Björk - Vespertine (2001)

Af en toe kan er bij mij wel eens een Björk CD in. Niet al te veel, niet twee keer na elkaar, maar zo als tussendoortje lust ik het wel. Dit is de CD waar ik Björk voor het eerst echt leerde kennen (via de hitjes, eigenlijk de clips).

"Hidden Place" is een aardige opener, leuke beatjes, mooi refreintje, al zaagt Björk hier net iets te veel. "Cocoon" blijft zowat op hetzelfde niveau. Wat gepruttel op de achtergrond, waar Björk's breekbare stem overgedrappeerd wordt. Het resultaat is net te leeg en kil. "It's Not Up To You" is de eerste track die me echt bevalt. Klinkt wat warmer (misschien zelfs wat Kerstmisachtig), met genoeg kraakjes om het boeiend te houden en een zeer herkenbaar refrein. Zeer schattig plaatje. "Undo" heeft een leuke gelaagdheid in vocals, warme melodieën, maar ook hier zaagt ze weer net iets teveel. "Pagan Poetry" is altijd al een favorietje geweest. Freaky clip, zeer breekbaar nummertje, maar hier wel genoeg backing zodat Björk stem niet in een leegte valt. Toch blijft m'n favoriet trackje op dit album "Frosti". Heerlijk muziekje, enorm lieflijk en schattig, warm en knus. En, misschien een beetje erg, maar het enige nummer op het album waar Björk niet zingt.

"Aurora" is me echt te kerkachtig. Beetje kerstmis kan nog, maar niet in deze kwantiteit. Vooral dat koor stoort me nogal. "An Echo, A Stain" is heel wat beter. Klinkt lekker buitenaards en mysterieus. Prachtig opgebouwd ook. "Sun In My Mouth" klinkt me jammer genoeg te theatraal. Ook een track die ik meestal snel doorskip. "Heirloom" is weer een stuk beter. Zeer mooie intro, mooie melodieën en boeiende ritmes en een wat optimistischere Björk. "Harm Of Will" is een nummer dat tussen subtiel en bombastisch heenslingert. Het begint zeer kalm en breekbaar, en weet vooral op het eind enkele keren stevig uit te schieten. De breekbare stukjes vind ik prachtig, de andere twijfelachtig. "Unison" is een leuke afsluiter, al is het niet echt speciaal.

Blijf erbij dat de dame en haar imago (clips ed) beter is dan de muziek, maar van haar kan ik het wel hebben. 3* voor deze.

Wat is dit album opeens een enorme verrassing voor mij. Ik ken het nu één dag, en als deze niet gaat vervelen, zal dit denk ik altijd wel een topper voor mij blijven.
Ik kende Homogenic inmiddels een paar maanden en dat is een leuk album, maar het is allemaal een klein beetje 'over-the-top'. Ik kreeg toen ik het hoorde niet het idee dat Björk meer kon dan dat, zeker niet omdat Homogenic toch wel zo'n beetje bekend staat als het beste uit haar carrière. Omdat haar stemgeluid zo dwingend aanwezig is, verwachtte ik niet dat ze nog zo boven haar eerdere niveau kon uitstijgen.

Homogenic is nogal groots en gewichtig, maar Vespertine is daarentegen heel lieflijk, dromerig en schattig zonder ook maar ergens onnodig uit te schieten. De vele rustige stukken worden perfect afgewisseld met enkele spaarzame stevigere stukken. Omdat er hier minder vaak flink wordt uitgehaald door Björk, zijn de 'uitbarstingetjes' hier effectiever. De zang en muziek zijn perfect ineengeweven, en dat levert letterlijk enkel schitterende nummers op. Bovendien is het zo'n goed geheel dat het bijna klinkt als één groot nummer; ik heb het vrijwel nooit door wanneer het nummer afgelopen is en er een nieuw nummer begint. Dit maakt het album zowel op de voorgrond als op de achtergrond erg genietbaar.

Omdat de achtergrondmuziek zo perfect bij Björks stem past was Vespertine voor mij ook meteen ontzettend gemakkelijk om door te komen. Nergens hoefde ik echt te wennen aan nummers -iets wat ik bij Homogenic wel had- en ik kon alles makkelijk meteen op me af laten komen. Dit is wel de reden dat ik vrees dat het album minder wordt als ik het vaker hoor, maar dat kan ik me nu in ieder geval nog niet voorstellen, omdat ongeveer elk nummer perfect klinkt, en het is dus te hopen dat dit zo blijft.

Na één dag al van 4,5* naar 5* en op plek 5 in mijn top10.

