Neutral Milk Hotel - In the Aeroplane over the Sea (1998)

Ook mij is het nooit opgevallen. Zal er binnenkort eens op letten.

Bij is het toch ook amper hoorbaar. Ik moet het echt serieus luid zetten. De "shit" is wel duidelijker dan de "holy"

Ik heb de 'shit' wel altijd gehoord. 'Holy' nog nooit, eigenlijk.

Aah, ik hoor het nu ook. Echt de allerlaatste seconden.
Als Jeff al klaar is en de klanken nog even naklinken.

Ik hoorde shit wel. Voor de holy moest ik het even opnieuw afspelen en het volume iets hoger zetten.
Klinkt bijna boos. Het 'holy' iets langgerekter en bij de 'ly' gaat de klank omhoog naar de 'shit' toe.

Hoo-ly shit!

Al vanaf de eerste noot van The King of Carrot Flowers Part I, voel je dat je haast wordt meegezogen in een andere wereld. Zeg maar eerder het verleden, de jaren '40.
De plaat heeft iets authentieks, de akoestische gitaar van Mangum klinkt puur en eerlijk en Mangum zingt ook erg puur. Af en toe niet perfect, maar wat maakt dat uit?
Het belangrijkste vind ik nog altijd dat het me raakt en Mangum weet me als geen ander te raken.

Blazers, hoorns, authentieke drums, gitaren, ... Het zit er allemaal in.
De ene keer al wat opvallender dan de andere keer. Want variatie is er genoeg van een pure gitaarsong met een verlossend einde zoals The King Of Carrot Flowers Part I kunnen we zomaar terecht komen bij een up-tempo gedeelte bij The King of Carrot Flowers Part 2-3.
Of van het meer "bandgerichte" Holland 1945 naar een van de puurste en emotioneelste songs zoals Communist Daughter.
De teksten, die toch niet volledig te ontrafelen zijn maar toch wel zeer sterke stukken bevatten horen perfect bij het instrumentale gedeelte.

Favorieten: het is haast onmogelijk zou je denken, dat is het eigenlijk ook maar Oh Comely hoort er toch zeker bij. 8 minuten! lang speelt Mangum akoestische gitaar en zingt het met zijn hartverscheurende stem. Nee, geen plots opkomende hoorns of blazers. Gewoon een van de puurste songs ooit. Erg knap dat hij van begin tot eind blijft boeien.

Ook In the Aeroplane over the Sea is een van mijn favorieten, die fantastische riff doet me denken aan de zon en aan alle mooie momenten in het leven. Mangum zingt er dan ook nog eens perfect bij, met een geweldige tekst: "And one day we will die, and our ashes will fly from the aeroplane over the sea, but for now we are young let us lay in the sun."

Maar mijn absolute favoriet blijft toch de afsluiter, Two-Headed Boy Part II.
Zo puur, van de zingende zaag intro tot de hartverscheurende slotzin. Geniale melodie en een zeer sterke Mangum.

Minpunten kan ik maar niet vinden, hij vloog eens uit mijn Top 10 omdat ik Ghost en Untitled toch maar niets vond. Maar ook die vind ik nu geniaal! Simpelweg een 5* geen twijfel mogelijk.

Je vindt het heel 'puur', dat is duidelijk

Goed geschreven hoor Ik moet ook maar eens mijn best gaan doen op een goede bespreking voor deze.

Heel mooi geschreven "Kobe"!
Ik denk dat dit de plaat is die me het meest heeft overrompeld, alles klopt en zelfs de wat uit de toon zingende Mangum past er gewoon perfect bij.
Heb de plaat via deze side leren kennen en toen wist ik dat hier goede muziekinformatie te vinden is. Alles is raak op deze plaat en loopt over van de (echt gevoelde) emotie.

Bedankt!

Hartverscheurende stem... Zeg dat zeg! Bijna bezeten zou ik het willen noemen. Niemand heeft die passie.

'Oh Comely' en 'The Communist Daughter' stonden me aanvankelijk wat tegen. Nu is Oh Comely inmiddels uitgegroeid tot een hoogtepuntje. The Communist Daughter vind ik nog steeds niet zo, maar gelukkig duurt die dan ook niet zo lang.

Halfje omhoog: 4,5*

The Communist Daughter, kort maar zo emotioneel.

Als ik die kan waarderen verhoog ik mijn waardering naar 5 sterren. Dat is het eigenlijk wel waard, namelijk!

En toch al de eerste plaats in jouw top 10?

Ja, heb ik net na die reactie aangepast. 't Is toch wel het beste alternatieve album ooit.
Fuck it. Ik geef gewoon 5 sterren. Ok?

