Johnny Cash - At Folsom Prison (1968)

In 1968 kwam deze “At Folsom Prison” uit van Johnny Cash, die net uit een zeer turbulente periode kwam van drugs en weinig commercieel succes. Om zijn tanende carrière nieuw leven in te blazen, besloot hij twee optredens te geven in Folsom Prison en dit document is daar het resultaat van en tevens mijn eerste kennismaking met Johnny Cash destijds.
Dit album begint natuurlijk met een logische opener “Folsom Prison Blues” en het publiek van niet-al-te-braaf volk wordt laaiend enthousiast. Tijdens de volgende rustige nummers valt op hoe het publiek uit zijn hand eet en ieder woord opzuigt dat hij zingt. Zijn korte bindteksten zijn fantastisch. Bijvoorbeeld voor “I Still Miss Someone”: “This show is being recorded for an album release on Columbia Records and you can’t say hell or shit or anything like that. How does that grab you, Bob?” Hilariteit en sfeer bij het publiek.
Bij de meer up-tempo nummers Cocaine Blues en 25 Minutes To Go zit ik met een glimlach op mijn gezicht omwille van de teksten en het publiek dat bij iedere zin zijn waardering laat horen. Geweldig. Dan worden twee gevangenen opgeroepen omdat ze bezoek hebben, wat wel bijdraagt tot de sfeer op dit album: niet vergeten dat wij ons in een gevangenis bevinden.
25 Minutes To Go is nog zo’n absoluut hoogtepunt: een verhaal over een terdoodveroordeelde die zal worden opgehangen, herkenbaar wellicht voor een aantal gevangenen en toch zijn ze laaiend enthousiast. Zelfs Johnny moet soms zijn lach inhouden tijdens de nummers, zo enorm geniet hij van het optreden. Bij Orange Blosom Special haalt hij de mondharmonica boven.
Bij The Long Black Veil kun je een naald horen vallen: zo stil en aandachtig zijn de toehoorders. Een publiek laten opveren en stil laten zijn tijdens een optreden: volgens mij kunnen enkel de hele groten dat en Johnny Cash is dat ongetwijfeld. Dat volgt het “Can I have a glass of water”-verhaaltje: “Do they serve everything in tin cups?” Geweldig! Dan roepen ze gevangene Sandoval op omdat hij bezoek heeft, gevolgd door opnieuw twee gevoelige nummers: Send a Picture of Mother en The Wall.
Volgend absoluut hoogtepunt blijft voor mij Dirty Egg Sucking Dog: “The man’s best friend is his dog if he’s got nothing else”. Een typisch voorbeeld van de zwarte humor in zijn teksten:

Now if he don't stop eatin' my eggs up
Though I'm not a real bad guy
I'm gonna get my riffle and send him
To that great chicken house in the sky

Na het nummer Joe Bean komt zijn begeleidingsband terug met zijn vrouw June Carter om het nummer Jackson te brengen. “How much time have we got? About Fifteen minutes? I’ll take all I want”. Johnny maakt het gevangenispersoneel duidelijk dat hij zich te veel amuseert en dat hij wil doorgaan: hij bepaalt de regels en niemand anders. Durf hem eens tegenspreken. Give my Love to Rose is weer zo’n rustig nummer en wordt gevolgd door I Got Stripes: een lekker up-tempo nummer over het gevangenisleven opnieuw. Dan vraagt hij het publiek wat ze willen horen en speelt hij “The Legend of John Henry's Hammer” gevolgd door de evergreen “Green Grass of Home”. Afsluiter is “Greystone Chapel”: geschreven door een gevangene, door Johnny de dag voordien voor de eerste maal gerepeteerd en hier voor de eerste maal te horen. Het album wordt afsloten door de “warden” met enkele mededelingen en een “a little momentum” voor Johnny Cash.

