Neutral Milk Hotel - In the Aeroplane over the Sea (1998)

Ik kan me wel vinden in de opmerking van Dn!S dat deze muziek lijkt af te stammen uit de middeleeuwen: In The Aeroplane Over The Sea roept bij mij dezelfde beelden op, iets dat nog in de hand wordt gewerkt door de (bijzonder mooie) hoes.

Zonder twijfel één van de mooiste platen uit m'n collectie en misschien wel as lo-fi as it gets: het kraakt langs alle kanten maar toch vindt de schoonheid nog vrij makkelijk de doorgang naar mijn buis van Eustachius.
Ook tekstueel behoort dit album tot het betere werk, soms wel wat op het bizarre af. De zinsnede 'and this is the room one afternoon I knew I could love you' uit de prachtige opener is hier al meermaals aangehaald, maar ook ik vind het een van de beste stukjes tekst die ik ken.
Nogal wat mensen vinden Magnums vocalen aan de zagerige kant, maar eigenlijk heb ik die zang vanaf het begin graag gemogen. Niet elke song vind ik even sterk en ook mocht Oh Comely ietsje minder lang duren, maar wat een pareltjes staan hier toch op.

We zijn 2005, en met de valse zang, nogal eigenzinnige instrumentatie, ruige productie, de semi-surrealistische lyrics met rijkelijke beeldvorming, het thema van Anne Frank en natuurlijk de perfect ten van pitchfork was In the Aeroplane Over the Sea het summum van de indierock. Wou je enigzins meetellen bij de pseudo-vegetarische hipster-kiddies, dan moesten je All-Stars op de correcte manier geknoopt zijn, moest je van elke band het exacte genre kunnen formuleren en moest je Neutral Milk Hotel op je iPod hebben staan. Kwam je thuis van een niet al te gezellig avondje onafhankelijke Oost-Europese film, dan zette je nog snel even een Mangum op om je gloednieuwe Lastfm-teller wat meer street cred te geven.

Kan je geloven dat ik er destijds een hekel aan had? Gelukkig zijn we nu al weer vier jaar verder, want In the Aeroplane over the Sea is eigenlijk een opperbest album. Sfeervol, intiem, ontroerend en meeslepend. Het is nog altijd geen muziek die je loeihard wil laten knallen, wel een soort bizarre ode aan een meisje uit lang vervlogen tijden. Geen toonbeeld van strakke instrumentatie of oorstrelende productie, wel een verzameling sterke nummers die deel uitmaken van coherent geheel. Nog steeds pretentieus maar who the hell cares. Na een kleine honderd luisterbeurten verliest het allemaal wel wat zijn emotionele impact, maar hulde aan Jeff Mangum voor deze onbegrijpelijke brok lelijke mooie muziek.

Dus, als ik het goed begrijp:

Semi-zwerver verwerft cultstatus met het opnemen van cassettes, stelt band samen en maakt droomachtige plaat waarop onbestemde jeugdtrauma’s en dromen over de holocaust doorklinken, en bij wijze van half ‘concept’ Anne Frank figureert als: ‘het meisje van toen, waar is ze gebleven?’

De plaat wordt een bescheiden succes, waarop de semi-zwerver te kennen geeft te walgen van de muziekwereld, uit beeld verdwijnt, en zo sporadisch nog zijn neus laat zien dat alle gevallen op wikipedia worden behandeld.

Er loopt vaak een dunne grens tussen dweepziek emogedrag of authentiek weltschmerz. Om te bepalen waar dit onder valt kunnen we eigenlijk alleen de kwaliteit van de muziek als uitgangspunt nemen. En zo hoort het natuurlijk ook.

Vrij van pathos is de plaat in ieder geval niet. ‘Daddy would be thinking about all the ways to die…’ klinkt het op openingsnummer King Of Carrot Flowers Part 1.
Tsja.

De zweem van conceptplaat (holocausttrauma) camoufleert natuurlijk ook de andere zwakheid van deze plaat, namelijk dat de nummers nogal veel op elkaar lijken: behalve qua bizarre onderwerpen, ook wat betreft harmonische aanpak en akkoordenprogressie.

Toch is het geen wonder dat deze plaat zo velen bekoort, en kan worden gezien als een grote invloed op de alternatieve Amerikaanse muziek van het afgelopen decennium (Lifted, The Stage Names, etc.) Deze plaat bereikt niet zelden een emotionele intensiteit die sterk genoeg is om een mooi woord als ‘catharsis’ voor te gebruiken: de reli-noiserock van King of Carrot Flowers 2, beide delen van Two Headed Boy (de afsluiter in het bijzonder), en vooral de ruggengraat van het album, de track die u moet gaan luisteren ook al heeft u geen tijd of zin voor of in de hele plaat, de acht minuten van mysterieuze akoestische schoonheid genaamd Oh Comely.

Veel Mume-gebruikers met wie ik een vergelijkbare muzieksmaak deel, hebben dit in hun top tien staan, wat ook de reden is dat ik de plaat ben gaan luisteren. Mijn eigen enthousiasme is wel iets gematigder, maar dat deze cd in de rest van mijn levensjaren periodiek nog eens uit de boxen zal klinken in huize Sandokan-veld, durf ik hierbij wel te voorspellen.

Hoe zou iemand ooit van dit album kunnen houden?
Het piept, jankt, kraakt aan alle kanten. De zanger en de instrumentatie zijn vals, de opnamekwaliteit is belabberd en de teksten lijken wel totaal willekeurig.
Toch staat In The Aeroplane Over The Sea op nummer 1 van mijn top-10 en komt daar voorlopig niet af.
Waarom? Dit album kruipt in alle hoeken van je ziel, keert die binnenstebuiten, laat je alle emoties zien en verlaat dan ruw je lichaam bij de afsluiter.
Ongeacht de lengte van het nummer, zanger of zuiverheid.