Ergens best wel flauw, maar ook best leuk...
In My G4 Over Da Sea | Psycosis - psycosis.bandcamp.com

Leuk gedaan.

Wat ik snel eens heb beluisterd vind ik eerder bedroevend slecht!

Ik denk ook niet dat we het te serieus moeten nemen, Glenn. Als grap zeker leuk.

Dat het niet serieus was had ik na het zien van de hoes al door.
Maar het blijft muziek, en dan vrees ik dat ik het zeer zwak vind, als grap is het inderdaad wel leuk. Het is wel een grap waar waarschijnlijk heel wat tijd heeft ingestoken.

Ik ben om! Ik zal niet meteen zeggen dat ik dit de mooiste zin van het album vind (daarvoor is de concurrentie te sterk ) maar sinds gisteren zie ik pas de pracht van deze zin in. Net als van het hele nummer trouwens. Zonde dat ik Two-Headed Boy, part 2 lange tijd zo onderschat heb.

Gisteren viel dit album bij mij op de deurmat en het viel me op dat er in het songtekstboekje (hoewel het eigenlijk geen boekje is) een songtekst staat die er niet thuishoort. Er zit een soort miniposter in het doosje (in plaats van een echt boekje) met op de achterkant een grote lap tekst waar alle songteksten in staan. Tussen Two-Headed Boy en Holland, 1945 kom ik echter deze tekst tegen:


Die blijkt uit het nummer Oh Sister te komen dat vorig jaar pas is uitgebracht. Merkwaardige actie.

Tsja, waarschijnlijk gepland voor het album, maar om een of andere reden geskipt. De lyrics sheet was toch waarschijnlijk al geprint. Gebeurt wel vaker.

Er staat op die lyrics sheet ook een heel stuk uitleg over The King of Carrot Flowers Pts. Two and Three als ik me niet vergis.

Ben trouwens aan een nieuwe review bezig die dit album hopelijk eer aandoet.

Begin jaren 90 wordt in De Verenigde Staten een onbeduidend bandje opgericht door Jeff Mangum: Neutral Milk Hotel. Eigenlijk betrof het een project van Jeff Mangum en bestond de band uit wie er op dat moment aanwezig was. Onder deze ongedwongen omstandigheden werd in 1994 het nauwelijks opgemerkte en eigenlijk ook nauwelijks interessante Everything Is uitgebracht, waarop te horen is dat Jeff al prima liedjes kon schrijven, neem bijvoorbeeld het toch best mooie titelnummer, maar die als geheel toch heel wat gebreken heeft. De voorkeur voor de in die dagen met bands als Pavement en Guided By Voices florerende lo-fi muziek, distorted gitaarspel en experiment blijkt ook al duidelijk.

Twee jaar later wordt deze band al interessanter: met On Avery Island, het debuutalbum, krijgt het songwriter talent van Jeff Mangum veel meer vorm. Neem nu een schitterend ingetogen nummer als A Baby For Pree of het meeslepende Naomi, één van de beste Neutral Milk Hotel nummers ooit. Helaas wordt dergelijke pracht wat uit balans gebracht door het te lang durende experiment Pree-Sisters Swallowing a Donkey's Eye en wordt de échte potentie van de muziek negatief beïnvloed door de mix, waarin de schitterende stem van Jeff Mangum vaak te ver naar achteren staat. Zo komt het dat ik diep geroerd wordt door het in 2011 uitgekomen EP’tje Ferris Wheel On Fire (gaat dat horen!), met demo’s en onuitgebrachte versies van nummers uit die tijd waarop we doorgaans slechts Jeff Mangum op gitaar horen, en ik On Avery Island als geheel wat minder vind.

Tot zover een beknopte muzikale voorgeschiedenis van deze band met een inmiddels haast mythische status, voor ik aankom bij het album waar deze band die status aan te danken heeft: In the Aeroplane Over the Sea. Tegenwoordig wordt dit album in bepaalde kringen haast tot het achterlijke verafgood. Toch werd het in 1998, toen het uitkwam, nauwelijks opgemerkt door het grote publiek. Door mond tot mond reclame, een heruitgave in 2005 en niet te vergeten het internet is dit album geworden tot wat het was toen ik het eind 2010 ontdekte: een cultklassieker die wereldwijd meer dan 300.000 keer over de toonbank is gegaan.