Ik ben een hardrocker / metalhead (op leeftijd – tram 4), maar ik kan nog altijd wildenthousiast worden, of het nu mijn geliefde muziek is of het nu iets anders is. Het grijpt me bij de keel of bij de ballen om me niet meer los te laten. Ik heb enkele jaren geleden Johnny Cash ontdekt uit nieuwsgierigheid naar het hoge gemiddelde bij dit album en dit hoge gemiddelde is oververdiend. Samen met “At San Quentin” en de American Recordings series zijn dit pareltjes in het muziekuniversum.

Gek dat ik hier nog niet op gestemd had, eigenlijk. De twee gevangenisconcerten heb ik toch al jaren in huis, hoewel ik meestal 'At San Quentin' pak als ik er iets van wil draaien, een plaat die nog een tijdje in mijn top 10 heeft gestaan, en een lichte voorkeur geniet boven deze.
Het zal wel een kwestie zijn van 'eerste liefde', want San Quentin ken ik al een stukje langer. Ik vind de opbouw en liedjeskeuze van die plaat ook ietsje slimmer dan van deze (met die reeks gospelnummers tegen het einde), en het publiek is wat duidelijker aanwezig, wat bijdraagt aan de sfeer.
'Folsom Prison' klinkt, in vergelijking, iets intiemer, en moet het -overwegend- vooral hebben van liedjes over prison cells en gallows.

Maar het is, zoals mijn moeder zou zeggen, lood om oud ijzer. Beide zijn gewoon standaardplaten, die meer dan veertig jaar na dato nog net zo scherp en urgent klinken toen ze uitkwamen.
Het uitbrengen van live-opnamen vanuit een zwaarbewaakte gevangenis is een ware meesterzet. Waar anders kun je dit soort rauwe coutry zo goed tot leven laten komen?
Deze heb ik gisteren nog beluisterd, en ik merk dat ik de neiging heb om met de gevangenen te gaan meejoelen als Cash 'Folsom Prison Blues' inzet.
'But I shot a man in Reno/ just to watch him die...'
Yeah!
(Maar dan tegelijkertijd die rilling op je rug, omdat je aan het meejoelen bent met een groep mensen die vastzitten omdat ze misschien wel iemand hebben neergeschoten, gewoon om hem te zien sterven. Of erger.)

Nog intenser is Cocaine Blues, een van de variaties op een standaard folkliedje (vergelijk o.a. Little Sadie, ooit nog prachtig gezongen door Mark Lanegan). Vergeet die suffe moraal waarmee het nummer afsluit ('Come on, you've gotta listen to me/ lay off that whiskey and let that cocaine be'), duidelijk alleen maar bedoeld om het nummer acceptabel te maken voor de moraalridders. Het doel van het nummer is natuurlijk vooral om op een zo grof mogelijke manier een lekker outlaw-verhaal te schreeuwen: 'I can't forget the day I shot that bad bitch down', zingt Cash. Gejoel in de zaal, rillingen op mijn rug.
De massale aanwezigheid van opgesloten mannen met waarschijnlijk aardig wat op hun kerfstok, is hier niet alleen een extra gimmick. Het is het ecosysteem waarin dit album zich bevindt.
De tinnen bekers, de mededelingen tussen de nummers door, de wolfachtige geilheid die voelbaar is in de zaal als June Carter het podium betreedt... Morele vraagstukken terzijde, verdient Cash hier alleen al een dikke pluim voor het vastleggen van zo'n unieke sonische ervaring.

Cash' band, en zijn geliefde June, blijven op de achtergrond en laten de man in het zwart zijn ding doen. Als ze al op de voorgrond treden, dan lijken ze een beetje nerveus (vooral June Carter). Zo niet Cash zelf.
Spelend en zingend laat hij zich hier zien als een geboren performer, die het maximale kan halen uit simpele folkliedjes. Hij speelt twee mondharpen tegelijkertijd op Orange Blossom Special, zingt een jarige gevangene toe op Joe Bean, en laat zijn gedoemde publiek lachen om de doodstraf in 25 Seconds To Go.