Neem de opener The King Of Carrot Flowers pt. 1.
Twee kinderen, geslacht erbuiten gehouden, die liefde ontwikkelen.
Op zich een eenvoudig nummer, alleen Mangum, zijn gitaar en een accordeon.
Maar toch is het nummer zo emotievol dat kippenvel niet te onderdrukken valt.
Liefdevoller en gemeender kan muziek niet zijn.

The King Of Carrot Flowers pt. 2 and 3 is het plotseling beseffen van een hogere kracht en de bijbehorende euforie. Rebels, speels maar vooral erg vrolijk is dit prachtige nummer. De valse zang van Mangum draagt hier alleen maar aan bij.
Het beeld van Mangum en zijn band in een antieke stad begint ook te verschijnen.

Van al de schitterende nummers op dit album is het titelnummer één van de mooisten.
Dit nummer is pure tederheid, optimisme en liefde.
De tekst is echt prachtig, maar de kracht van dit nummer zit waarschijnlijk in de eenvoudigheid. Alleen Mangum, zijn gitaar en een blazer.
Al draagt het simpele akoestisch gitaarrifje ook erg mee.
Het beste liefdesliedje ooit gemaakt, zonder twijfel.

Bij Two Headed Boy begint de ellende in te slaan.
Een gehaast nummer met een bizarre tekst die niet te doorgronden valt. Misschien maar beter ook. Mangum zingt valser dan ooit tevoren, maar ook hier maakt dit het geheel alleen maar mooier.
Het ingetogen, berustende einde is gegarandeerd kippenvel en het beeld van de antieke stad is compleet.

Een naadloze overgang naar The Fool.
De optocht door de antieke stad is begonnen. Eindpunt: de zee.
De blazers nemen eindelijk eens het voortouw en klinken emotievoller dan ooit.
Ook het millitaire drumritme klinkt erg mooi.
Dit is zo'n nummer dat nooit een zanger had mogen hebben.

Op het eerste gezicht lijkt Holland, 1945 een feestnummer.
Bij de volgende gezichten weet je wel beter.
Een aangrijpende klaagzang, vol van spijt en pijn.
Ik ga geen tekst citeren, ieder woord is goed gekozen in dit nummer.
Dit is de definitie van perfectie.

Communist Daughter is het bewijs dat lengte niets uitmaakt voor schoonheid.
Het strand is bereikt. Mangum zit met zijn gitaar aan de branding.
Op de duinen de trompettist die tevergeefs een hoopvolle toon probeert te bereiken.

Maar Oh Comely is zonder twijfel het beste nummer dat ik ooit heb gehoord.
Dit is ellende zonder zelfmedelijden, gewoon pure, aangrijpende emotie.
De tekst is écht fantastisch en Mangum zingt emotievoller dan ooit.
Maar de schoonheid valt niet echt met woorden te verklaren.
Dit moet je gewoon zelf luisteren.

Bij Ghost begint de vrolijkheid zijn kop weer op te steken.
Bijna dansbaar, stevig qua drums, maar toch ook weer erg gevoelig.
Het tempo ligt erg hoog, Mangum zingt weer heerlijk vals en een paar ondefinieerbare instrumenten janken erdoorheen. Het outro is zelfs bijna rock te noemen.
Toch heeft dit nummer een erg sterke melancholische lading.

Untitled is een heerlijke filler. Misschien wel het vrolijkste nummer van het album.
De koortjes doen het goed en de doedelzak(!) is hier een passend instrument.
Toch is het, misschien door gebrek aan emotionele lading, een nummer dat wat uit de toon valt. Niks mis mee, want vrolijkheid is toch erg nodig in deze depressieve trip.

Maar het toppunt van emotie komt in de afsluiter Two Headed Boy pt. 2.
Een ongelooflijk ontroerend nummer, waarin het hele concept van de plaat in één nummer wordt samengebracht. Mangum's stem klinkt breekbaarder dan ooit.
Als het nummer wordt afgesloten, door Mangum die zijn gitaar wegstopt en de kamer uitloopt, heb ik een leeg gevoel vanbinnen dat een tijdje niet weggaat.
Oplossing: opnieuw beginnen.

Deze plaat brengt alle bestaande emoties bij elkaar in 40 minuten.
Deze plaat vertelt, doet lachen, doet huilen maar is vooral zo godsgruwelijk mooi dat ik écht niet anders kan dan hem op nummer 1 in mijn top-10 te zetten.
Kwaliteit als dit is zeer zeldzaam.

Dit album is zoals de meeste mensen roken beschouwen: De eerste keer vind je er niks aan, maar je gaat toch door omdat iedereen dat doet. Vervolgens begin je de smaak te pakken te krijgen en het zelfs best te kunnen waarderen. Uiteindelijk ben je verslaaft en heb je het om de zoveel tijd gewoon nodig.

Zo beleef ik het tenminste.

Dit is een prachtig album die barst van de passie. In the Aeroplane over the Sea behoort wat mij betreft tot een van de mooiste liedjes ooit gemaakt, maar er staat sowieso alleen maar sterke nummers op dit album.

Na jaren geleden al over de plaat te hebben gelezen, heb ik deze plaat een tijdje terug gekocht. Ik had eerst op YouTube het titelnummer beluisterd en dat beviel me meteen. Met het hoge gemiddelde en een top-250 notering kon dat natuurlijk niet misgaan.

Nu vind ik het titelnummer nog steeds een van de betere nummers. Oh Comely en Two-Headed Boy zijn de andere nummers waarbij ik het sterretje heb aangevinkt. Over de zang is al veel gezegd en eerlijk gezegd begrijp ik dat niet zo. Bij andere zangers met een vals randje lees ik daar vrijwel niks over. Bij deze plaat zouden sommige mensen niet door het valse gekraai heen kunnen luisteren. Niets gewend lijkt mij. Ik houd er juist wel van. Ik vind de zang en de melodie dan ook de sterkste punten van dit album.

