Iron Butterfly - In-A-Gadda-Da-Vida (1968)

De plaat recentelijk tweede hands gekocht. Zelfs het titelnummer en enige hit in Nederland had ik al jaren niet meer gehoord, maar ik wilde de plaat wel eens horen. Dat valt helemaal niet tegen.

Natuurlijk heb ik eerst kant 2 opgezet, want daar draait het om. Eigenlijk is het een matig stuk. Matige zanger en een wel heel basale riff die maar doorgaat en doorgaat. En toch werkt het. Het kost me geen enkele moeite om het uit te zitten. Zelfs de voor de tijd normale, maar totaal overbodige drumsolo, kom ik wel door.

Kant 1 verraste me eigenlijk. The Doors zijn zeker een referentie in een van de nummers. Een variatie op 'Light my Fire' en iets klassiekerigs dus wel aardig gedaan. Alles bij elkaar een van de bands die aan de wieg van de classic rock en heavy metal hebben gestaan. Als ik het dan vergelijk met die andere twee bands die in dat klasje van 1968 zitten. Blue Cheer komt tot één geweldige (cover)single en Steppenwolf, zit nog half in de blues. Dan is Iron Butterfly een stapje verder op dit album.

Opvallend feitje. In-A-Gadda-Da-Vida is al twee jaar oud als de single een hit wordt in Nederland. Dat gebeurde in die jaren wel eens vaker ('White Rabbit', 'Samba Pa Ti' bv.).

Dit is één van het handvol platen die ik als klein jongetje regelmatig uit de kamer van mijn zeven jaar oudere zus hoorde schallen, en net als die andere platen heeft In-a-gadda-da-vida daardoor een onwrikbare en onaantastbare plek op de bodem van mijn geheugen gekregen. Kritiek op dit album leveren is zeker niet onmogelijk, maar zal tegelijkertijd ook nooit iets kunnen afdoen aan de mythische status die het titelstuk voor mij heeft.
        Aan de andere kant is het wèl mogelijk om kritisch te gaan luisteren, en wat me dan bij het titelnummer opvalt is dat alles zo HARD klinkt, maar dan vooral in de negatieve zin des woords: het orgel klinkt steeds zeurend hard, Erik Brann lijkt gedurende bijna het hele nummer maar één sound op zijn gitaar te hebben, en wanneer Doug Ingle dan ook nog eens zo ongenuanceerd hard zingt zou de totaalsound me eigenlijk snel murw kunnen maken. Dat zulks dan toch niet gebeurt komt door de ijzersterke basismelodie, de doordenderende riff en de drumsolo die voor mij zo ongeveer model staat voor hoe een drumsolo moet klinken (namelijk met ritme erin). Het is misschien niet allemaal even vernieuwend of gevarieerd wat er gebeurt, maar het nummer blijft voor mij toch de volle 17 minuten boeiend door de onderhuidse spanning die steeds aanwezig is.
        Voor de kortere nummers op kant 1 had ik vroeger niet veel aandacht, maar bij nadere beschouwing zijn die eigenlijk behoorlijk leuk, met een lekkere mix van hard-rock, psychedelica en poppy melodieën (met name Flowers and beads heeft wel iets van een hitsingle), met als bonus dat Brann hier wat meer afwisseling in zijn gitaarspel brengt (geplukte snaren op My mirage en Termination) en dat er af en toe effectief gebruik wordt gemaakt van een mooi koortje. Een minpunt vind ik de teksten; ze zijn absoluut niet slecht (of althans niet per se slechter dan het gros van de teksten in pop en rock), maar drie van de vijf nummers bevatten maar één couplet dat twee of zelfs drie keer gebruikt wordt zonder dat Ingle de moeite heeft genomen om even een nieuw couplet of zelfs maar een enkel nieuw regeltje te schrijven, en als er dan geen nieuwe muzikale elementen in de begeleiding optreden vraag ik me eigenlijk af wat er dan het nut van is om het nummer 3 of 4½ minuten te laten duren als je feitelijk twee of drie keer naar dezelfde 1½ minuut zit te luisteren. (Het titelnummer gebruikt natuurlijk ook drie keer hetzelfde couplet, maar daar gebeurt tussendoor óók nog wel wat. De singleversie gebruikt dat couplet slechts twéé keer en is verder sowieso hilarisch voor wat betreft hoe representatief het voor de albumversie is – een totaal achterlijke edit.)
        Hoe dan ook, deze plaat zit zoals gezegd zódanig op aangename wijze verankerd in mijn muziekgeheugen dat ik er niet minder dan ****½ voor kan geven, en als ik hem nu weer voor de zoveelste maal beluister kan ik er nog steeds van genieten. Mooie uitgave ook van Rhino, hoewel ik het zelf afschuwelijk vind dat de sfeervolle oorspronkelijke voorkant van de hoes nu wordt ontsierd door die lelijke holografische vlinder.
        In het Literair Poptijdschrift Wah-Wah nummer 10 (2008) mocht een groot aantal literatoren een stukje schrijven over hun favoriete plaat, onder het motto Groeten van Rottumerplaat – het beslissende album volgens 100 en enige schrijvers. Youp van 't Hek vond het zo flauw om het over The white album te doen omdat daar volgens hem toch al genoeg mensen van zijn generatie over zouden schrijven (en inderdaad zou hij niet de enige zijn geweest), dus koos hij voor een plaat die hij zich nog van zijn schoolfeestjes herinnerde: In-a-gadda-da-vida. Maar "wat een deceptie. Slap, lang, langzaam, sloom, slaapverwekkend. // 'Mag dit af,' vroegen mijn kinderen dwingend. // Dat mocht. Moest zelfs!"