Al vrij snel werd ik gevangen door de magie die hier tentoongespreid wordt door Jeff Mangum en consorten en werd het mijn favoriete album ooit. Sindsdien is het album alleen maar meer voor me gaan betekenen en is het alleen maar duidelijker geworden dat dit mijn favoriete album aller tijden is. Niet voor niets heb ik weleens gezegd dat als ik een top 10 favoriete nummers zou maken, ongeveer de helft van die nummers van dit album zou komen. En dat terwijl ik niet bepaald heel weinig muziek ken. Zo erg is het dus, en ik heb me in die dikke anderhalve jaar dat ik dit album haast deel van mezelf heb gemaakt suf gezocht naar het antwoord op de vraag waarom deze muziek me zo bizar meer aangrijpt dan de meeste andere muziek. Ik vrees dat ik dat antwoord nooit écht zal vinden. Het is het mysterie van muziek en wat het om de één of andere evolutionaire reden met ons mensen kan doen. Toch heb ik natuurlijk wel een idee wat dit album zo goed maakt.

Ten eerste naderen de songwriting vaardigheden van Jeff Mangum hier haast de perfectie. Met een briljant oor voor melodie zet hij schijnbaar achteloos zanglijnen neer die even pakkend als schitterend zijn. Hierdoor lopen de nummers erg lekker, er zit een heerlijke ‘flow’ in. Dit heeft ook te maken met de manier waarop hij rijmt, iets dat hij op briljante manier doet. Jeff heeft de Engelse taal op uitzonderlijke manier onder controle, zo blijkt ook uit zijn teksten (waarover later meer). Hierdoor zijn de coupletten pakkender en meeslepender dan het beste refrein van menige andere artiest.

Al heeft dit natuurlijk ook te maken met Jeff Mangums stem. Want ik durf zonder het geringste beetje twijfel te stellen dat ik Jeff de beste zanger aller tijden vind. Dit blijkt ook uit de eerder genoemde EP Ferris Wheel On Fire: hij hoeft zijn gitaar maar op te pakken en zijn mond open te doen en hij heeft mij al in zijn greep zoals geen andere artiest dat kan. Waarom dat precies zo is, dat is natuurlijk moeilijk te beschrijven. Het is ‘iets’ in zijn stem dat mij betovert. Zijn ingetogen zangstem, zoals te horen is bij mijn favoriete nummer van dit album - en daarmee favoriete nummer aller tijden - Two-Headed Boy Pt. 2, is ietwat schor en klagerig maar vreselijk meeslepend. Zeker als hij zijn stem laat kraken levert dat ladingen kippenvel op: de emotie die hij dan over weet te brengen is ongekend. Maar ook als hij uit volle borst zingt, waar hij natuurlijk zo befaamd om is omdat dat vaak resulteert in een aantal nogal valse noten, weet hij mij te raken door de passie die erin doorklinkt. Overigens moet deze man een enorme longinhoud hebben: als jij al lang buiten adem bent gaat Jeff door alsof hij geen lucht nodig heeft om te zingen. Ik durf te zeggen dat de stem van Jeff Mangum de belangrijkste reden is dat dit album zo mooi is.

Dit lijkt de band op In the Aeroplane Over the Sea eindelijk door te hebben gehad, want waar zijn stem op hun debuutalbum vaak niet de juiste ruimte krijgt, gebeurt dat hier wel. Maar dat betekent natuurlijk niet dat zijn zang het enige is dat dit album tot het beste album ooit maakt. Het akoestische gitaarspel is eigenlijk behoorlijk simpel, maar daardoor des te effectiever. Het rustige spel vormt precies de juiste basis voor slepende klaagzangen als Oh Comely en Two-Headed Boy Pt. 2, terwijl het snelle spel de meer enthousiast klinkende nummers als In the Aeroplane Over the Sea en The King of Carrot Flowers Pt. 1 van de nodige energie voorziet. Met het gebruik van het ‘fuzz effect’ op de elektrische gitaren, zoals te horen in Holland, 1945, King of Carrot Flowers Pts. Two and Three en Ghost grijpen ze terug op het lo-fi geluid die ook op eerder werk te horen wordt. Het resultaat is een chaos waarin Jeff Mangum toch niet verdrinkt. Dit zegt iets over de zangcapaciteiten van laatstgenoemde, maar ook over de productie; een album lo-fi laten klinken en ondertussen toch de juiste balans vinden tussen de verschillende elementen van de muziek vergt vakmanschap.