Na een kleine drie kwartier wordt omgeroepen dat de gevangenen op hun plek moeten blijven zitten totdat een bewaker ze naar buiten begeleid. In het geroezemoes dat achterblijft is één ding hoorbaar: er zijn misschien betere muzikanten zijn geweest dan Johnny Cash, maar weinig zullen het talent en de persoonlijkheid hebben gehad om dit publiek zo effectief te bespelen.
Men stelt zich voor dat de gevangenen terugliepen naar hun cel, misschien stil of misschien luidruchtig, maar allemaal in hun ziel geraakt, een klein beetje veranderd...

De luisteraar stopt de cd terug in het hoesje, en is vooral blij dat hij daarna gewoon naar buiten mag lopen, en decadent genoeg mag zijn om niet dieper deze wereld in te hoeven duiken dan via een plastic schijfje. En vooral blij dat Johnny Cash die dag een taperecorder mee heeft genomen.

Als country- en muziekliefhebber kan je natuurlijk niet om Johnny Cash heen, dus besloot ik dit album een kans te geven. Jammergenoeg ben ik er niet door overdonderd. Het is allemaal erg degelijk en vermakelijk, maar nergens wordt het echt goed (twee uitzonderingen: Folsom Prison Blues en 25 Minutes to Go). Dit is simpelweg niet het type countrymuziek dat mij bij de strot weet te grijpen, bovendien wordt het na een tijdje veel van hetzelfde. Dan ben ik meer een liefhebber van Gene Clark en Townes Van Zandt.

Desalniettemin is dit wel een vermakelijk live album, met name door de sfeer en de interactie met de gevangenen. Ook grappig (en tegelijkertijd beangstigend) om te horen hoe de gevangenen laaiend enthousiast worden bij teksten als “I shot a man in Reno, just to watch him die”. Leuke plaat en een mooi tijdsdocument, maar niet de topper waarop ik gehoopt had.

Prachtige live-plaat van Johnny Cash. Dit album is een greep uit de twee concerten die Cash gaf in Folsom Prison op 13 januari 1968, bijgestaan door The Tennesse Three (bassist Marshall Grant, drummer W.S. Holland en de later dat jaar helaas overleden gitarist Luther Perkins). Uiteraard was ook June Carter van de partij, evenals The Carter Family. Een verrassende naam is wellicht Carl Perkins, vooral bekend van Blue Suede Shoes. Hij fungeerde als opener aan het begin van beide concerten, speelde een paar nummers en deed daarna ook lustig mee met Cash en z'n band.

De sfeer in de gevangenis tijdens het concert wordt op fantastische wijze gevat; je hoort tussendoor aankondigingen voor bepaalde gevangenen, de (zeer) aandachtige luisteraar kan wellicht zelfs het dichtgaan van de gevangenisdeuren ontwaren. Ook de interactie tussen Cash en zijn gretig enthousiaste publiek zorgt voor een absolute meerwaarde. Cash voelt zich duidelijk in zijn sas (dat hij zelf ook enkele malen enige tijd doorbracht in de lik, zal daar wel voor iets tussen zitten), grapt en grolt (het Glass of water-fragment!), en kondigt zelfs een nummer aan dat door Glen Sherley, een "bewoner" van Folsom Prison, werd geschreven; het publiek is laaiend enthousiast.

Ik heb de re-release in huis, uit 1999, die drie extra songs telt ten aanzien van de originele uitgave: de rauw-komische liedjes Busted & Joe Bean, en het lang uitgesponnen The Legend of John Henry's Hammer. Songs van toegevoegde waarde, naar mijn mening, en zo dacht Cash er ook over, want in zijn liner notes zegt hij het volgende:

"The show at Folsom in 1968 was a long one, and I always thought that the songs that were not on the album were as worthy of being heard as the ones that were."

Later zou er nog een uitgebreidere deluxe-versie uitkomen, op CD & LP, en hoewel ik de re-release reeds in huis heb, zou ik deze, als ik 'm ooit vind voor een prijsje (wat ik ten zeerste betwijfel) alsnog aanschaffen.

