Styx - The Grand Illusion (1977)

Op 7 juli 1977 (7-7-77) verscheen het 7e (!) album van de uit Chicago afkomstige Amerikaanse rock band Styx. De in 1972 opgerichte band maakt een combinatie van rock, pop en symfonische muziek en is daar voornamelijk in eigen land erg succesvol mee. Ten tijde van de release van album nummer 7, “THE GRAND ILLUSION” heeft de band zijn meest succesvolle samenstelling. Dennis DeYoung (zang, toetsen), Tommy Shaw (zang, gitaar), James Young (zang, gitaar) en de broers Chuck Panozzo (bass) en John Panozzo (drums). Met “LADY” scoorde de band zijn eerste Amerikaanse top 10 hit in 1975 en de tweede keer dat dat gebeurt, is met een song van “THE GRAND ILLUSION”. Sinds de komst van Tommy Shaw in 1975 zijn de songs toegankelijker geworden, zonder dat de stijl en de herkenbaarheid van Styx verdwenen is. Album 6, “CRYSTAL BALL” was de eerste met Shaw en op “THE GRAND ILLUSION” borduurt de band verder op de op het vorige album ingeslagen weg. Het album opent met het titel nummer, dat met een marsachtig intro opent en dan klinkt de uit duizenden herkenbare stem van De Young in een song die verschillende tempo’s in zich heeft. Na deze krachtige opener gaat het verder met een Styx klassieker “FOOLING YOURSELF (angry young man)”, gezongen door Shaw. Dit popliedje heeft een prachtige keyboard intro, waarna het verder gaat in een lekker uptempo melodieuze song. “SUPERSTARS” is een relatief kort nummer, een poprock song met mooie samenzang. “COME SAIL AWAY” is ook een Styx klassieker en het meest symfonische werkje op dit album. Rustige opbouw en naar een climax toewerken. Mooie instrumentale passages en geweldig gezongen door Dennis DeYoung. “MISS AMERICA” is meest heavy liedje op het album. Zoals op meer albums van Styx, wordt dit gezongen (en geschreven) door James Young. Die met zijn wat aparte stemgeluid, daar een geheel eigen stempel op drukt. Ook hier is de samenzang prachtig. “MAN IN THE WILDERNESS” is een midtempo rocksong en wat mij betreft, samen met “COME SAIL AWAY”, het hoogtepunt van “THE GRAND ILLUSION”. Schitterende melodie en op een indrukwekkende wijze gezongen door Tommy Shaw. Het instrumentale tussenstuk geeft het nummer dat extra, waardoor het een topper is. “CASTLE WALLS” is een typische De Young song, op toetsen gebaseerd en schitterend gezongen. “THE GRAND FINALE” is het slot en daar keert het thema van het titelnummer in terug. Hierdoor is een soort conceptalbum, zonder dat er een overkoepelend thema is. Styx trad met dit album toe tot de groten in de Amerikaanse melodieuze rock. Het bereikte daar 3 keer platina en is voor meer rockbands een voorbeeld van een gevarieerd, maar toch ook toegankelijk rockalbum.

De voorbije maanden heb ik uit diverse bakken met tweedehands vinyl het nodige van Styx gevist. Maar dit album kocht ik nieuw, op eigentijds groen vinyl zelfs. Kennelijk hoopt de platenmaatschappij daarmee een nieuwe generatie vinylliefhebbers te winnen, of wellicht vermoeden ze dat oude fans hun grijsgedraaide exemplaren willen vervangen. Zelfs de poster ontbreekt niet (leuke conversatie daarover las ik hierboven) en eveneens leerde ik daar dat de hoes is geïnspireerd door dit schilderij (1965) van de Belgische schilder René Magritte.
Styx' zevende album in hun zevende jaar als kwintet, al maakte de kern van de groep (de ritmesectie van de gebroeders Panozzo en toen accordeonist Dennis DeYoung) al vanaf 1961 samen muziek. Over meer 'zevens' rond dit album vond ik hierboven enkele berichten; leuke weetjes!

Afgaande op wat de kenners op MuMe schrijven, ben ik definitief bij de gouden jaren van de groep beland; met The Grand Illusion uit juli 1977 haalde Styx bovendien in Nederland voor het eerst de albumlijst, zij het uiterst bescheiden en pas twaalf maanden later: één week #49. Hé, dat is zeven keer zeven! Ik had toen net hardrock en aanverwante genres ontdekt, waarbij ik Styx volkomen heb gemist. Vandaar deze inhaalreis door hun oeuvre.