Björk is zo'n artiest waarvan ik eigenlijk altijd hetzelfde album opzet. En dat is deze. De gedachte aan Björk staat gelijk aan de gedachte aan Vespertine. Een andere opzetten? Nergens voor nodig.

Wat me altijd opvalt aan dit schijfje, is het coherente geluid. Composities die op zichzelf staan. Maar de gemeenschappelijke deler, het geluid met de electronische klikjes, de natuurlijke melodieen, haar stemgeluid dat hier intiem en vaak ingetogen is, maken dit voor mij één geheel.

Elke keer sta ik weer verbaasd over hoe mooi alles op zijn plek valt. Het ineens invallende achtergrondkoor in Undo. De inkomende bas bij Pagan Poetry. De strijkers die hier wél smaakvol de boel komen versterken. Zo is er meer dan genoeg te horen. Details, maar ook een prachtige rust in de nummers ook al pruttelt de electronica er onderhuids vrolijk op los. Spannend en berustend tegelijk. Knap!

Hoogtepunten zat, maar favoriet zijn voor mij It's not up to you en Undo. En ach, we doen Cocoon er gewoon bij

Bjork altijd wel een tof wijf gevonden maar de muziek vond ik niet geweldig. Wel leuk maar niet helemaal de moeite me er meer in te verdiepen. Na een discussie vorige week van iemand die zei dat ze Bjork zo'n verschrikkelijk mens vind (Op de 1 of andere manier wekt deze dame bij veel mensen irritatie op) en ik in mijn verdediging eigenlijk weinig van haar muziek ken, ben ik maar eens op zoek gegaan. Het eerste album wat ik hoorde was Homogenic en dat album bevestigde eigenlijk mijn gedachtes over Bjork. Best leuke muziek maar absoluut niet overtuigend genoeg om in de zevende hemel van te geraken. Vooral de galm op haar stem stoort mij hier en daar.

Dit album is toch andere koek. Gelijk het eerste nummer met die koortjes op de achtergrond. geweldig! Het einde van Unison deed mij bijna jubelen van luistergenot. Eigenlijk is vooral de productie het voornaamste verschil met Homogenic. Dit klinkt veel iniemer, persoonlijker misschien ook wel. Ben er behoorlijk van onder de indruk.

Ik zal voortaan Bjork met verve kunnen verdedigen en behalve het argument dat ze wel een tof wijf is ook kunnen melden dat ze fantastische muziek kan maken...

Björk beschreef deze plaat als een geheel van alles die zich onder haar huid afspeelde. Ik kan mij helemaal in deze beschrijving vinden. Je hoort als het ware de rare hersenkronkels die uit deze exentrieke dame komen.

Het is een soort mix van kalmte en onderdrukte angst... Prachtig toch deze plaat staat in schril contrast met haar vorige werken zoals Debut en Post. Debut was het iets speelsere broertje terwijl Post dan het excentrieke tegenhanger vormt voor deze plaat.

Ik heb telkens de indruk dat deze drie en wsl ook homogenic samen eignelijk een beeld geven over de ware aard van deze dame. Kun je deze artieste omvatten in een zin...

Neen dat msh niet maar volgens mij wel in 4 platen. Laat het dan haar eerste 4 officiële albums zijn. Dit is toch zeer lovenswaardig voor een artieste dat ze haar hele persoonlijkheid in haar muziek kan leggen. Dit lukt enkel de groten der aarde reken voor mijn part dan maar Björk bij deze selecte groep.

Op het moment zit ik in een compleet verduisterde Mexicaanse avondbus. Het complete gebrek aan licht en de vrij enthousiaste airconditioning hierbinnen betekenen dat ik vals kan spelen en Vespertine in een warm klimaat (zo’n 30 graden hier buiten) kan afspelen. Want ja, de enige mogelijke reden dat Vespertine nooit mijn favoriete album aller tijden kan zijn is dat het onmogelijk volledig tot zijn recht komt als de thermometer boven de 15 graden uitkomt. Maar als je de ijzige warmte in je omgeving voelt, nestelt deze muziek zich in je hoofd als geen ander.

