Uriah Heep - Return to Fantasy (1975)

Ik vind dat de plaat erg sterk opent en ook her en der verspreid wat leuke songs herbergt.

Maar overal ben ik niet tevreden met het simprle basspel van dhr. Wetton. Hij past wat mij betreft niet bij Heep. Hij speelt te log, terwijl Heep altijd erg losjes spelende bassisten kende (Newton, Thain en ook Bolder).

Verder is het een speelse plaat en een stap omhoog, maar bij lange na niet terug naar de sound van Sweet Freedom of Demons and Wizards. Daarvoor is het stylistisch teveel standaard hardrock. Ik mis bijvoorbeeld de folk-elementjes en de wat progressievere benadering.

Maar Heep levert hoe dan ook een goede midseventies hardrockplaat af. En de titelsong is minstens een Heep-top10-song.

Nadat ik het prachtige 'demons and wizards' heb beluisterd , deze plaat uit 1975 opgezet. Ik blijk hem zelfs tweemaal in mijn bezit te hebben op vinyl. Dat gebeurt wel meer , soms weet ik niet zeker meer of ik iets wel/niet bezit. Was het exemplaar 'demons and wizards' echt goed gebruikt, inclusief hoes, zien deze exemplaren er piekfijn uit. Hoes helemaal in orde , plaat zonder een krasje. En blijkt dat ik voor het beste exemplaar maar 0,50 euro heb betaald. Dat de plaat er zo goed nog uitziet kan twee redenen hebben. Iemand die zeer zuinig is geweest op zijn vinyl of dat deze plaat heel weinig is gedraaid.
"Demons and Wizards' zorgde voor enthousiasme, maar dit vind ik echt minder. Ik mis de prog/folk stukken en wat er nu overblijft vind ik te clean, niet echt origineel. Terwijl de plaat zo goed opent. 'Return to fantasy' is de Uriah Heep, waar ik van hou , met alle kenmerkende aspecten. Na dat hoogtepunt volgt 'Shady Lady' waar ik weinig mee heb. De volgende nummers gaan, maar ik ben minder weg van de gebryuikte synths. Geef mij maar het ouderwetse orgeltje. 'Beatiful Dream' vind ik nog wel een redelijk niveau halen.
De B kant, ik ben niet echt onder de indruk, een beetje slappe hap, wat blues, wat rock , war sympho, maar er zit voor mijn gevoel weinig eenheid en weinig idee achter. 'A year or a day' is nog wel een redelijke afsluiter. De plaat scoort hier redelijk, maar niet top en ook het aantal stemmen is minder dan de beginplaten. Niet onaardig, maar er blijft ook niet echt veel hangen.

Dit album heeft voor mijn gevoel niet de kwaliteit van de voorgaande platen. Daarom volsta ik met 3,5 sterren.

Return To Fantasy is mijn favoriete UH album. Vooral kant A vind ik erg sterk.
Na de mislukking van 'Blunderworld' is dit voor mij een verademing. En alhoewel Gary Thain een erg getalenteerde bassist was... mis ik hem totaal niet op dit album. Sterker nog: John Wetton is een goede keuze geweest wat mij betreft.
Het zou helemaal perfect geweest zijn als ze de track 'The Time Will Come' (b-kantje van de singleversie van het nummer 'Return To Fantasy') op deze plaat hadden gezet i.p.v. 'Primadonna'
Over de vormgeving / ontwerp van de platenhoes is Ketwiezel ook erg te spreken!

Return to Fantasy is een verbetering t.o.v. Wonderworld op geluidstechnisch- en compositorisch vlak, met het titelnummer en het proggy Beautiful Dream als sterkste nummers. Shady Lady weinig bijzonder en Devil's Daughter wel goed. Die B-kant zet het album echter op een achterstand met dat Prima Donna dat wel een aanzetje tot de Amerikaanse markt lijkt. Pas met Showdown revancheert men zich goed en afsluiter A Year or a Day is ook klasse. Your Turn to Remember en Why Did You Go vallen de ene keer beter dan de andere.

In 1975 heette alles met scheurende gitaren hardrock of heavy rock. De drang naar het indelen in subgenres was er toen nog niet (mensen die deze periode bewust meemaakten: klopt dit?). Ik ging in oktober 1976 fanatiek naar Hilversum 3 luisteren en van Uriah Heep kwamen vooral Gypsy en Easy Livin' voorbij, plus een enkele keer het titelnummer van deze elpee.