Het gruizige geluid in The King of Carrot Flowers Pts. Two and Three, Holland, 1945 en Ghost is een prima afwisseling van de meestal akoestische nummers. Ook The Fool is erg mooi met de blazers die ook weer in Holland, 1945 terug komen.

Enige misser is wat mij betreft (Untitled), een soort doedelzakorgelmuziek met een flinke bak distortion.

Een mooi album maar niet meer dan dat.

Mijn eerste reactie op deze plaat was dat dit echt ontzettend lelijk is. Jeff Magnum doet erg zijn best om letterlijk elke noot zo vals mogelijk uit te kramen, er wordt geramd op de elektrische en acoustische gitaar alsof ze stuk moeten en de blaaspartijen lijken totaal random en er niet bij te passen. Na een tweede keer beluisteren merkte ik wel op dat het allemaal bijna expres lijkt te zijn gedaan. Het titelnummer bijvoorbeeld, begint erg normaal en de zanger doet een poging om zuiver te zingen. Na twee coupletten merken de bandleden dat het een mooi nummer dreigt te worden, dus worden gelijk de blazers ingeschakeld om het naar een niveau van onnavolgbare chaos te brengen. Toch wordt dit nummer door veel mensen bewierookt, oftewel, ik mis iets (neem ik aan).

Hulpeloos zocht ik mijn redding maar in de teksten van dit album. Hoewel het gekrijs niet doet vermoeden dat er enige emotie in die teksten zit, maar schijn bedriegt. Het leuke is dat bij dit album bij mij de teksten juist zijn gaan groeien i.p.v. de muziek. Na hevige studie van de teksten en de muziek in ogenschouw nemend, heb ik nu een redelijk mooi verhaal gevonden die ik in deze recensie zal delen. Bedenk wel, dit is mijn eigen interpretatie van de teksten en ik hoop dat jullie kunnen begrijpen dat deze niet 100% sluit met wat er precies gezongen wordt. Ik zal proberen dit album in twee delen op te delen met een scheidingslijn die zowel tekstueel als muzikaal wel te vinden is, maar niet helemaal opgaat.

Het album begint met de drie delen van The King Of Carrot Flowers. Deze worden allemaal bezongen vanuit het oogpunt van een jongen in de Tweede Wereldoorlog (net zoals de rest van het album, met hier en daar wat uitzonderingen). Deze jongen probeert een bepaald meisje het hof te maken. (ik las op internet dat dit Anne Frank kan zijn. Ben ik het niet helemaal mee eens, maar ik begrijp dat het desbetreffende meisje is geïnspireerd door mevrouw Frank) Het meisje heeft nog al een problematische en uitzichtloze thuissituatie (zeer mooi beschreven), maar de jongen is noch daarmee noch met de toekomst bezig; hij wil gewoon dat meisje. En dat lukt hem ook, en aan het meisje te horen (Jesus Christ, I love you!) doet hij niet slecht (aannemend dat ze het niet faked).
In In The Aeroplane Over The Sea is ook goed te horen dat onze hoofdpersoon wel blij en tevreden is met het meisje, maar nog niet goed wil nadenken over toekomst (But for now we are young, let us lay in the sun). Verder past dit nummer niet helemaal bij mijn verhaal, dus ik ga snel verder met Two-headed Boy. Je merkt dat onze jongen toch veel begint te voelen voor het meisje. Vooral in het refrein wordt op een ontzettende mooie wijze beschreven dat het intieme samen zijn, de enige manier is om alle problemen en gruwelijkheden te vergeten. Maar dat maakt hem bang. Het is dan ook bijna onvermijdelijk dat hij het laatste couplet begint met: There's no reason to grieve, en vervolgens haar verlaat. In het volgende nummer, The Fool, wordt dan ook beschuldigend met veel toeters de aftocht geblazen, naar het veilige huis waar een oorlog kan worden overleefd.

Vervolgens begint dat het tweede gedeelte. De eerste zin geeft ook gelijk weer waar het hier om gaat. The only girl I've ever loved. Oftewel, verleden tijd. Ja, we spreken hier weer met onze mannelijke hoofdpersoon die een aantal jaar na de oorlog terugkijkt op zijn kortstondige relatie. Wat er verder met haar is gebeurd weet hij niet precies alleen dat ze is omgekomen in een concentratiekamp; de rest moet hij zelf invullen (komen we zo op). Het enige dat wel direct opvalt is de sfeer. De muziek klinkt vrolijk en er wordt zelfs gezongen dat alles maar een plaats moet worden gegeven, en er doorgegaan moet worden. Onze hoofdpersoon is nu waarschijnlijk al getrouwd, heeft kinderen en denkt alleen nog aan het meisje terug als een korte plezierige herinnering. Maar er blijven toch nog dingen onvertelt, de dingen die door de hoofdpersoon maar zelf moeten bedacht. Had ze na hem nog iemand anders, of niet (Communist Daughter). Had ze nog herinneringen aan hem, bijvoorbeeld in het kamp (Oh, Comely bruut mooie tekst, overigens).
Toch wordt het wel afgesloten met Ghost, vrolijke muziek en een tekst waaruit toch wel blijkt dat hij er vrede mee heeft. Er wordt niet meer gesproken over lijden, nee, er is geen angst meer en melk en heilig water vallen uit de lucht. Eeuwig zal zij dan een plekje in zijn hart hebben, zodat zij alsnog eeuwig leeft.

