Op 6 oktober 1972, 18.086 dagen geleden, slingerde Genesis haar vierde studioalbum de wereld in. Na het weifelende debuut, het nog zoekende (maar wel erg mooie) Trespass en de eerste klassieker genaamd Nursery Crime, is hier nummer vier in de reeks. Waar voor anderen een album als Selling England By The Pound of The Lamb Lies Down On Broadway het hoogtepunt is van de carrière van Genesis, is dat voor mij het album dat vaak als nummer drie wordt genoemd in het rijtje van de klassiekers. Sterker nog, dit album is één van mijn favoriete platen allertijden: Foxtrot.
Watcher of the Skies vangt aan met een aanzwellende mellotronlijn, die als introductie dient voor een buitenstaander die een lege aarde treft bij aankomst. Het is lastig om dit intro te beschrijven. Bij mij komen termen als koninklijk, of zelfs keizerlijk aan de orde (ik ben een beelddenker, dus ik stel me meteen de aanvang van een soort keizerlijk buitenaards creatuur aan die met deze vorstelijke mellotron begroet wordt: 'behold, our majesty!'). De eerste woorden van Gabriel op Foxtrot geven hierbij meteen aan waar het in Watcher of the Skies over gaat:
Watcher of the skies, watcher of all
His is a world alone, no world is his own
He whom life can no longer surprise
Raising his eyes, beholds a planet unknown
Gabriel schept hier een soort alwetend creatuur dat zich het hele universum toe-eigent ('His world is a world alone, no world is his own' en 'he whom life can no longer surprise').
Vervolgens laat de ritmesectie Collins-Rutherford horen wat ze in huis hebben met een geweldige groove (waar de mellotron nog steeds zo 'koninklijk' overheen bungelt). De song is druk, welhaast nerveus (met de tekst erbij is dat natuurlijk logisch, aangezien er potverdorie wel wat gebeurd is: de mens is niet meer, en ons buitenaards hoofdpersoon vraagt zich af hoe dat kan!), maar er zit zoveel dynamiek in de stukken die elkaar afwisselen: hard - zacht, druk - rustig en nerveus - kalm wisselen elkaar moeiteloos af zonder dat het geforceerd of gemaakt klinkt.
Na Watcher of the Skies pakt Genesis verder uit met het rustigere Time Table. Als geschiedenisstudent / aanstormend historicus word ik heel blij van deze song, aangezien Gabriel hier naar mijn mening probeert ons als mensheid aan te sporen beter na te denken over het verleden. In principe zegt hij: 'ja, het tijdperk van koningen en ridders is voorbij, maar dat betekent niet dat wij moeten denken dat wij op de één of andere manier veel beter zijn dan dat zij toentertijd waren'. Hier zit bijna een soort darwinistische gedachte achter die Gabriel hier bekritiseerd, maar dan niet op basis van ras, maar op basis van een vergelijking met mensen van andere tijden van weleer:
Why, why can we never be sure till we die
Or have killed for an answer
Why, why do we suffer each race to believe
That no race has been grander
It seems because through time and space
Though names may change each face retains the mask it wore
'It seems because through time and space, though names may change each face retains the mask it wore' illustreert de moralistische boodschap eigenlijk perfect: ieder mens door de geschiedenis heen heeft een eigen perceptie op de tijd daar voorafgaand (humanisten keken bijvoorbeeld met minachting naar de 'middeleeuwen') en op de toekomst, maar uiteindelijk zijn we in de kern allemaal gelijk en proberen we er het beste van te maken met de mogelijkheden die we hebben. Deze boodschap laat zien dat inlevingsvermogen, zowel in de hedendaagse tijd jegens elkaar, maar ook het inleven in hoe mensen vroeger leefden, essentieel is.
Get Em' Out By Friday is mijn minst favoriete song van de plaat. Dit is niet omdat het niet een goede compositie is, maar omdat je voor de manier waarop Gabriel de karakters (op z'n gabriëliaans) naar voren brengt in een bepaalde stemming moet zitten. Je moet kortom zin hebben om dit nummer ten volste te kunnen waarderen. Het dynamische aspect dat ik eerder benoemde bij Watcher of the Skies speelt op Get Em' Out By Friday een nog grotere rol en wordt hier nog beter uitgevoerd. Het is een waar sonisch rollercoaster, en wanneer je er eenmaal in zit voel je ook mee met die arme mensen die (onterecht) hun huis uitgezet worden.