Als single haalde Return to Fantasy in september 1975 #34 in de Top 40, bij de Nationale Hitparade van de NOS werd het slechts Tipparade (maar die telde dan ook slechts 30 nummers). In de BRT Top 30 werd het #30.
Vergeleken met de andere groepen van de grote vier die vanaf 1970 de heavy rock domineerden (Led Zeppelin, Deep Purple, Black Sabbath) was Uriah Heep de lichtste. Zanger David Byron had niet een krachtige powerstem zoals de zangers van de andere bands, maar wél een lenige. Ik vond Heep zelfs beter dan Zep, zoals fans hen liefkozend met koosnaampjes noemden.

Vorige week was ik bij De Groeverij in Houten, waar deze elpee tweemaal stond. Met zo'n mooie hoes heb ik één exemplaar meegenomen. Hoe bevalt hij anno 2023?
Tweemaal werd ik heel vrolijk. Het titelnummer vind ik een verbeterde versie van Easy Livin' (dat al zo goed is!) met die typische verouderde shuffle van drummer Lee Kerslake, diezelfde kant 1 sluit af met Beautiful Dream, dat met keiharde synthesizergeluiden aftrapt. Alsof ik in 1975 in een bioscoop naar een science-fictionfilm kijk: enerzijds supergedateerde geluiden, maar lékker... Zwáár genieten. Star Wars avant le lettre en Byron die aan het einde aangenaam met zijn kopstem zingt.

Verder klinken enkele lekkere rockende nummers, die tegelijkertijd niet heel speciaal zijn. In 2011 vergeleek Lonesome Crow Shady Lady terecht qua riff met Status Quo, bij Heep klinkt bovendien een slidegitaar die ik inmiddels associeer met de eerste albums van Whitesnake, een band die toen nog moest beginnen. Hetzelfde geldt voor de gitaren in het stevige Showdown waarin bovendien een aangenaam hammondorgel klinkt en een geinige gitaarsolo.

Een dieptepunt ontbreekt evenmin: waarom gingen sommige heavy rockbands toch stoeien met blazers? De fans van dat soort getoeter droegen in die jaren broeken met wijde pijpen en gingen naar discotheken om op soul, funk en disco te dansen. Rockers gingen voor ruige gitaren en verwelkomden in datzelfde 1975 een nieuwe klasbakgroep: Status Quo scoorde met Roll over Lay Down. Dat verschil had ik in '76 of '77 wel snel in de gaten, waarom Heep dan niet op Prima Donna? Als popliedje niet onaardig overigens en Byron zingt het met verve, maar hier past het niet.

Twee hele sterke nummers, de rest is okay, op één nummer na dat op deze plaat niet passend is. Een ruime voldoende voor de plaat met een prachtige hoes.

Degenen die in het verleden noteerden dat dit de laatste goede Uriah Heep was, lopen inmiddels hopeloos achter: vanaf Wake the Sleeper (2008) bracht de groep het ene na het andere sterke retrogressive album uit. Tenzij je denkt dat vroeger alles beter was, maar dát vind ik zo'n suffe stelling!

Interessante observatie, en ik denk - als iemand die deze periode als tiener bewust meemaakte - wel dat het klopt. Nu was er natuurlijk ook veel minder muziek dan tegenwoordig, en 'rock was still young', dus dat oeverloze zoeken naar nieuwe invalshoeken had nog niet zo'n vlucht genomen. Subgenres kenden we midden jaren zeventig nauwelijks, als ik in mijn geheugen graaf. Je had in grote lijnen pop, rock, soul/funk/disco en symfonische rock - dat laatste zijn we later poprock gaan noemen. Volgens mij was de term heavy metal nog niet in zwang. In mijn herinnering werd pas eind ajren zeventig een onderscheid gemaakt tussen hardrock en heavy metal. Vooral omdat veel bands van de nieuwe lichting aanmerkelijk sneller en harder gingen spelen dan de oude garde.

Alles waar de gitaren hard op tekeer gingen - en bij voorkeur werd geproduceerd door mannen met lang haar - noemden we tot diep in de jaren zeventig gewoon hardrock. Punk brak pas een goed jaar later door en disco was rond deze tijd aan een opmars bezig. Ik denk dat met name de funk-hausse van midden jaren zeventig (EW&F, Commodores, Ohio Players) veel muzikanten uit andere genres inspireerde. Vaak met commercieel aantrekkelijke, maar niet altijd artistiek betere resultaten, zie ook bijvoorbeeld de ontwikkelingen in de jazzrock.