En zo wordt dit album vredig en rustig afgesloten met een onbenoemd en instrumentaal nummer. Iedereen kan met een warm gevoel naar huis en verder een rustig leven leiden. Maar terwijl de tonen nog aan het wegsterven zijn is er nog 1 liedje dat gezongen moet worden. De blazers zijn al weg; eenzaam zingt degene die niet wordt gehoord, een discussie met zichzelf. Jij bent helemaal niet vredig en rustig. Jij kan jezelf wel schieten dat je die avond bent weggelopen. Je mist haar nog steeds, iedere dag. Je bent gebroken. Two-headed boy, she is all you could need.

En daarom moet alles zo lelijk. Die enorme verslagenheid wordt geuit in geram en gerag, omdat het verhaal voor de hoofdpersoon snijdt in zijn hart als hij het vertelt. Na dit album stuk of 10 beluisterd te hebben blijft dit gewoon ontzettende herrie. Het valt te doen, omdat ik nu weet waar de zanger doorheen moet. Ik hoor zijn verhaal en probeer hem te troosten, maar het mag niet baten. Elke keer jankt de zanger dat laatste couplet eruit. En elke keer staat hij dan weer op om die lege wereld dan maar tegemoet te gaan. Zo leeg. Zonder haar.

Al vanaf de eerste noot van The King of Carrot Flowers Part I, voel je dat je haast wordt meegezogen in een andere wereld. Zeg maar eerder het verleden, de jaren '40.
De plaat heeft iets authentieks, de akoestische gitaar van Mangum klinkt puur en eerlijk en Mangum zingt ook erg puur. Af en toe niet perfect, maar wat maakt dat uit?
Het belangrijkste vind ik nog altijd dat het me raakt en Mangum weet me als geen ander te raken.

Blazers, hoorns, authentieke drums, gitaren, ... Het zit er allemaal in.
De ene keer al wat opvallender dan de andere keer. Want variatie is er genoeg van een pure gitaarsong met een verlossend einde zoals The King Of Carrot Flowers Part I kunnen we zomaar terecht komen bij een up-tempo gedeelte bij The King of Carrot Flowers Part 2-3.
Of van het meer "bandgerichte" Holland 1945 naar een van de puurste en emotioneelste songs zoals Communist Daughter.
De teksten, die toch niet volledig te ontrafelen zijn maar toch wel zeer sterke stukken bevatten horen perfect bij het instrumentale gedeelte.

Favorieten: het is haast onmogelijk zou je denken, dat is het eigenlijk ook maar Oh Comely hoort er toch zeker bij. 8 minuten! lang speelt Mangum akoestische gitaar en zingt het met zijn hartverscheurende stem. Nee, geen plots opkomende hoorns of blazers. Gewoon een van de puurste songs ooit. Erg knap dat hij van begin tot eind blijft boeien.

Ook In the Aeroplane over the Sea is een van mijn favorieten, die fantastische riff doet me denken aan de zon en aan alle mooie momenten in het leven. Mangum zingt er dan ook nog eens perfect bij, met een geweldige tekst: "And one day we will die, and our ashes will fly from the aeroplane over the sea, but for now we are young let us lay in the sun."

Maar mijn absolute favoriet blijft toch de afsluiter, Two-Headed Boy Part II.
Zo puur, van de zingende zaag intro tot de hartverscheurende slotzin. Geniale melodie en een zeer sterke Mangum.

Minpunten kan ik maar niet vinden, hij vloog eens uit mijn Top 10 omdat ik Ghost en Untitled toch maar niets vond. Maar ook die vind ik nu geniaal! Simpelweg een 5* geen twijfel mogelijk.

Begin jaren 90 wordt in De Verenigde Staten een onbeduidend bandje opgericht door Jeff Mangum: Neutral Milk Hotel. Eigenlijk betrof het een project van Jeff Mangum en bestond de band uit wie er op dat moment aanwezig was. Onder deze ongedwongen omstandigheden werd in 1994 het nauwelijks opgemerkte en eigenlijk ook nauwelijks interessante Everything Is uitgebracht, waarop te horen is dat Jeff al prima liedjes kon schrijven, neem bijvoorbeeld het toch best mooie titelnummer, maar die als geheel toch heel wat gebreken heeft. De voorkeur voor de in die dagen met bands als Pavement en Guided By Voices florerende lo-fi muziek, distorted gitaarspel en experiment blijkt ook al duidelijk.

Twee jaar later wordt deze band al interessanter: met On Avery Island, het debuutalbum, krijgt het songwriter talent van Jeff Mangum veel meer vorm. Neem nu een schitterend ingetogen nummer als A Baby For Pree of het meeslepende Naomi, één van de beste Neutral Milk Hotel nummers ooit. Helaas wordt dergelijke pracht wat uit balans gebracht door het te lang durende experiment Pree-Sisters Swallowing a Donkey's Eye en wordt de échte potentie van de muziek negatief beïnvloed door de mix, waarin de schitterende stem van Jeff Mangum vaak te ver naar achteren staat. Zo komt het dat ik diep geroerd wordt door het in 2011 uitgekomen EP’tje Ferris Wheel On Fire (gaat dat horen!), met demo’s en onuitgebrachte versies van nummers uit die tijd waarop we doorgaans slechts Jeff Mangum op gitaar horen, en ik On Avery Island als geheel wat minder vind.

Tot zover een beknopte muzikale voorgeschiedenis van deze band met een inmiddels haast mythische status, voor ik aankom bij het album waar deze band die status aan te danken heeft: In the Aeroplane Over the Sea. Tegenwoordig wordt dit album in bepaalde kringen haast tot het achterlijke verafgood. Toch werd het in 1998, toen het uitkwam, nauwelijks opgemerkt door het grote publiek. Door mond tot mond reclame, een heruitgave in 2005 en niet te vergeten het internet is dit album geworden tot wat het was toen ik het eind 2010 ontdekte: een cultklassieker die wereldwijd meer dan 300.000 keer over de toonbank is gegaan.

