Het Huis der Dwalingen
Het gebouw dat in de tekst van Haus der Lüge wordt betreden, is geen plek van baksteen en beton, maar een mentale architectuur waarin elke verdieping een andere manier van waarnemen en begrijpen representeert. De lezer klimt langzaam omhoog, maar wat als een opwaartse beweging lijkt, ontpopt zich gaandeweg tot een tocht door de dwalingen, illusies en breuken van het menselijk kennen. Het gebouw groeit niet naar de hemel toe; het valt van binnenuit uiteen.
Op de eerste verdieping wonen de blinden en doven die geloven wat hun zintuigen hun influisteren. In hun wereld is de waarneming niet slechts beperkt, maar heilig. Zij belichamen de menselijke neiging om de wereld voor waar aan te nemen zodra zij door onze ogen, oren of handen is gegaan — een intimiderend simplisme dat even herkenbaar als troosteloos is. De waanzinnige die op zijn keukenkruk vastgebonden zit en meent alleen datgene te geloven wat hij kan aanraken, verbeeldt dezelfde paradox: zelfs de tastzin, het meest directe zintuig, kan geen betrouwbare grond bieden voor een waarheidsclaim. Op dit niveau is de mens vooral gevangene van zijn eigen lichamelijkheid.
De tweede verdieping verschuift de aandacht van waarneming naar interpretatie. Hier staan bewoners die driftig de behangbanen inspecteren op druk- en spelfouten, zonder in staat te zijn hun eigen naam te lezen. Het is een scherp beeld van een cultuur die zich verliest in minutieuze kritiek en technische correctheid, maar niet meer begrijpt wat werkelijk betekenis draagt. De muren zijn zorgvuldig afgewerkt, maar wie kijkt, ziet slechts een lege vorm van aandacht: hyperkritisch waar het niks oplevert, blind voor wat ertoe doet.
Daarboven wacht een onafgemaakte verdieping, alleen bereikbaar via een trap — een plek waar de “fouten van de firma” worden opgeslagen en zelfs als bouwmateriaal dienen. Het is een ironisch en onheilspellend beeld: een samenleving die letterlijk voortbouwt op haar misvattingen, en instellingen die hun fundamenten leggen op vergissingen die niemand nog mag aanraken. Het onaf zijn van deze verdieping onderstreept dat het systeem zichzelf nooit afmaakt, nooit voltooit, maar zich ophoopt in zijn eigen restmateriaal.
Het vierde niveau brengt ons bij de architect, de schepper van dit bouwwerk, die volledig opgaat in zijn ontwerp. Hier versmelten fundament en firmament, bedrijf en hemel. De architect is geen almachtige kracht maar eerder een functionaris binnen zijn eigen systeem: verstrikt in zijn plan, overgeleverd aan zijn eigen ideeën. Zelfs op het niveau van de schepping ontbreekt een verheven perspectief; alles is onderdeel van hetzelfde gesloten circuit.
Toch bereikt de tekst zijn dramatische hoogtepunt pas in het dak, waar een oude man tussen dode engelen zit — engelen die op hem lijken, alsof het zijn eigen mislukkingen of verweesde scheppingen zijn. Zijn zelfmoord, waarbij de kogel door zijn schedel en tot in de dakconstructie dringt, wordt driemaal bezworen: “Gott hat sich erschossen.” Het absolute principe, de hoogste autoriteit, schiet zichzelf door het hoofd. Het lijkt een beeld van metafysische implosie: wanneer het hoogste niveau zichzelf opheft, verliest het hele bouwwerk zijn legitimiteit. Ironisch genoeg herhaalt de tekst daarna steeds opnieuw de frase “Ein Dachgeschoss wird ausgebaut”, alsof het systeem simpelweg probeert door te gaan met renovatie en optimalisering, blind voor de leegte die de kern heeft getroffen. Het is de cynische logica van instellingen die blijven functioneren nadat hun oorspronkelijke betekenis allang verdwenen is.
En dan: de terugval naar beneden. De epiloog brengt ons in de kelder, de laagste en donkerste ruimte, waar de ik-figuur woont. Het is een vochtige, duistere plek, maar “angenehm”, alsof de duisternis van het onderbewuste uiteindelijk meer waarheid bevat dan de vergankelijke constructies erboven. De laatste zin — “dies hier ist ein Schoss” — speelt met de dubbele betekenis van “Geschoss” (verdieping) en “Schoß” (schoot, oorsprong). De lezer staat niet langer in een gebouw, maar in een baarmoederachtige ruimte die zowel het begin als het einde van het bouwwerk omvat. De kelder is geen restplaats, maar de oorsprong van alles wat erboven is opgetrokken.
Zo ontvouwt deze tekst zich als een existentiële architectuur: een huis dat van verdieping tot verdieping de illusies van waarneming, interpretatie, institutionele orde en metafysische zekerheid afpelt, totdat slechts de donkere kern overblijft. Het is een reis omhoog die eindigt in de val — en een afdaling die voelt als terugkeer naar een fundament dat nooit werkelijk was verlaten. In dit huis woont de mens: blind, zoekend, scheppend, dwalend, en uiteindelijk terugkerend naar de duisternis van zijn eigen oorsprong.