Verder komt er hier een breed scala aan blaasinstrumenten voorbij. Onder meer de trompet, trombone, saxofoon, flügelhorn en tenortuba maken hun opwachting. Zij zijn na Jeff Mangum de meest kippenvelopwekkende factor. Een goed voorbeeld is de trompetsolo op Communist Daughter, die een ware weeklacht op zich lijkt te zijn. De blazers komen vaker op deze manier over, terwijl ze in nummers als Holland, 1945 en In the Aeroplane Over the Sea juist een soort enthousiasme uitstralen en enorm veel energie aan het nummer geven. Het hoogtepunt op dit punt is natuurlijk het mooiste instrumentale nummer ooit: het slepende The Fool. Naast blazers zijn verder ook allerlei andere, vaak niet al te alledaagse, instrumenten te horen. Zo komen er onder meer verschillende soorten orgels, een banjo, een accordeon en zelfs een doedelzak (al is dit officieel ook een blaasinstrument) langs. En allemaal leveren ze een niet te missen bijdrage aan het kolkende geheel dat dit album is.

Het verhaal gaat dat Jeff Mangums belangrijkste inspiratie voor dit geweldige album een reeks dromen over een Joods gezin tijdens de Tweede Wereldoorlog was. Dit vindt zijn weerslag in Holland, 1945, een nummer met een tekstueel niet te ontcijferen begin dat later overgaat in een vertelling over het lot van Anne Frank en haar gezin. Het heeft ook direct één van de mooiste teksten van dit album. Mijn favoriete passage (al is het moeilijk kiezen) is toch wel:

“And here's where your mother sleeps,
And here is the room where your brothers were born,
Indentions in the sheets,
Where their bodies once moved but don't move any more.
And it's so sad to see, the world agree, that they'd rather see their faces fill with flies,
All when I'd want to keep white roses in their eyes.”

En als je een album zo door en door kent ga je ook filosoferen over de rest. Een gangbare theorie is dat dit hele album over Anne Frank zou gaan. Dit is nooit bevestigd door de groep, al heeft Jeff Mangum weleens gezegd dat haar dagboek hem geïnspireerd heeft. Of het nu klopt of niet, er lijkt enige samenhang in de teksten te zitten: vaak gaan ze over een meisje, meestal één die gestorven is. Opener The King of Carrot Flowers Pt. 1 verhaalt al over hoe hij en een meisje, kennelijk uit een probleemgezin, verliefd op elkaar zijn en elkaars lichamen ontdekken. Interessanter wordt het bij het titelnummer, het nummer met de allermooiste tekst die ik ken. Het begint met het beschrijven van een haast euforisch geluk dat hij beleeft samen met zijn geliefde: “And one day we will die, and our ashes will fly from the aeroplane over the sea, but for now we are young, let us lay in the sun and count every beautiful thing we can see. Love to be, in the arms of all I'm keeping here with me”. Vervolgens slaat het nummer echter om en wordt er in de verleden tijd gezongen: “Now how I remember you, how I would push my fingers through your mouth to make those muscles move that made your voice so smooth and sweet” om in de laatste alinea vooruit te blikken: “And when we meet on a cloud, I'll be laughing out loud, I'll be laughing with everyone I see”. Zijn geliefde blijkt al overleden.

En zo zijn er herhaaldelijke verwijzingen naar een verloren liefde die wellicht Anne Frank is. Zo zingt hij in Communist Daughter: “And wanting something warm and moving, ends towards herself the soothing proves that she must still exist, she moves herself about her fist”. Het meeslepende Oh Comely bevat ook verwijzingen naar een overleden vrouw of meisje, en daarnaast naar de holocaust: “And I know they buried her body with others, her sister and mother and five hundred families. And will she remember me fifty years later? I wished I could save her in some sort of time machine.” Nóg duidelijker wordt het in Ghost: “And she was born in a bottle rocket, 1929”. Voor de duidelijkheid: 1929 is het geboortejaar van Anne Frank. Verder gaat dit erg verwarrende nummer dus over een vrouwelijke geest. Wederom een verwijzing naar de uiteraard al lang en breed gestorven Anne Frank? In hoeverre al deze nummers met elkaar te maken hebben, is lastig te zeggen. Maar het vergt niet veel fantasie enige samenhang te ontdekken.

De afsluiter, het allermooiste nummer ooit geschreven, klinkt als Jeff Mangum die na de emotionele trip vol flarden van gedachten, bizarre metaforen, aanroepingen tot Jezus en verhalen over dood en leven, pijn en vreugde en natuurlijk de liefde tot bezinning is gekomen. In deze ultieme klaagzang heeft hij alles voor zichzelf op een rijtje gezet. Hij lijkt te verlangen naar een geliefde en een gezin en hij weet dat zijn vader dit ook graag zou zien (“Daddy please, hear this song that I sing. In your heart there's a spark that just screams for a lover to bring a child to your chest that could lay as you sleep, and love all you have left like your boy used to be, long ago wrapped in sheets warm and wet”). Even later spreekt hij deze al overleden geliefde, aan, misschien heeft hij haar zelfs nooit gekend, wat resulteert in het allermooiste en voor mij nog altijd meest emotionele stukje tekst dat ooit geschreven is: “And in my dreams you're alive and you're crying,as your mouth moves in mine, soft and sweet. Rings of flowers ‘round your eyes and I love you, for the rest of your life when you're ready”. Maar ook lijkt hij zijn broer of een goede vriend aan te spreken, met wie hij ruzie heeft: “Brother see, we are one and the same. And you left with your head filled with flames and you watched as your brains fell out through your teeth, push the pieces in place. Make your smile sweet to see, don't you take this away. I'm still wanting my face on your cheek.”