Toetsen en gitaren strijden om voorrang, de typische koortjes klinken frequent en melodie is samen met afwisseling de grote winnaar. Voor mij is het hardrock die ik sterk associeer met de Verenigde Staten van de jaren '70. Ik zie een grote auto over de snelweg zoeven, dwars door de woestijn en uit de radio klinkt harmonieuze hardrock. In die auto zit een stelletje, beiden zingen luid mee.
Al bij de eerste tonen herken je het typische Styxgeluid. Soms is het klassiek en symfonisch, zoals de pseudo-ouverture in het titelnummer, een deel dat later in het nummer terugkeert. Invloeden van hardrock en melodieuze pop vullen titelnummer The Grand Illusion met een prachtig refrein én een boodschap die kritisch is op materialisme en competitie, in tegenspraak met mijn associatie: "So if you think your life is complete confusion, (...) just remember that it's a grand illusion".
De B-kant begint met het stevigste nummer van de plaat, uiteraard van de hand van James Young, die een kort en ingetogen toetsenintro liet voorafgaan. Hierboven lees ik dat Alfred Lagarde indertijd Miss America in zijn Betonuur draaide, wat me niets verbaast; zo hoorde hij het graag. Nergens zijn de gitaren zo prominent als hier.

De binnenhoes vermeldt wie welk nummer zingt: voor het eerst kan ik dat onderscheid duidelijk maken; Tommy Shaw en Dennis Young verdeelden de boel eerlijk en James Young staat bij de microfoon bij zijn eigen ode aan mevrouw Amerika. Hetzelfde geldt voor de gitaarsolo's, eveneens leuk om met die binnenhoes de muziek te volgen.

Lekker album, al vind ik het moeilijk om naast het titelnummer nog een favoriet aan te wijzen. Come Sail Away wellicht. Daarbij word ik niet omver geblazen zoals me vorig jaar met The Mission gebeurde; maar die verscheen dan ook veertig jaar later, een andere tijd met een andere aanpak van de groep. Tegelijkertijd is dit een plaat die vaker op de draaitafel moet belanden; waarschijnlijk is dit een groeibriljantje, dat rijpt door de tijd. Zoals bij menig MuMens hierboven.

Dat The Grand Illusion het hier zo goed doet is geen verrassing. Styx heeft nog nooit eerder zo gelikt geklonken. Waar voorgaande albums nog wel een vreemde eend of en een afwijkende track hadden is dat hier niet meer het geval. Van begin tot eind hebben we te maken met een band die weet waar ze goed in zijn en dat voor de volledige speelduur weet waar te maken. Het lijkt alsof er een soort zakelijkheid is neergedaald op de plek waar drie albums terug nog een jongehondenmentaliteit aanwezig was. Waar deze houding binnen afzienbare tijd de commerciele kant op zou gaan, is daar hier nog niet overduidelijk sprake van; The Grand Illusion is het summum van het Styx-geluid, die heerlijke combinatie van stevige rock en meeslepende prog.

Met het titelnummer en 'Fooling Yourself' trapt de plaat af met twee echte klassiekers. De productie is helder, de band is in topvorm. Bij eerstgenoemde luidt Dennis DeYoung de plaat in met een bombastische rock track, waarna Tommy Shaw de jeugd even toespreekt in een wat poppier nummer. Het contrast tussen de twee blijft troef. 'Superstars' lijkt de minst populaire song van deze plaat als ik naar de stemmen kijk, een rustiger nummer met pakkende koortjes die tussen de zwaargewichten is gepropt. 'Come Sail Away' mag de eerste plaatkant afsluiten met een uitgebouwde klassieker met prachtige pianostukken en opzwepende refreinen. Met recht een van de bekendste nummers van de band.

Kant B is als je het mij vraagt nog sterker. Alle drie de zangers brengen hun beste nummer van het album, te beginnen met James Young en zijn 'Miss America'. Voor het eerst valt de rocker van zijn hand echt goed in de toon van de plaat, en zijn nummers zijn uitstekende kant-openers, zo blijkt maar weer. 'Man in the Wilderness' is oprecht een van mijn favoriete Tommy Shaw composities. Prachtig nummer weer en wat een emotie zit hier in. Ook Dennis DeYoung mag met 'Castle Walls' een van zijn beste nummers voordragen, beeldend en avontuurlijk.

Al met al wordt het niet veel beter dan dit. Styx piekt op deze plaat en dus krijgt dit de volle mep. Vanaf hier kun je niet anders dan dalen. Gelukkig hoeft dat niet meteen op de volgende plaat te gebeuren (spoilers!).

1. The Grand Illusion
2. Crystal Ball
3. Equinox
4. Man of Miracles
5. Styx II
6. The Serpent is Rising
7. Styx