Al vrij snel werd ik gevangen door de magie die hier tentoongespreid wordt door Jeff Mangum en consorten en werd het mijn favoriete album ooit. Sindsdien is het album alleen maar meer voor me gaan betekenen en is het alleen maar duidelijker geworden dat dit mijn favoriete album aller tijden is. Niet voor niets heb ik weleens gezegd dat als ik een top 10 favoriete nummers zou maken, ongeveer de helft van die nummers van dit album zou komen. En dat terwijl ik niet bepaald heel weinig muziek ken. Zo erg is het dus, en ik heb me in die dikke anderhalve jaar dat ik dit album haast deel van mezelf heb gemaakt suf gezocht naar het antwoord op de vraag waarom deze muziek me zo bizar meer aangrijpt dan de meeste andere muziek. Ik vrees dat ik dat antwoord nooit écht zal vinden. Het is het mysterie van muziek en wat het om de één of andere evolutionaire reden met ons mensen kan doen. Toch heb ik natuurlijk wel een idee wat dit album zo goed maakt.

Ten eerste naderen de songwriting vaardigheden van Jeff Mangum hier haast de perfectie. Met een briljant oor voor melodie zet hij schijnbaar achteloos zanglijnen neer die even pakkend als schitterend zijn. Hierdoor lopen de nummers erg lekker, er zit een heerlijke ‘flow’ in. Dit heeft ook te maken met de manier waarop hij rijmt, iets dat hij op briljante manier doet. Jeff heeft de Engelse taal op uitzonderlijke manier onder controle, zo blijkt ook uit zijn teksten (waarover later meer). Hierdoor zijn de coupletten pakkender en meeslepender dan het beste refrein van menige andere artiest.

Al heeft dit natuurlijk ook te maken met Jeff Mangums stem. Want ik durf zonder het geringste beetje twijfel te stellen dat ik Jeff de beste zanger aller tijden vind. Dit blijkt ook uit de eerder genoemde EP Ferris Wheel On Fire: hij hoeft zijn gitaar maar op te pakken en zijn mond open te doen en hij heeft mij al in zijn greep zoals geen andere artiest dat kan. Waarom dat precies zo is, dat is natuurlijk moeilijk te beschrijven. Het is ‘iets’ in zijn stem dat mij betovert. Zijn ingetogen zangstem, zoals te horen is bij mijn favoriete nummer van dit album - en daarmee favoriete nummer aller tijden - Two-Headed Boy Pt. 2, is ietwat schor en klagerig maar vreselijk meeslepend. Zeker als hij zijn stem laat kraken levert dat ladingen kippenvel op: de emotie die hij dan over weet te brengen is ongekend. Maar ook als hij uit volle borst zingt, waar hij natuurlijk zo befaamd om is omdat dat vaak resulteert in een aantal nogal valse noten, weet hij mij te raken door de passie die erin doorklinkt. Overigens moet deze man een enorme longinhoud hebben: als jij al lang buiten adem bent gaat Jeff door alsof hij geen lucht nodig heeft om te zingen. Ik durf te zeggen dat de stem van Jeff Mangum de belangrijkste reden is dat dit album zo mooi is.

Dit lijkt de band op In the Aeroplane Over the Sea eindelijk door te hebben gehad, want waar zijn stem op hun debuutalbum vaak niet de juiste ruimte krijgt, gebeurt dat hier wel. Maar dat betekent natuurlijk niet dat zijn zang het enige is dat dit album tot het beste album ooit maakt. Het akoestische gitaarspel is eigenlijk behoorlijk simpel, maar daardoor des te effectiever. Het rustige spel vormt precies de juiste basis voor slepende klaagzangen als Oh Comely en Two-Headed Boy Pt. 2, terwijl het snelle spel de meer enthousiast klinkende nummers als In the Aeroplane Over the Sea en The King of Carrot Flowers Pt. 1 van de nodige energie voorziet. Met het gebruik van het ‘fuzz effect’ op de elektrische gitaren, zoals te horen in Holland, 1945, King of Carrot Flowers Pts. Two and Three en Ghost grijpen ze terug op het lo-fi geluid die ook op eerder werk te horen wordt. Het resultaat is een chaos waarin Jeff Mangum toch niet verdrinkt. Dit zegt iets over de zangcapaciteiten van laatstgenoemde, maar ook over de productie; een album lo-fi laten klinken en ondertussen toch de juiste balans vinden tussen de verschillende elementen van de muziek vergt vakmanschap.

Verder komt er hier een breed scala aan blaasinstrumenten voorbij. Onder meer de trompet, trombone, saxofoon, flügelhorn en tenortuba maken hun opwachting. Zij zijn na Jeff Mangum de meest kippenvelopwekkende factor. Een goed voorbeeld is de trompetsolo op Communist Daughter, die een ware weeklacht op zich lijkt te zijn. De blazers komen vaker op deze manier over, terwijl ze in nummers als Holland, 1945 en In the Aeroplane Over the Sea juist een soort enthousiasme uitstralen en enorm veel energie aan het nummer geven. Het hoogtepunt op dit punt is natuurlijk het mooiste instrumentale nummer ooit: het slepende The Fool. Naast blazers zijn verder ook allerlei andere, vaak niet al te alledaagse, instrumenten te horen. Zo komen er onder meer verschillende soorten orgels, een banjo, een accordeon en zelfs een doedelzak (al is dit officieel ook een blaasinstrument) langs. En allemaal leveren ze een niet te missen bijdrage aan het kolkende geheel dat dit album is.