Naast de (weinig benijdenswaardige) ervaring die Cash reeds had opgebouwd in het gevangenisleven, was er wellicht nog een tweede reden waarom dit concept zo goed werkt. De optredens in Folsom Prison waren namelijk niet Cash's vuurdoop op dat vlak; hij trad daarvoor reeds ettelijke malen op in detentiecentra, de eerste keer in Huntsville State Prison in 1957. De song Folsom Prison Blues is overigens geïnspireerd door de film Inside the Walls of Folsom Prison van Crane Wilbur, die hij tijdens zijn legerdienst in 1953 te zien kreeg. In het fraaie cd-boekje van de re-release van dit album staat overigens ook een handgeschreven tekst van Cash, die in treffende bewoordingen (het handschrift van Cash is behoorlijk leesbaar) het leven in de nor beschrijft, en alle daarbij behorende gevoelens en sentimenten. Ook heeft hij het over de band die opgebouwd wordt tussen gevangenenbroeders, en de effectiviteit van zaken als rehabilitatie, waarbij Cash zelf openlijk vraagtekens plaatst.

Dat alles vertaalt zich op meesterlijke wijze in de songs die Cash hier brengt; soms met band, soms met zijn muze June Carter, soms moederziel alleen. Elk nummer is op zijn manier een voltreffer voor mij; zo brengt Cash hier een aantal songs van zijn album Everybody Loves a Nut, en blijken die songs in deze biotoop opeens prachtig tot hun recht te komen. Zo werkt de ongezouten humor van Dirty Old Egg-Suckin' Dog fantastisch binnen de gevangenismuren.

Daarnaast opent het album natuurlijk met het onovertroffen Folsom Prison Blues, en de sfeer zit gelijk goed. Andere sterkhouders zijn het pisnijdige Cocaine Blues, Orange Blossom Special en Give My Love to Rose, een nummer dat in 1957 op de B-kant van de single Home of the Blues verscheen. In 2002 nam Cash het opnieuw op, om te verschijnen op het onvolprezen American IV: The Man Comes Around.

Een persoonlijke favoriet is de energieke, perfect in het thema passende meezinger/bruller/joeler I Got Stripes. En wat dan gedacht van de galgenhumor in 25 Minutes to Go? Of de inherente klasse van een evergreen als Green, Green Grass of Home, hier erg waardig en behoorlijk ingetogen gebracht door Cash? De hoogtepunten zijn legio, en dan weet je 't wel: een mijlpaal in de naoorlogse muziek.

Maar hoeveel hoogtepunten er ook zijn; hét hoogtepunt is voor mij wellicht Jackson, in deze uitvoering misschien wel het beste duet dat ik ken. Het begint al bij de aankondiging van June Carter, het lichte ginnegappen van Cash en de spontane repliek van Carter ("I'm talkin' with my mouth!"). Wat daarna losbarst, is een wondermooi, ontzettend enthousiast lied over twee geliefden die merken dat het vuur wegebt uit hun relatie, en in het stadje Jackson op zoek gaan naar nieuw geluk. Een grappige bijkomstigheid is dat Johnny Cash in hetzelfde jaar een huwelijksaanzoek deed, en hij op 1 maart met June Carter trouwde. De liefde zal dus net ontzettend groot geweest zijn, denk ik.

Ik merk dat ik er uiteindelijk een heel verhaal van gemaakt heb, maar dat verdient dit album wel. Ik had het al een tijdlang op 4,5 sterren staan, maar heb het album de laatste tijd enkele malen gedraaid, en moet tot de conclusie komen dat hier slechts één cijfer terecht is: de volle pot.

5 sterren

Ik vind dit live album ook helemaal geweldig!
Het enige wat me een beetje stoort is dat op de American Milstone CD uitgave het stereo beeld niet goed is. Dat wil zeggen. Cash zn zang komt niet uit het midden maar links voor.
Nou zou het zo kunnen zijn dat hij linls op het podium stond maar het is bij Live at San Quentin ook precies zo. Maar dat dat is denk ik een opname ding, doet verder niks af aan de geweldige presentatie van Cash.