teksten domineren niet over de muziek. En ook Jacques Brel bereikt in ieder geval één keer wel zo'n balans, namelijk in het beroemde nummer Ne me quitte pas, hetgeen dan ook meteen het favoriete Brel-nummer is van mij en vele anderen. Op een bepaalde manier doet dat nummer me denken aan Elvis Costello's I Want You en welke artiest ook een voorbeeld is van de volmaakte balans: Costello's teksten domineren niet over de muziek maar tegelijkertijd zijn z'n teksten zo sterk en spuugt hij ze zo venijnig in de microfoon dat je automatisch zowel muziek als tekst binnen krijgt. Wellicht dat ook punk op dat idee berust.

Wat denken jullie? En vinden jullie teksten wel belangrijk? Welke artiesten/bands (of genres) bereiken de volmaakte balans en welke slaan door naar de ene (tekst) of de andere (muziek) kant?

avatar van Wandelaar
Interessant onderwerp. Wat mij betreft is het geen kwestie van balans tussen die twee, alsof tekst en muziek een soort evenwicht of rustpunt zouden moeten vinden. Tekst heeft meerdere functies: naast inhoud, het vertellen van een verhaal, is er ook zoiets als ritme, frasering, klank en stemgeluid. Daardoor brengt de tekst vaak een muzikaliteit mee, die net zo onmisbaar kan zijn als de gitaar of het drumstel in een rocksong.

Voor mijzelf is de inhoud niet het belangrijkste. De tekst mag wel wat vertellen, maar is vooral een klank die mee de muziek maakt. Zelfs voor Bob Dylan geldt dat. Hoewel hij heel wat de melden lijkt te hebben in veel songs, gaat het gelukkig zelden ten koste van de muzikaliteit. Daar waar de boodschap de song gaat verdringen, haak ik af. In die zin is er dan inderdaad sprake van verstoord evenwicht.

Mijn Frans is niet zo denderend en als ik Brel hoor zingen, vat ik wel zijn emotie maar zelden de hele tekstuele inhoud. En dat ervaar ik niet eens als een beperking. Veel popsongs hoor ik zonder op de inhoud te letten. Vind ik het aardig, dan wil ik een tweede keer ook nog wel even opletten waar het over gaat. Niet zelden stelt de inhoud me dan teleur.

avatar van chevy93
Ik heb lang gezegd dat tekst simpelweg ondergeschikt is aan de instrumenten, maar daar ben ik inmiddels van teruggekomen. Tekst is een inherent onderdeel van veel muziek en kan niet zonder meer terzijde geschoven worden. Je zegt van een film toch ook niet dat het script niet uitmaakt, omdat het om het audiovisuele gaat?

Wat ik vooral ervaar is dat je niet een gegeneraliseerde uitspraak kan doen over 'de muziek' als geheel. In sommige gevallen is de tekst daadwerkelijk ondergeschikt. Het meest simpele en flauwe voorbeeld is instrumentale muziek. Als tekst inherent belangrijk zou zijn, zou instrumentale muziek niet werken (net zoals een tekstarme film niet zou werken; wat dus niet per se het geval is).

Aan de andere kant worden hier al een aantal namen genoemd waarbij je niet anders kunt concluderen dan dat de tekst (beter: het muzikale verhaal) enorm belangrijk is. Een Bob Dylan kan ik op zichzelf, zonder de tekst te verstaan, waarderen, maar zijn echte kracht ontluikt zich pas wanneer je de tekst tot je neemt. En zo kan ik tig andere voorbeelden geven van artiesten/nummers die ik pas ben gaan waarderen toen ik me in de teksten verdiept heb. Met name de progressieve rock, met al haar mythologische verwijzingen, heeft hierdoor een enorme herwaardering gehad bij mij. Een album als Genesis - Selling England by the Pound (1973) is muzikaal genieten, maar de echte genialiteit komt pas als je haar plaatst in de tijd met het opkomende neoliberalisme en de teloorgang van het Britse Rijk. Ook een band als The Kinks kun je haast niet loskoppelen van de tijd waarin Davies zijn teksten schreef.

avatar van gaucho
Tja, schrijven is mijn beroep, maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ook bij mij de teksten van popmuziek meestal ondergeschikt zijn aan de muziek. Ik luister er wel naar, maar als de muziek me niet aanstaat, zal ik me er niet in verdiepen.
Wel merk ik dat het me wel eens stoort als artiesten de clichés al te hoog opstapelen in hun teksten. Dus als het echt op gemakzuchtige rijmelarij gaat lijken. Dat denk ik: kom op jongens, doe eens wat beter je best.

