Björk - Biophilia (2011)

Björk.... wat moet ik er eigenlijk nog over zeggen?! Dat ik een haat-liefde verhouding met haar heb? Dat ik haar soms niet kan aanhoren? Dat ik het soms geniaal vind? Dat ik haar een keer op Pinkpop zag en het vreselijk vond?
Dat ik eigenlijk alleen de eerste twee albums continue kan beluisteren?

Informatie die menigeen ondertussen al eerder van mij had kunnen vernemen. Zou het deze keer meevallen of is er toch weer die ergernis?!
Laten we eerlijk wezen: madam mag het allemaal wel heel interessant brengen maar ergens erger ik me er al weer aan zonder ook maar iets gehoord te hebben. Vraag me niet waarom want het is en blijft spannend wat ze doet.

Spannend vind ik opener Moon niet echt. Intrigrerend wel. Pluk pluk aan de harp en wederom lekker jengelen. Ik krijg al weer Joanna Newsom oude stijl rillingen en de Bjork-jeuk zet al op.
En toch weet ze me ook te triggeren. Op een vreemdsoortige wijze brengt ze me in een soort trance waardoor ik niet afhaak. Toverfeetje of gemeen trolletje? Wie het weet mag het zeggen.
Thunderbolt mag het als tweede nummer gaan proberen en ik kan gelijk zeggen dat de trance voortduurt. Het klinkt vrij sober allemaal. Weinig toeters en bellen. Heel minimaal. Zo volgepropt als Volta soms was, zo kaal klinkt dit. Qua zang komt er wat Medúlla om de hoek kijken (niet mijn favoriete album trouwens).
Dan volgt Crystalline, het nummer dat de meesten inmiddels wel kennen. Het sluit perfect aan op de eerste twee nummers: bezwerend en ondanks dat het getingeltangel in combinatie met haar gejengel erg vervelend kan zijn doorsta ik dit al een tijdje met verve en kan ik zeggen dat het me deze keer niet zo heel erg irriteert.
Cosmonogy heeft een lekker intro. Een klein sprookje ontvouwt zich met een soort van mooi zingende Björk..... het moet niet veel gekker worden! Prachtig nummer.
Dark Matter krijgt de ondankbare taak om de schoonheid te mogen voortzetten of weer af te breken. Het klinkt duister en is een sfeermoment. Wel een sfeermoment waar ik niet zo veel mee heb. Beetje ontwaken en terechtkomen van een mooi sprookje in een gruwelijk naargeestig verhaal. De tegenstelling kan haast niet groter zijn.
Hollow zet die naargeestige sfeer voort. Het heeft haast iets klassieks (knap gedaan dus om de sfeer van een orkest op deze manier geheel naar eigen hand te kunnen zetten). Maar of ik het dan ook mooi of goed vind is uiteraard een compleet ander verhaal. Mij te veel experimenteerdrift waar ik weinig mee heb. Ik snak eigenlijk naar een nummer met kop en staart. Voor avontuurlijk ingestelde muziekliefhebbers ongetwijfeld smullen geblazen.
Deze jongen hoopt dat Virus wat beter aanslaat. Het lieflijke geluid van bijvoorbeeld een Crystalline keert terug. Kristalhelder. Ochtenddauw en een ontwakende natuur is het beeld dat bij dit nummer boven komt. Het is lieflijk maar tegelijkertijd ook wel een beetje slaapverwekkend op den duur. Iets te veel lieflijkheid hoeft ook niet altijd goed te zijn.
Sacrifice is wederom sober van opzet en is een 'kaal nummer'. Ik weet niet goed hoe ik het anders moet omschrijven. De meerstemmige zang begint me hier wat tegen te staan. Geen gekoer of gejengel dat me ergert maar een hoop zanglagen die me beginnen te vervelen. Er moet blijkbaar iets zijn waardoor Björk nooit mijn grote vriendin zal gaan worden; wel een aangename omslag halverwege het nummer dat slechts even duurt om daarna nog een keer terug te keren.
Mutual Core doet me ook niet zo veel. Alsof ik op een verdwaalde middag onverwachts een kerk bezoek waar een eenzame organist aan het oefenen is voor de eerstvolgende mis. Gelukkig slaat dat beeld na ruim 2 minuten helemaal om en ontstaat er een boeiend nummer. Mooi kan ik het niet vinden. Intrigrerend wel. Maar voordat je beseft dat er iets gebeurt is het de eenzame organist weer die de boel heeft overgenomen. Heb jij wat gehoord dan? Ik dacht even van wel. Kan me vergist hebben. Nee toch niet, want het truukje wordt gewoon nog een keer herhaald. Gelukkig maar.
Solstice mag dit nieuwe Björk avontuur afsluiten en doet dat op prima wijze want het lijkt hiermee of we weer terug zijn bij start. De cirkel is rond en het avontuur kan opnieuw van start gaan. Jammer dat dit nummer als een nachtkaarsje uitgaat.