Het verhaal gaat dat Jeff Mangums belangrijkste inspiratie voor dit geweldige album een reeks dromen over een Joods gezin tijdens de Tweede Wereldoorlog was. Dit vindt zijn weerslag in Holland, 1945, een nummer met een tekstueel niet te ontcijferen begin dat later overgaat in een vertelling over het lot van Anne Frank en haar gezin. Het heeft ook direct één van de mooiste teksten van dit album. Mijn favoriete passage (al is het moeilijk kiezen) is toch wel:

“And here's where your mother sleeps,
And here is the room where your brothers were born,
Indentions in the sheets,
Where their bodies once moved but don't move any more.
And it's so sad to see, the world agree, that they'd rather see their faces fill with flies,
All when I'd want to keep white roses in their eyes.”

En als je een album zo door en door kent ga je ook filosoferen over de rest. Een gangbare theorie is dat dit hele album over Anne Frank zou gaan. Dit is nooit bevestigd door de groep, al heeft Jeff Mangum weleens gezegd dat haar dagboek hem geïnspireerd heeft. Of het nu klopt of niet, er lijkt enige samenhang in de teksten te zitten: vaak gaan ze over een meisje, meestal één die gestorven is. Opener The King of Carrot Flowers Pt. 1 verhaalt al over hoe hij en een meisje, kennelijk uit een probleemgezin, verliefd op elkaar zijn en elkaars lichamen ontdekken. Interessanter wordt het bij het titelnummer, het nummer met de allermooiste tekst die ik ken. Het begint met het beschrijven van een haast euforisch geluk dat hij beleeft samen met zijn geliefde: “And one day we will die, and our ashes will fly from the aeroplane over the sea, but for now we are young, let us lay in the sun and count every beautiful thing we can see. Love to be, in the arms of all I'm keeping here with me”. Vervolgens slaat het nummer echter om en wordt er in de verleden tijd gezongen: “Now how I remember you, how I would push my fingers through your mouth to make those muscles move that made your voice so smooth and sweet” om in de laatste alinea vooruit te blikken: “And when we meet on a cloud, I'll be laughing out loud, I'll be laughing with everyone I see”. Zijn geliefde blijkt al overleden.

En zo zijn er herhaaldelijke verwijzingen naar een verloren liefde die wellicht Anne Frank is. Zo zingt hij in Communist Daughter: “And wanting something warm and moving, ends towards herself the soothing proves that she must still exist, she moves herself about her fist”. Het meeslepende Oh Comely bevat ook verwijzingen naar een overleden vrouw of meisje, en daarnaast naar de holocaust: “And I know they buried her body with others, her sister and mother and five hundred families. And will she remember me fifty years later? I wished I could save her in some sort of time machine.” Nóg duidelijker wordt het in Ghost: “And she was born in a bottle rocket, 1929”. Voor de duidelijkheid: 1929 is het geboortejaar van Anne Frank. Verder gaat dit erg verwarrende nummer dus over een vrouwelijke geest. Wederom een verwijzing naar de uiteraard al lang en breed gestorven Anne Frank? In hoeverre al deze nummers met elkaar te maken hebben, is lastig te zeggen. Maar het vergt niet veel fantasie enige samenhang te ontdekken.

De afsluiter, het allermooiste nummer ooit geschreven, klinkt als Jeff Mangum die na de emotionele trip vol flarden van gedachten, bizarre metaforen, aanroepingen tot Jezus en verhalen over dood en leven, pijn en vreugde en natuurlijk de liefde tot bezinning is gekomen. In deze ultieme klaagzang heeft hij alles voor zichzelf op een rijtje gezet. Hij lijkt te verlangen naar een geliefde en een gezin en hij weet dat zijn vader dit ook graag zou zien (“Daddy please, hear this song that I sing. In your heart there's a spark that just screams for a lover to bring a child to your chest that could lay as you sleep, and love all you have left like your boy used to be, long ago wrapped in sheets warm and wet”). Even later spreekt hij deze al overleden geliefde, aan, misschien heeft hij haar zelfs nooit gekend, wat resulteert in het allermooiste en voor mij nog altijd meest emotionele stukje tekst dat ooit geschreven is: “And in my dreams you're alive and you're crying,as your mouth moves in mine, soft and sweet. Rings of flowers ‘round your eyes and I love you, for the rest of your life when you're ready”. Maar ook lijkt hij zijn broer of een goede vriend aan te spreken, met wie hij ruzie heeft: “Brother see, we are one and the same. And you left with your head filled with flames and you watched as your brains fell out through your teeth, push the pieces in place. Make your smile sweet to see, don't you take this away. I'm still wanting my face on your cheek.”

Wellicht lijken zijn schrijfsels aan het begin erg moeilijk en poëtisch, en voor een gedeelte zijn ze ook volledig onbegrijpelijk, maar bedenk je eens: is het meeste wat hij bezingt niet extreem menselijk? Dat is nu precies waarom deze teksten mij zo gigantisch aanspreken. Ik herken mezelf erin en voel me erdoor gesteund. Ik ken niemand die dat op deze manier heeft gedaan. En die vreemde teksten zo af en toe: passen die er eigenlijk niet perfect tussen? Want wie begrijpt er nu eigenlijk echt iets van deze plek waar we met zijn allen zijn? Een plek waar de meest afgrijselijke dingen om je heen gebeuren terwijl jij worstelt met jezelf en nergens écht iets van begrijpt. Ik ben hier zomaar neergezet, weet dat elke beweging die ik maak en alle informatie die ik opsla in de verzameling neuronen die mijn hersenen vormen eigenlijk totaal zinloos is omdat ik uiteindelijk doodga. En dat terwijl we ons niet eens kunnen voorstellen hoe alles om ons heen is ontstaan. Zowel het begrip eeuwigheid als eindigheid kunnen wij ons niet echt voorstellen, zoals we ons eigenlijk nauwelijks iets kunnen voorstellen. “Can’t believe, how strange it is to be anything at all”.