Een prettig overzichtelijke wereld, kortom, al staat daar tegenover dat de scheiding der geesten naar mijn idee wel sterker was dan nu. Als hardrocker wilde je niet dood gevonden worden met een soulplaat in je knuisten. En de soulkikkers moesten niets hebben van die lawaaierige hardrock. De samenlevng was veel meer verzuild, ook in muzikaal opzicht. Op het schoolplein hoorde je echt bij een groep, en de samenstelling daarvan werd mede bepaald door je muzikale voorkeur. Ik heb de indruk dat muziek die belangrijke rol tegenwoordig niet meer speelt. Die kruisbestuivingen, en meer wederzijds begrip voor elkaars muzikale ideeën, kwamen pas veel later, vanaf de jaren tachtig (Prince, Mothers's Finest).

Back on topic, wat deze plaat betreft: ik vond het titelnummer geweldig en schafte destijds van mijn eigen zakgeld de sterk ingekorte single aan. De LP volgde een paar jaar later. Op basis van het openingsnummer en de ook al geweldige hoes wilde ik deze plaat zo graag heel goed vinden, maar het is me nooit echt gelukt.
Inderdaad: teveel een allegaartje van een band die mee wilde met de muzikale ontwikkelingen en daar krampachtig bij probeerde aan te haken. Hoewel het nooit slecht wordt, is het muzikaal een beetje vlees noch vis. Een enigszins proggy aanpak op de afsluiter, een niet onaardig bluesnummertje en experimenten met synths en blazers.

Vooral dat laatste was 'not done' voor een hardrockband in die jaren - mijn oudere broer moet nog steeds niets hebben van blazers in welke muzieksoort dan ook, maar zelf heb ik er geen problemen mee, mits goed ingepast in het muzikale concept. En ik vind dat Heep zich daar maar matig mee redt. Wel aardig, zou je kunnen zeggen. En dat geldt eigenlijk voor het hele album: het is allemaal 'wel aardig' - op het monumentale titelnummer na dan natuurlijk.

Nog een aanvulling op de terminologie: ik heb hier de editie 1982 van Oor's Pop Popencyclopedie staan. Daar staan hardrock en metal bij de Z van Zware jongens!

En inderdaad, popfans hadden hun eigen verzuiling met strikte scheiding, dus dat ik Fantasy van Earth, Wind & Fire goed vond werd niet begrepen door liefhebbers van, pakkumbeet, Status Quo. En omgekeerd.
Tegelijkertijd waren er veel albums waarop allerlei stijlen stonden. Ik kwam het eerder deze week tegen bij Widowmaker en vervolgens hier bij Heep.

Die ken/heb ik ook. Saga was ook een zware jongen. Ongelooflijk.

Blazers en heavy rock blijft een dingetje voor sommigen, maar Heep had voor Prima Donna ook al een hoop blazers op Salisbury! Heel andere blazers, okee.

Nog een allerlaatste keer over de terminologie van hardrock / heavy rock. Ben bezig aan de deze maand verschenen biografie van Geezer Butler van Black Sabbath. Op p. 94 schrijft hij dat de term 'heavy metal' in 1970-1971 opdook in Amerikaanse popjournalistiek voor de muziek van Deep Purple, Led Zeppelin en uiteraard zijn bandje. Hij was er allesbehalve blij mee, omdat de benaming in neerbuigende zin werd gebruikt.

Hij noemt Uriah Heep niet in dit rijtje, kennelijk hoorde deze groep qua muzikale zwaarte niet in dit rijtje. Of de naam schoot hem simpelweg niet te binnen, hij schreef het niet met de bedoeling er een doorwrochte rockstudie van te maken.
Voor mij is Return to Fantasy opvallend in muzikale benadering. Dit vooral dankzij de inbreng van Ken Hensley op toetsen, waar hij symfonische rock in de hardrock injecteerde. Invloeden die ik associeer met hetgeen Yes en Emerson, Lake & Palmer in die jaren deden.
De jaren '80 vroegen om een andere aanpak, pas vanaf Abominog (1982) koos de groep voor hardere gitaren. Voor hun eerder dit jaar verschenen Chaos & Colour geldt dat nog steeds.

