Fiona Apple - The Idler Wheel Is Wiser Than the Driver of the Screw, and Whipping Cords Will Serve You More Than Ropes Will Ever Do (2012)

Na zeven jaar kan je onmogelijk nog aan de verwachting voldoen, zelfs al heet je Fiona Apple. Maar zelfs wisselvallige Fiona Apple is bij momenten top.

Veel is er niet veranderd aan haar muziek, tongue-in-cheek indiepop die frivool dartelt tussen vlotte pianodeuntjes en haar virtuoze zang. Soms zit ze er pal op, past alles in elkaar en dan is Apple onweerstaanbaar; zoals op de opener "Every Single Night" of in het majestueuze "Anything We Want". Dan haalt ze het niveau van "When the Pawn..." en krijg je de drang om de nummers een paar dagen op repeat te houden.

Maar net zoals op Extraordinary Machine gaat haar drang naar experimenteren soms ten nadele van een goed nummer. Zo vind ik "Left Alone" een regelrechte misser, een nummer dat ik steevast halfweg afzet omdat het nerveuze pianoriedel tesamen met de treuzelende opbouw me te veel worden. Ook de afsluiter "Hot Knife" verliest al gauw zijn gein en voelt wat overbodig aan.

In conclusie dus: Enkele uitstekende toevoegingen aan haar repertoire, maar in zijn geheel wat ontgoochelend door een wisselend niveau. Misschien net een tikkeltje beter dan Extraordinary Machine, maar minder dan haar eerste twee platen.

Het is altijd prettig en overzichtelijk als een album een mooi middenstuk of drieluik heeft van liedjes die boven de rest uitsteken. Gevaarlijk is het ook: een cd zou maar ijzersterk beginnen, vijfsterrenmateriaal, terwijl de tweede helft erbij verbleekt. Fiona Apple maakt het niet zo bont op haar nieuwe album dat ik maar The Idler Wheel zal noemen hier, maar enige onevenwichtigheid heb ik helaas wel aangetroffen.

‘Every Single Night’ opent het album nog vrij ingetogen, maar vanaf tweede nummer ‘Daredevil’ is het daar: het fabuleuze middenstuk. Vanaf ‘Daredevil’ tot en met ‘Werewolf’ is Fiona rauw, meeslepend en eerder expressief dan theatraal. Er zit een enorme spanning in, zoals in ‘Daredevil’ waarin Fiona geëxalteerd ‘I may need a chaperon’ zingt, of het zinderende ‘Left Alone’. Dit nummer staat bol van de bindingsangst en levert het prachtige ‘I can love the same man in the same bed in the same city, but not in the same room’ op. De liedjes zijn kronieken van relatieperikelen, maar wel op een vrij ongemakkelijke manier. ‘Werewolf’ is hier tekstueel misschien nog wel het beste voorbeeld van: ‘I could liken you to a werewolf the way you left me for dead/But I admit that I provided a full moon’. Het zijn teksten vol details en momenten die intiem en pijnlijk zijn, maar ondertussen heeft Fiona een scherp oog voor metaforiek. De teksten blijven ondanks het intieme en soms zelfs opbiechtende karakter (zie wederom ‘Werewolf’, waarin ze zichzelf zeker niet spaart) toch erg invoelbaar, een knappe prestatie.

In zulke van harte- en zielspijn doortrokken liedjes toont Fiona zich een moderne Billie Holiday of Nina Simone, ondersteund door alleen haar pianospel en roffelende, dan wel tinkelende percussie. Zo af en toe duiken er samples of andere instrumenten op, maar nooit lang. De muziek is geworteld in de jazz, maar af en toe schemert er ook een voorzichtige, subtiele hiphopinvloed door. Deze spaarzaamheid werkt in de meeste gevallen goed omdat ze bijdragen aan de spanningsopbouw, maar in de rustigere nummers weet Fiona net iets minder te boeien. Door het muzikale en vocale geweld (hoewel geweld een veel te bombastische bewoording is voor de liedjes) valt ‘Regret’ wat weg, al gaat het refrein op een goede manier door merg en been. ‘Periphery’ klinkt wat onnozel door het brallerig gezongen ‘Oh oh oh the periphery’.

De schijnbaar art informel-achtige hoes maakt het eigenlijk wel duidelijk: net zoals het gezicht op de voorkant vrij grof en onaf lijkt, maar minutieuze lijntjes laten zien dat er veel zorg aan besteed is en dat het niet zomaar een probeersel is, zo lukt het Fiona Apple om via zelfexpressie succesvol tot kunst te komen. Ondanks de intieme teksten heb ik nooit het gevoel dat ze achter de piano haar dagboek voorleest, juist omdat het liedje voorop staat. Dit is uitermate geschikte muziek voor degenen die de laatste Regina Spektor te braaf vonden, of een mooie kruising tussen the Great American Songbook en confessionalist poetry willen horen. Anne Sexton zingt ‘I Just Don’t Know What To Do With Myself’. Laat ik het maar op prachtplaat houden.

Misschien ben ik te enthousiast over deze plaat. Maar de afgelopen week deze plaat meerdere keren per dag geluisterd. Erg verslavend en vanaf de eerste luisterbeurten hoor je dat er meer in deze plaat zit. Zelfs na dag 8 heb ik nog steeds dit gevoel. Een prachtig meesterwerkje dit. Surrealistische popliedjes, geeft een zeer korte beschrijving van deze plaat en de ervaring die je er bij krijgt. Kans is aanwezig dat deze plaat zijn charme wat verliest in de loop der tijd, maar voor nu (misschien tijdelijk): 4,5*

Nogal zwaarmoedige emo-muziek van Fiona Apple. De muziek is even wennen, maar het is zeker niet slecht. Mooie kunstzinnige liedjes, al klinken ze voor mij toch wat afstandelijk. Denk niet dat ik me meteen zou amuseren met een live optreden van haar. Maar haar album is wel consequent en sommige nummers zijn best goed uitgewerkt. Je moet er wat voor zijn natuurlijk.