En met die zin, zo simpel maar zo herkenbaar, wil ik deze belachelijk lange bespreking waarin ik een vage poging onderneem uit te leggen wat deze plaat zo goed maakt eindigen. Wie tot hier is gekomen: respect, en mijn welgemeende dank dat je dit stuk hebt willen lezen. Nu ik het zo teruglees zie ik dat ik er nog nauwelijks in geslaagd ben de magie van dit album onder woorden te brengen. Ik troost mezelf met de gedachte dat er waarschijnlijk niemand is die dit écht goed kan. Het moge duidelijk zijn dat dit album veel bij mij losmaakt. Een raar album? Ergens wel. Maar aan de andere kant is dit misschien juist de meest menselijke en herkenbare muziek die ik ken. En dat hebben we allemaal te danken aan dat onbeduidende bandje dat begin jaren 90 werd opgericht.

Niet wetende dat jij met dezelfde gevoelens kampt jegens deze plaat, wilde ik net een soortgelijk bericht gaan plaatsen.

Hoe dan ook: ik zag tot mijn verbazing dat ik hier een 4.0 voor had gegeven, maar dat moet ik naar beneden bijstellen.


Ik snap dit album niet.


Zo, het is eruit.

De zanger zingt mega vals (wisten de aanbidders van dit album dat?).
De melodieën klinken simpel; het is niet echt spannend te noemen.
Het kabbelt voort zonder echt te boeien.

Het enige pluspunt zijn de teksten. Mooie passages.

Dit maakt wel zoveel goed dat ik uiteindelijk op 3 sterren uitkom.
Ik vrees alleen niet dat dit album mij ooit gaat boeien zoals het zovelen boeit.

Ik hou van chaos en wanorde. Als ik een schilderij zou moeten maken, zou ik geen Mondriaan maken maar eerder een Jackson Pollock. Van een afstand verf op een doek mikken en er niet mee zitten dat een deel van de verf naast het doek valt. Meer buiten de lijntjes kleuren dan dat is volgens mij onmogelijk. Muzikaal gaat dit natuurlijk ook op. Voor mij geen nette muziek waarbij ieder instrument herkenbaar is, maar lekker rammelen en beetje aan klooien. Ik heb al een paar albums in dit rammel genre gerecenseerd maar ik ben de overtreffende trap vergeten: Neutral Milk Hotel. Tot nu dan...

Want dit is misschien wel het meest rammelende album wat ik ken. Een zanger die niet kan zingen, akoestische gitaren met een enorme lading ruis er over, een trompet die net niet lekker in tune lijkt te zijn... Dit album heeft het allemaal. Maar alleen rammelen is niet genoeg. Het moet wel ergens naar toe gaan, er moet melodie in zitten. En ook dat heeft dit album in overvloede. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het titelnummer 'In The Aeroplane Over The Sea' of aan 'Oh, Comely'. Mooie opbouw, toffe instrumentatie (hoor ik daar een theremin?) en fantastische lyrics. En zo gaat het album door. Van het ene hoogtepunt naar het volgende. Ondanks dat de basis van alle nummers redelijk gelijk is, zorgt de aanvullende instrumentatie (trompet, accordeon) voor de nodige variatie. En dan natuurlijk de teksten.. de tweede wereld oorlog, Anne Frank... Als het met zoveel gevoel wordt gezongen maakt het niet uit dat de zanger soms een beetje vals zingt. De emotie wordt op deze manier misschien nog wel beter over gebracht.

Nee, dit is niet een makkelijk album. Het duurde ook bij mij even voordat alle puzzel-stukjes op hun plek vielen. Maar als dat eenmaal gebeurd, dan openbaart zich pure schoonheid. Veel mooier dan dit gaat muziek voor mij niet worden. En daarom twijfel ik ook nog zo hard of ik naar Le Guess Who Mayday wil. Aan de ene kant een unieke mogelijkheid om dit live te horen. Aan de andere kant kan het eigenlijk niet beter worden dan dit, en ben ik bang dat het de glans van het album af haalt.

Overgenomen van mijn blog: Pat-sounds

Hier ben ik een beetje van geschrokken en niet op één punt, maar op meerdere punten!
Zonder verwachtingen ben ik dit album gaan luisteren, omdat ik ooit eens de naam zag staan op internet en bij het zien van dit album hoes het mij wel interesseerden.
Vandaag heb ik dit album zitten luisteren tijdens het maken van mijn school project en ik moet zeggen dit klinkt niet slecht, maar ook (nog) niet geweldig....
Nu ik op musicmeter kijk naar dit album schrik ik er een beetje van dat dit meer dan vier sterren krijgt over ongeveer negenhonderd stemmen!!
En dat was niet het enige, ik zie nu namelijk ook dat het afkomstig is uit 1998! Terwijl ik nog zat te denken dat dit recent werk was!
Gelukkig heb ik even wat reacties gelezen en lees ik dat ik dit album nog wat meer aandacht moet geven door meerdere keren te gaan luisteren..... en dat ga ik doen ook!!

En in de herberg van de stad
Zong hij een drinklied op het nat
Voor wie nog staan kon en wie zat
De troubadour
En nu begrijp ik ook waarom ze uitgestorven zijn

Ik beluister dit album om mij eindelijk eens beter in de jaren '90 te verdiepen en vooral om niet weer de vele oudjes uit vorige decennia van stal te halen die weliswaar ook in dit decennium fantastische platen hebben gemaakt, maar juist om die artiesten er uit te pikken die relatief nieuw voor mij zijn.
Ik kan nu al wel zeggen, dat het niet meevalt....