Dit album heb ik altijd wat beschouwd als een single met een heel uitgebreide A-kant. De titeltrack ken ik al zo lang als ik me kan herinneren en wat lange tijd ook het enige wat ik van de band kende. Jaren geleden nam ik deze lp over uit de collectie van mijn moeder, regelde al snel ook een digitaal exemplaar, maar ik kwam nooit verder dan dat ene epos. Toen we twee jaar geleden naar Denemarken op vakantie gingen, zette ik dit album met nog honderd anderen op een schijfje voor in de auto. Hij is voorbij gekomen, maar de nummers vooraf kwamen op de snelweg niet tot zijn recht.

Eigenlijk hoopte ik al die tijd dat die andere nummers ook de moeite waard zouden zijn. Na enkele luisterbeurten kan ik zeggen dat Most Anything You Want en Termination bijzonder fijn blijven hangen. De A-kant mag er wel degelijk wezen. Met name op de twee genoemde nummers hoor je fijne melodieën en een aantrekkelijke spanning. Iron Butterfly speelt over de gehele plaat lekkere psychrock met een dikke orgelsound. De zang is verdienstelijk: niet slecht, maar ook zeker geen topniveau. Hoewel de titeltrack een terechte klassieker is, is deze versie veel te lang. Ik geloof dat live zoiets wel zou werken, inclusief drumsolo. Op plaat gaat het gewoon net te lang door en zijn er teveel momenten waarop er te weinig gebeurt. Kan me wel voorstellen dat zoiets behoorlijk indruk maakte anno 1968.


Tussenstand:
1. Heavy
2. In-A-Gadda-Da-Vida

Dit bevalt me toch beduidend beter dan het debuut. Niet alles, want de flower power van Flowers And Beads geeft me toch echt flinke jeuk en legt de zere vinger ook echt op het euvel dat ik bij het debuut al ervoer: ik mis bij Iron Butterfly toch echt te vaak de rauwe kantjes. Toch is het op Most Anything You Want, Are You Happy en de titeltrack een flink stuk spannender dan het debuut was. Met betrekking tot de 17 minuten van de titeltrack: ik heb iedere keer als ik begin aan het lied iets van 'ja, het is goed, maar ik heb het ook te vaak gehoord' om het vervolgens zonder problemen af te luisteren. Een terechte klassieker in dat geval. De rest van de songs erbij gaat ook prima.

Tussenstand:
1. In-A-Gadda-Da-Vida
2. Heavy

Als ik aan mijn pa denk en zijn muzieksmaak, komt eigenlijk alleen dit nummer boven (ja ik zeg expres nummer). Hij hoorde het een keer bij een vriend van hem die het gelijk op een bandje voor hem heeft gezet. Dat bandje heeft hij grijs gedraaid. En als we naar Frankrijk reden stond dit bandje ook regelmatig op. Om later op mijn kinderkamertje in een oude autoradio gepropt te worden en daar nog verder te verslijten.

Ik heb dit album dan ook op vinyl gekocht vanwege dit het titel nummer. Een echt gelukstreffer als ik het zo mag noemen.

En ter ere van mijn pa ook gedraaid tijdens zijn uitvaart. Kippenvel.

het nummer krijgt een 5, de rest een 2 en dan gemiddeld dus een 4