Al kan een tekst natuurlijk wel heel veel toevoegen en de muziek een duidelijke meerwaarde geven. Het mooist vind ik het als teksten me aanzetten om op zoek te gaan naar de achterliggende betekenis of bedoeling van de song. En als je er wat van opsteekt; als je er bijvoorbeeld je algemene, maatschappelijke of historische kennis mee vergroot. Op dat gebied heb ik met name Leonard Cohen, Paul Simon en Al Stewart hoog staan, evenals echte verhalenvertellers als Bob Dylan, Ray Davies, Johnny Cash en Stan Ridgway.

In het Nederlands is het merkwaardig genoeg een ander verhaal. Dan komen de teksten veel nadrukkelijker aan de oppervlakte, of je dat nu wilt of niet. ik spreek prima Engels, al zeg ik het zelf, maar daar stoort het me niet zo vaak als de teksten onbeholpen zijn. Maar in het Nederlands doet een slechte of matige tekst veel sneller afbreuk aan het genieten van de muziek.

Rake teksten waardeer ik bijvoorbeeld van Boudewijn de Groot, De Dijk en Frank Boeijen, hoewel de laatste twee ook wel eens een mindere dag hebben. Veel nieuwe Nederlandstalige muziek staat me echter vaak tegen, ook al is er zorg aan besteed.
Dat Spinvis-achtige werk wordt hier op MuMe en ook elders vaak geroemd, maar ik vind het iets te veel een kleinkunstacademie-sfeertje uitstralen, van jongens, kijk mij eens leuk goochelen met teksten. Aan de andere kant hoor ik in Frits Spits' radioprogramma De Taalstaat toch best veel leuke Nederlandstalige muziek langskomen. Maar ja, die selecteert die nummers dan ook op 'taligheid'.

avatar van Wandelaar
gaucho schreef:

In het Nederlands is het merkwaardig genoeg een ander verhaal. Dan komen de teksten veel nadrukkelijker aan de oppervlakte, of je dat nu wilt of niet.
Dat ervaar ik ook wel inderdaad. Ik denk dat het te maken heeft met de Nederlandse kleinkunstgeschiedenis: het cabaretlied. De tekst, scherpzinnig en humoristisch als het kan, staat daarin wel heel duidelijk op de voorgrond. De muziek, hoe geniaal ook (Harry Bannink, Erik van der Wurff e.a.) vervult dan de dienstverlenende schaduwrol. Als de actualiteit van zo'n cabaretlied vervaagt, denk je wel eens: jammer van de muziek.

Geslaagd blijven toch wel de liedjes van Ja Zuster, Nee Zuster. Hier lukte het de tekst van Schmidt en de muziek van Bannink tot een volmaakte eenheid te smeden. Liedjes als De kat van Ome Willem en Op de step kloppen ritmisch perfect, een andere tekst is gewoonweg ondenkbaar. Taal en muziek gaan in elkaar op. Dat is lang niet altijd zo. Herman van Veen gaat wat mij betreft vaak te nadrukkelijk op in tekst-zeggerij. Bij Boudewijn de Groot heb ik die ervaring niet: hij laat meer ruimte aan de beleving.

Het eerste album van Vreemde Kostgangers (2017) heeft ook dat geslaagde versmelten van taalklank en muziek. Je kunt over de tekst heen luisteren. Het tweede album; Nachtwerk, van later dat jaar, maakt duidelijk hoe snel je in het Nederlands dreigt te vervallen in kleinkunst en tekst-zingen. Dat tenslotte de tekst er ook helemaal niets toe hoeft te doen, bewijst ons Vader Abraham. Geen moment hoef je moeite te doen zijn teksten te 'begrijpen'. Ook dat is knap.

Gast
geplaatst: vandaag om 22:54 uur

geplaatst: vandaag om 22:54 uur

Let op: In verband met copyright is het op MusicMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.