Wie met moderne oren naar Return to Fantasy luistert, zal waarschijnlijk struikelen over de keuzes in de mix en natuurlijk waren de opnametechnieken nog volstrekt analoog. Ook ik moest weer even wennen aan kenmerken als de gitaren die vaak laag in de mix zitten en de relatief lichte zang. Daarbij volgens MuMe-stemmers met een 3,45 niet hun beste album - momenteel staat voor Salisbury 3,90 sterren en Demons and Wizards krijgt dezelfde waardering.
Toch heeft het heerlijke momenten en een geluid dat uniek is. Nostalgische hardrock, van tijd tot tijd zwaar genieten. De fraaie klaphoes - wát een cover - maakt het wat dat betreft compleet!

Raak stuk weer, RonaldjK.

Over heavy metal: het is een Amerikaans begrip, geleend uit het nummer Born to Wild van Steppenwolf en een aanduiding van alles wat hard is. Ik had ooit een Heavy Metal encyclopedie met voorwoord van Dio, en daar stonden Queen en Motley Crue ook in. Heep dan weer niet.

Ik denk dan hard rock of heavy rock toch meer een Europese term voor hetzelfde. En intussen mogen we eigenlijk zelf weten hoe we het noemen.

Ik vind progressive hard rock wel okay. Want ze knallen harder dan menig progband van toen en hebben meer prog-invloeden dan menig hard rockband, al waren veel hard rockbands juist in de seventies erg progressief bezig nog.

Oh ik werd uitgelachen door metalheads anno begin jaren negentig toen ik platen zoals deze draaide. Al gauw dacht ik, als ik iets mooi vind heb ik helemaal geen zin om te denken 'maar is dit wel metal?'. En de rest is history.

De gitaren zonken bij Heep in de loop van de jaren zeventig wel steeds verder weg in de mix. De vetste gitaarsound vind ik nog altijd die op het debuut. Return to Fantasy lijkt me iets meer op de Amerikaanse markt gemikt ivm alle voorgaande elpees. Misschien had de producer niet zoveel met de stijl en sound van Mick Box.

Ik werd sowieso uitgelachen om mijn muzieksmaak, zowel de mainstreamers als de metalheads, maar ook de wat oudere classic rockers, want 'mijn muziek' had teveel keyboards. Tiener zijn is een bitch.

Klopt dat Heep wat richting softrock schoof midden jaren 70, maar zowel op Innocent Victim als Fallen Angel staan wel wat harde rockers.

Maar zo hard als op hun debuut hebben ze de hele jaren 70 niet geklonken. Op Look at Yourself en Salisbury staan nog wel wat heavy rockers trouwens.

Maar ik luister Heep niet voor de harde rock, naar om de mystieke sfeer, die de band heeft. Zoals het titelnummer en Beautuful Dream.

Yep, de toetsen maken het af. Voor mij de grootste aantrekkingskracht op Uriah Heep.

En de harmonieen, zowel Lee als Ken, maar ook Box (en later Bolder en Lanzon) zongen best knap gearrangeerde drie- tot vierstemmige harmonieen. Dat hoorde je niet vaak in rock (ja, Queen, maar van wie hebben zij het afgekeken?)

Juist - die koortjes! Dat blijft naast het prominente toetsenwerk toch wel het handelsmerk van Uriah Heep. Heb het altijd raar gevonden dat ze daarvoor niet meer erkenning kregen. En ja, Heep was er een paar jaar eerder dan Queen, en ik ben ervan overtuigd dat Freddie en zijn mannen meer dan eens naar een vroege LP van Uriah Heep hebben geluisterd.

Maar daar waar Queen de zang gelaagd opnam, die Heep dat niet. Die nam eerder de toetsenpartijen en gitaarpartijen gelaagd op. Resultaat is dat Heep de meerstemmige zang live gewoon kan emuleren en Queen bijna niet. Al deden ze wel hun best met z'n drieën hoor. Gewoon de boel her-arrangeren en je komt er wel.

Dat Lee niet meer bij Heep zit vind ik tot nu toe eigenlijk de grootste aderlating voor de band. Ja, de huidige drummer is een beest, vooral op de double-bass, maar dat groovy, swingende drummen van Lee mis ik wel, en vooral zijn zangpartijen, waar ik nooit iemand over hoor eigenlijk.

Held: https://youtu.be/lDnMpOaeSrw?t=165

Hier: vijfstemmig zonder een valse noot: https://www.youtube.com/watch?v=YG_k06HZfcw