Wellicht lijken zijn schrijfsels aan het begin erg moeilijk en poëtisch, en voor een gedeelte zijn ze ook volledig onbegrijpelijk, maar bedenk je eens: is het meeste wat hij bezingt niet extreem menselijk? Dat is nu precies waarom deze teksten mij zo gigantisch aanspreken. Ik herken mezelf erin en voel me erdoor gesteund. Ik ken niemand die dat op deze manier heeft gedaan. En die vreemde teksten zo af en toe: passen die er eigenlijk niet perfect tussen? Want wie begrijpt er nu eigenlijk echt iets van deze plek waar we met zijn allen zijn? Een plek waar de meest afgrijselijke dingen om je heen gebeuren terwijl jij worstelt met jezelf en nergens écht iets van begrijpt. Ik ben hier zomaar neergezet, weet dat elke beweging die ik maak en alle informatie die ik opsla in de verzameling neuronen die mijn hersenen vormen eigenlijk totaal zinloos is omdat ik uiteindelijk doodga. En dat terwijl we ons niet eens kunnen voorstellen hoe alles om ons heen is ontstaan. Zowel het begrip eeuwigheid als eindigheid kunnen wij ons niet echt voorstellen, zoals we ons eigenlijk nauwelijks iets kunnen voorstellen. “Can’t believe, how strange it is to be anything at all”.

En met die zin, zo simpel maar zo herkenbaar, wil ik deze belachelijk lange bespreking waarin ik een vage poging onderneem uit te leggen wat deze plaat zo goed maakt eindigen. Wie tot hier is gekomen: respect, en mijn welgemeende dank dat je dit stuk hebt willen lezen. Nu ik het zo teruglees zie ik dat ik er nog nauwelijks in geslaagd ben de magie van dit album onder woorden te brengen. Ik troost mezelf met de gedachte dat er waarschijnlijk niemand is die dit écht goed kan. Het moge duidelijk zijn dat dit album veel bij mij losmaakt. Een raar album? Ergens wel. Maar aan de andere kant is dit misschien juist de meest menselijke en herkenbare muziek die ik ken. En dat hebben we allemaal te danken aan dat onbeduidende bandje dat begin jaren 90 werd opgericht.

Ik heb me er doorheen geworsteld

Prachtig stuk, je snapt meteen helemaal waarom je het zo goed vind. En ik werd ook nog eens op gewezen hoe geniaal sommige teksten wel niet zijn. Vooral die van het titelnummer inderdaad, het was al mijn lievelingsnummer van de plaat, maar dat wordt nog eens versterkt door de tekst.
Je passie voor het album komt in ieder geval goed naar voren. En ondanks dat ik het album niet zo goed vind als jou (ik heb hem op 4,5* staan en net buiten mijn top 10), toch snap ik precies waarom je dit album nou zo verschrikkelijk goed vind.

Een van de sterkste reviews die ik al heb gelezen sinds ik op Mume zit!

Erg goed stuk Niels!

Waanzinnig goede review, Niels! Ik kan mij er helemaal in vinden. De zoektocht naar de reden dat dit zo'n emotioneel album is heb ik ook maar gestaakt. Misschien is het ongrijpbare inderdaad de reden dat NMH zo fascinerend is. Je kunt het altijd opzetten en iedere keer kriebelen die vlinders weer.

Normaal lees ik zulke lange berichten nauwelijks,...
maar na de 4 lovende reacties op de review, die binnen 2 uur zijn geplaatst, ga ik vanavond toch maar eens die review ook lezen!

Erg mooi stuk inderdaad!
Bij mij is dit album wat meer tot leven gekomen nadat ik Jeff Mangum vorige week live heb gezien op Primavera (waar hij zowat heel dit album speelde) en ik het op de vlucht terug gedraaid heb in het vliegtuig. Toch wel mooi en toepasselijk om over de Nederlandse kustlijn te vliegen, terwijl je hiernaar luistert.