Het thema van dit nummer is tegelijkertijd ook een sneer van Gabriel naar het wettelijk gezag en speelt zelfs in onze huidige tijd nog een grote rol van betekenis. Denk bijvoorbeeld aan de recente toeslagenaffaire: mensen die onterecht al hun bezittingen kwijt raken, terwijl zij daar zelfs niks aan konden doen. Kortom: Get Em' Out By Friday bevat een kritische boodschap en heeft mede daardoor de tand des tijds doorstaan.
Can-Utility and the Coastliners is, naast Time Table, ook een nummer waar mijn geschiedkundige hart sneller van gaat kloppen. Het vertelt het verhaal van koning Knoet, die als prins van Denemarken voor een periode koning van (een deel van) Engeland werd, en later ook nog werd gekroond tot koning van Denemarken. Over deze koning Knoet heerst een bekende legende: volgens de legende beval Knoet aan de golven zich terug te trekken. Er zijn twee versies van deze legende bekend, waarbij de ene versie beweert dat Knoet dit deed om af te zijn van de hielenlikkerij van zijn hofhouding, terwijl de andere versie beweert dat Knoet werkelijk dacht de golven te kunnen bevelen zich terug te trekken. Het geniale van de teksten (van Hackett deze keer), is dat beide versies van deze legende in Can-Utility and the Coastliners aan bod komen:
Versie 1:
They told of one who tired of all
Singing "Praise him, praise him"
"We heed not flatterers" he cried
"By our command
Waters retreat
Show my power
Halt at my feet"
But the cause was lost, now cold winds
Blow
Versie 2:
"Nothing can
My peace destroy
As long as none smile"
More opened ears
And opened eyes
And soon they dared to laugh
See a little man with his face turning red
Though his story's often told you can tell he's dead
Vooral het middenstuk, dat duurt tot de solo van Banks, vind ik te gek: je waant je in spanning af wat er gaat gebeuren. Zullen de golven zich terugtrekken of niet? In het laatste deel van het nummer komt de tweede versie van het verhaal van Knoet aan bod. Het briljante vind ik hier dat de muziek hier heel goed matcht met wat Gabriel in zijn tekst naar voren brengt: het joviale, humoristische en vrolijke van de muziek weerspiegelt de volgelingen van Knoet die zich een breuk lachen om hun koning die probeert de zee te temmen. Meesterlijk hoe Genesis zich dit verhaal eigen maakt.
Op het korte Horizons mag Hackett zijn klasse laten zien door middel van een meeslepend solostukje, dat als opmaat dient naar de afsluiter van Foxtrot. Toen ik Mood for a Day van Yes laatst hoorde, waarin Steve Howe eenzelfde soort compositie laat horen, dacht ik meteen aan Hacketts Horizon. Waar ik bij Howe het idee kreeg dat het meer ging om een show-off (die ook nog eens te lang duurde), krijg ik bij Horizon het idee dat dit echt dient als een heel natuurlijke opmaat naar Supper's Ready. Daarnaast is Horizon niet te lang, zoals Mood for a Day wel is, wat maakt dat het niet snel verveelt om naar te luisteren.
Na vijf geweldige, meeslepende composities zou je bijna denken dat het niet beter kan. Dan is daar echter Supper's Ready, het magnum opus van de band, het beste dat Genesis ooit zou uitbrengen en tevens mijn favoriete nummer aller tijden. Na zo'n lange recensie als deze kan Supper's Ready er ook nog wel bij zou je denken, maar uit respect voor de grootsheid van deze song en wetende dat het me toch niet lukt het nummer onder woorden te brengen, laat ik Supper's Ready aan mijn toetsenbord voorbij gaan. Supper's Ready is een nummer dat beter niet gerecenseerd en geanalyseerd kan worden, maar één waar je je ogen moet laten dichtvallen en 23 minuten lang moet genieten van Peter Gabriel, Phil Collins, Mike Rutherford, Steve Hackett en Tony Banks.
Foxtrot is een meesterwerk en staat niet voor niets bovenaan in mijn top 10. Het is een plaat die onovertroffen is in haar schoonheid, thematiek, moralistisch-filosofische boodschappen en meeslepende songs. Foxtrot koester ik en zal altijd een speciaal plaatsje in mijn hart blijven bezitten. Ik zet Watcher of the Skies nog maar eens op, en zie dat een buitenaards figuur op keizerlijke wijze zijn entree maakt in mijn gedachten...