Voordat ik een copyrightclaim aan mijn voeten heb: die paradox van ijzige warmte heb ik niet van mezelf. Ik heb hem van een concurrerende website, om precies te zijn de RYM-gebruiker GrapeOfWrath, die de term “icy warmth” gebruikt om de Vespertine-sfeer te duiden. Een vrij simpele beschrijving natuurlijk, maar ik ben in de tien jaar dat ik dit album ken nog geen betere tegengekomen. De ijzige warmte op Vespertine uit zich, zoals misschien te verwachten, vrij letterlijk, met winterse xylofoons en statige vioolarrangementen tegenover knisperende elektronische percussie en zalvende harptonen. Veel indrukwekkender is echter dat de emotionele dimensie van de twee woorden zo goed verkend worden. Op An Echo, A Stain klinkt Björk afstandelijker dan ergens anders in haar discografie, tot de dissociatie bij de luisteraar naar het einde toe opengebroken wordt door haar steeds venijnigere stem en een draaikolk van violen. Even terug daarentegen laat ze in het eindeloos fragiele Cocoon zien dat ze muziek kan maken die zo naakt en intiem klinkt dat je praktisch het idee hebt dat ze naast je in je oor aan het hijgen is tijdens - nou goed.

Een gerelateerde tegenstelling binnen Vespertine: seksueel en pastoraal. Een voorbeeld hiervan kunnen we in hetzelfde nummer vinden: in de ongekend mooie afsluiter Unison bezingt ze seks op een manier zo poëtisch dat je je niet kan voorstellen dat de bezigheid ooit iets banaals met zich mee zou kunnen brengen. Het is echter de begeleiding van, zo lijkt het wel, duizenden koorstemmen die de boodschap van deze tekst verheft tot een goddelijke schoonheid. Nog een tegenstelling? Oke: van kleiner dan klein naar het weidse dat we altijd met IJsland associëren, zoals in Undo, met zijn refrein dat zo mooi is dat Mount Eerie er een paar jaar later een heel nummer aan heeft gewijd. Eigenlijk verwoord ik het te simpel, want hoewel het nummer inderdaad ingeluid wordt met een lieve ingetogenheid die je ervan overtuigt dat je in hetzelfde zolderhokje als Björk zit, en hoewel het nummer inderdaad daarna langzaam opbouwt naar een ontlading vlak voor de derde minuut die je als het ware een paar meters boven jezelf laat zweven, gaan we daarna weer terúg naar zolderhokjesklein, en dan weer terug naar wolkenzwevendgroots, om wéér terug te gaan!

Ik hoop dat ik in de bovenstaande misschien iets te lange zin duidelijk heb kunnen maken welk effect deze tegenstellingen binnen Vespertine op me hebben. Als dat nog niet zo is: het is ongelooflijk meeslepend hoe Björk zulke tegenstrijdige elementen binnen haar muziek kan combineren, en precies daarom komt de winterse sfeer van dit album, wat mij betreft haar hoogtepunt, zo verschrikkelijk overtuigend binnen.

De man naast me kijkt overigens een film op het schermpje recht boven onze stoel en bereidt zich ongetwijfeld alvast voor op de warme blauwe zee bij onze volgende bestemming. Hij vraagt zich misschien af waarom ik compleet geen oog heb gehad voor deze best leuk uitziende film. Kan hij weten dat ik in het afgelopen uur zo’n 6843 kilometer hiervandaan boven de IJslandse wolken heb gezweefd.

Ik luister het album misschien niet extreem veel, de laatste tijd weer ietsje meer terug. Het album blijft wel groeien en het gebeurt soms dat ik vergeet hoe goed de albums van Björk wel niet zijn. Nu weet ik wel dat Vespertine een heel sterk, uniek en sfeervol album is. Voor mij voelt het wat aan als de "Halfaxa" van Björk of de "Pygmalion" van Björk. De IJslanders zijn wel sterk in het neerzetten van deze albums, misschien deels te wijten aan toeval, maar múm en Sigur Rós hadden ook zeer eigenzinnige albums rond deze periode, en daar mag Vespertine ook zeker bijgerekend worden. Voor mij is Vespertine het magnus opum van Björk, maar Homogenic wordt zeker en vast ook terecht gezien als een sterk album.

Ik denk dat ik indertijd naar Björk beginnen luisteren ben bij het zoeken naar soortgelijke artiesten als Grimes, en vooral omdat bij het zoeken naar albums zoals Halfaxa niemand eigenlijk een album kon benoemen die zoals Halfaxa was, maar Vespertine werd wel soms of vaak genoemd. Het is ergens wel anders, maar van alle albums voelt het wel het meeste aan als Halfaxa en "de sfeer van Vespertine" heeft wel gemeen met Halfaxa dat het eigenzinnig en vervreemdend aanvoeld, en dat kom ik eigenlijk niet zo vaak tegen. Ook liggen de liedjes lekker in het oor met ook de typische etherische Björk-uithalen die ook zo typisch voor haar zijn, maar instrumenteel is dit album ook ijzersterk en draagt het bij aan die eigenzinnige en vervreemdende sfeer.