Ook nu is dit niet hap-slik-weg en vraagt het om enige inleving van de luisteraar. Biophilia heeft er in elk geval niet voor gezorgd dat ik een enorme Björk-fan ben geworden. Het zal ook nooit gebeuren.
Ik draai Debut of Post nog maar eens voor de lekkere (toegankelijke) nummers en als ik zin heb in moeilijker dingen dan mag dit wel gedraaid worden. Het zal hoe dan ook inspanning blijven voor mij en daarmee kan en zal ik dit nieuwe album nooit helemaal vol in de armen sluiten.
Toch denk ik dat anderen hier heel wat meer mee kunnen en waarschijnlijk enthousiaster zullen zijn dan over Volta. Enthousiaster ook dan ik dat ben maar dat lijkt onderhand haast vanzelfsprekend

Hoewel ik haar niet meer zo intens volg als in de tijd van the Sugarcubes en haar eerste platen, spits ik mijn oren als ik weet dat ze weer een muzikaal ei heeft gelegd. Wat hou ik toch van dat malle mens! Haar stem, dat zal altijd een 'love-hate thing' blijven. Ik behoor tot het 'love' kamp. In die stem zit dat tegenstrijdige waar ik enorm van van hou, en waar ik door geïnspireerd raak. Misschien omdat tegenstrijdigheid in een 'Mensch' zit en je dat herkent. Ze klinkt zowel breekbaar als ongenaakbaar, zowel fel als teder, koel en hartstochtelijk, sereen en furieus.

Maar haar stem is niet datgene waarom ik haar nog meer ben gaan waarderen in de loop der jaren. Dat is haar oprechte compromisloze artisticiteit. Björk oprecht? Geloof ik dat werkelijk? Ja, dat geloof ik. Voor sommigen is ze de vleesgeworden onoprechte kunstmatige draak rechtstreeks ingevlogen van Fröbelia. Naar mijn gevoel is haar ‘kunst’ wel degelijk oprecht. Omdat ze niet anders kan. Ze kan niet anders dan compromisloos- en vernieuwend zijn in haar muziekuitingen. Omdat zij haar muziek is. Zij is bovendien één van de weinige artiesten die werkelijk op vindingrijke en aanvullende manier met nieuwe media omgaat. De app versies voegen wel degelijk iets toe aan de beleving van haar songs. Het meest significante voorbeeld hiervan wordt ook beschreven op Wikipedia. Het nummer ‘Virus’ dat over een liefde gaat tussen een virus en een lichaamscel. Je kunt dan een game spelen waarmee je het virus kunt doden en de cel redden. Maar dan stopt de muziek. Wil je het hele nummer horen zul je die dodelijke liefde moeten toelaten. Je bent hier het stadium van de passieve luisteraar ver voorbij. Je wordt gedwongen actief na te denken over leven en dood en voor een duivels dilemma geplaatst. En er is geen simpel goed en kwaad in haar wereld, net zoals in het werkelijke leven. Wat keuzes maken des te moeilijker maakt.

En dan die discussie over die versies die dan weer niet de uiteindelijke versies blijken te zijn. Dat is naar mijn mening geen publiciteitsstunt. Ik denk dat het debet is aan de manier waarop zij haar muziek maakt. Ik kan dat vergelijken met een theaterregisseur die jarenlang legendarisch theater maakte, Dirk Tanghe. Als zijn stukken in première gingen waren ze nog niet echt af. Ze werden ten overstaan van het publiek al spelende bijgeschaafd. Belachelijk? Zijn stukken staan me wel tot vandaag scherp bij en sommige scènes hebben zich op het netvlies gebrand. Wanneer is een stuk af? Zij besloot om tot een vergevorderd stadium invloeden toe te laten. En ik denk dat dit past bij haar manier van werken. Waarschijnlijk zal ze zich zowel van de positieve als de negatieve kritieken bar weinig aantrekken. Ook dat past bij haar. Ze gaat haar eigen onnavolgbare maar duizelingwekkend boeiende weg.

Dit is het derde album dat ik van Björk probeer. Na Volta en vervolgens Homogenic te luisteren werd ik echter telkens niet omvergeblazen. Het nummer Earth Intruders op Volta vind ik daarentegen wel heel erg goed en de hele sfeer op Homogenic heeft toch een bepaalde aantrekkingskracht op me wat maakt dat ik het toch af en toe wel eens luister.

Een nieuw album van Björk moet dan toch even beluisterd worden. Ik begin dan ook aan Biophilia vol goede moed. Met het inzetten van Moon, het eerste nummer, weet ik gelijk weer wie Björk ook alweer was. Ze is apart, klinkt vaak dissonant en voor velen is het niet om aan te horen. Ik heb met dit nummer ook weer moeite zoals ik dat tot nu toe met Homogenic en Volta ook heb gehad.

Ditmaal staat er helaas geen nummer à la Earth Intruders op. Het is ongrijpbaarder dan ooit hoewel ik de stem van Björk weer onovertroffen mooi vindt. Waarom gaat ze niet iets doen met harmonieuze muziek? Een gitaartje zou haar stem helemaal niet misstaan toch? Waarom dit door sommigen als pop wordt beschouwd begrijp ik in het geheel niet.

Ik ben echter wel heel tevreden met het nummer Crystalline. Enerzijds heel lieflijk, maar de scherpte die overal op dit album terug te vinden is daarnaast ook heel prominent aanwezig. Die drums aan het nummer zijn ook niet minder dan fantastisch te noemen. Hier kan ik wel aan wennen.

Het niveau van Crystalline wordt verder helaas alleen in Cosmogony gehaald. Dit is echt prachtig gezongen in combinatie met een prachtige instrumentatie. Dit zonder dat de aparte stijl van Björk verdwijnt. Het is met afstand het mooiste nummer van de plaat.

Björk is een artiest die me om de een of andere manier altijd weer weet te grijpen, tijdens het luisteren heb ik heel vaak de aandrang om iets anders op te zetten, maar als ik doorgezet heb en het album is afgelopen, dan ben ik toch blij. Het geeft een soort van voldoening, net als het lezen van een moeilijke, maar interessante tekst. Het is in het begin leuk om te lezen, in het midden verlies je je aandacht en naarmate je bij het einde komt, begint de lol en de voldoening toch om de hoek te kijken.

klik