Recensie op de krenten uit de pop:
De krenten uit de pop: Neutral Milk Hotel - In The Aeroplane Over The Sea (1998) - dekrentenuitdepop.blogspot.com

Neutral Milk Hotel - In The Aeroplane Over The Sea (1998)
Neutral Milk Hotel maakte met haar tweede album, het in 1998 verschenen In The Aeroplane Over The Sea, haar meesterwerk en direct ook haar zwanenzang en het is 25 jaar later nog altijd een intrigerend album

In mijn beleving werd In The Aeroplane Over The Sea van Neutral Milk Hotel in 1998 wat lauwtjes ontvangen, maar 25 jaar later wordt het album geschaard onder de beste en meest invloedrijke albums van de jaren 90. Of Neutral Milk Hotel echt veel nieuwe bands heeft geïnspireerd weet ik niet, maar over de kwaliteit van In The Aeroplane Over The Sea heb ik geen twijfels, al blijft het een krankzinnig album. Het is een album dat met één been in de jaren 60 en met één been in de jaren 90 staat en dat wat mij betreft klinkt als geen enkel ander album. 60s psychedelica en folk worden gecombineerd met gruizige 90s indierock en een beetje lo-fi, maar onlogisch klinkt het geen moment. Uniek album.

Sinds deze week ligt de box-set The Collected Works Of Neutral Milk Hotel in de winkel. Het is een box-set die een jaar of twintig geleden al kon worden aangeschaft via de website van de band en het is een opvallend lijvige en hierdoor dure box-set voor een band die gedurende haar bestaan eigenlijk maar twee albums maakte. Neutral Milk Hotel werd opgericht in 1989 en werd pas in 2015 officieel ontbonden, maar de teller van de discografie van de band bleef vanaf 1998 op twee albums steken.

Neutral Milk Hotel was een van de eerste bands op het roemruchte Elephant 6 label en debuteerde in 1996 met On Avery Island. Het is een album dat op mij destijds zeker geen onuitwisbare indruk maakte. Neutral Milk Hotel maakte op haar debuutalbum wat psychedelisch aandoende muziek met zowel invloeden uit het verre verleden als invloeden van dat moment. Veel songs op het album herinneren in de basis aan de psychedelische popmuziek uit de jaren 60, maar door het opvallend gruizige gitaargeluid en het randje lo-fi in de muziek van de band, was het ook een typisch jaren 90 album.

Met de kennis van nu schat ik On Avery Island inmiddels een stuk hoger in dan destijds, maar het echte meesterwerk van Neutral Milk Hotel is wat mij betreft toch het in 1998 verschenen In The Aeroplane Over The Sea. Ik kan me niet herinneren dat het album in 1998 direct wist op te vallen, maar de afgelopen 25 jaar is In The Aeroplane Over The Sea uitgegroeid tot een cultalbum en is het bovendien een veelgenoemde inspiratiebron in recensies van nieuwe albums.

In The Aeroplane Over The Sea is inmiddels 25 jaar oud en het blijft wat mij betreft een buitengewoon fascinerend album. Het is ook een album dat je verafschuwt of liefhebt, want op zich begrijp ik de muziekliefhebbers die zich verbazen over alle lof voor het album. Zelf vind ik het nog altijd een geweldig album en een album dat nog niets van zijn glans heeft verloren.

Net als op haar debuutalbum vermengt Neutral Milk Hotel op In The Aeroplane Over The Sea, dat naar verluidt werd geïnspireerd door het dagboek van Anne Frank, invloeden uit de jaren 60 en 70 met invloeden uit de jaren 90. Uit de eerste twee decennia komen de invloeden uit de psychedelica en zeker ook de folk, terwijl de jaren 90 met name invloeden uit de gruizige indierock, de lo-fi en de neo-psychedelica aandragen.

Neutral Milk Hotel voegt daar nog wat bijzondere ingrediënten aan toe, waaronder de zeer expressieve en emotionele zang en de bijzonder klinkende blazers. Het klinkt niet meer zo rommelig als het debuutalbum van de band, maar ook op In The Aeroplane Over The Sea is het geluid van Neutral Milk Hotel op zijn minst bijzonder.

Over de vraag of het tweede album van Neutral Milk Hotel uiteindelijk invloedrijk is geweest zijn de meningen wat mij betreft terecht verdeeld, maar In The Aeroplane Over The Sea blijft wel een uniek album, waar ik zelf nog graag naar luister en dat ik zelf schaar onder de kroonjuwelen van de popmuziek van de jaren 90.

AllMusic.com omschrijft het album als ‘a marching band on an acid trip’ en dat is geen gekke omschrijving, al is het album een stuk toegankelijker dan de omschrijving suggereert. In The Aeroplane Over The Sea klinkt ook als Bob Dylan die in de vroege jaren 60 niet in New York is blijven hangen, maar naar San Francisco is vertrokken en daar een psychedelische garagerockband heeft gerekruteerd. De prijzige box-set van Neutral Milk Hotel laat ik graag aan me voorbij gaan, maar wat blijft In The Aeroplane Over The Sea een pareltje. Erwin Zijleman

Velen hebben het hiervoor al vermeld: het is een heel vreemd album. Ook voor mij. Gelokt door de enthousiaste reacties destijds gaan luisteren. Na een paar nummers wilde ik het al afzetten. Toch maar even doorbijten. Wat een irritante zang. De zang, niet de stem. Want over de stem kun je nog twisten. De een vind iets mooi en de ander krijgt er jeuk van. Zo gaat dat.

Nee, mij irriteerde de zang. Heel vaak nèt naast het ritme. En bij de meer melodieuze songs nèt naast de melodie. En als het het een of het ander niet is, dan is het heel vaak gewoon erg vals.

En toch: 'iets' raakte mij bij dit album, zodat ik het nog heel vaak ben gaan draaien. En hoewel de zang mij nog altijd blijft irriteren vind ik het toch wel een geweldig album, dat ik zo nu en dan met veel plezier beluister. Dus ook zojuist, tijdens een fijne wandeling.