The Fall - Hex Enduction Hour (1982)

Ik sluit me zeker aan bij Jacques, deze plaat is de beste samenvatting van waar The Fall over gaat. Minimale instrumentatie, ontoegankelijke donkere composities, en de knauwende proclamerende zang van Mark E. Smith, af en toe werkt het heel goed. Bij Hex Enduction Hour zéker. Geen ongepaste electrouitstapjes, geen wancomposities, gewoon een uur lang van de lekkerste donkere post-punk ooit gemaakt.

Het toondove muziekblad Oor heeft ons jarenlang willen doen geloven dat This Nation's Saving Grace de beste Fall-plaat is. Dat is niet waar. Dit is namelijk de beste Fall-plaat. Mark E. Smith is in topvorm. De band volgt hem moeiteloos. Elk nummer staat.
Volgens geruchten stond the Fall voor deze plaat uitkwam op het punt te tekenen bij Motown (hoewel ik het een erg leuk gerucht vind, lijkt mij het nogal onzin). De plaat is dertig seconden bezig en dit potentiële contract wordt heerlijk politiek acorrect de nek omgedraaid:
Where are the obligatory niggers? Hey there fuckface!
Deze poëtische zinsnede komt uit The Classical, de ijzersterke opener die de luisteraar met twee drumstellen en een hoop percussie te lijf gaat.
De bezetting met twee drumstellen houdt de hele plaat (die gedeeltelijk is opgenomen in IJsland) aan en werkt fantastisch, het maakt de muziek erg krachtig.
Hip Priest is één van the Fall's signature tunes, en wordt zowel geïnterpreteerd als een aanval op muziekjournalisten als een beschrijving van de Hip Priest, wat één van Smith's alter-ego's zou zijn.
Fortress/Deer Park is misschien wel mijn favoriete nummer van de band. Fortress begin heel melodieus, maar gaat opeens over in het stoicijns voortbeukende Deerpark. Deze twee nummers zijn in elkaar gemixt, terwijl Winter om mij onbekende redenen in twee delen is verdeeld. Het moment waarop de drums invallen in Winter pt.1 is pure magie.
Ik ga maar eens een plaatsje in mijn top 10 vrijmaken voor dit meesterwerk!

Dit is The Fall op zijn best! Het stoicijnse en repeterende gebeuk dat deze band zo uniek maakt, wordt hier tot in de perfectie uitgevoerd. Het begint al met de opener The Classical, een nummer dat er door de twee drumstellen enorm hard inknalt. Dit gebeuk vormt de rode draad door deze plaat, met name nummers als Jawbone & the Air- Riffle, Fortress / Deer Park, Mere Pseud Mag. Ed. en And This Day vliegen er met gestrekt been in. Ik sluit me aan bij bovenstaande posters wanneer ik zeg dat het invallen van de drums in Winter #1 wonderschoon is. Niet voor niets zijn dit mijn favoriete nummers van de plaat. Dat wil zeggen, voor zover ik favorieten kan kiezen, want er staat hier niets op dat het niveau naar beneden haalt (of het zou Who Makes the Nazis? moeten zijn).

Wordt er op deze plaat alleen maar gebeukt? Nee. Tijdens Hip Priest , Just Step S'ways en Who Makes The Nazis? neemt Mark E. Smith eventjes gas terug, zonder dat de enorme drive die deze plaat heeft, teniet wordt gedaan. Integendeel, het zijn aangename rustpunten in The Wonderful and Frightening World of Mark E. Smith!

“There is no culture is my brag”. Met deze onheilspellende leuze trapt Mark E. Smith een audio-trip die haast uit elkaar spat door een overdosis aan rauwe onversneden energie af. Beukende drums stuwen opener ‘The Classical’ verder naar eenzame besneeuwde hoogten; “where are the obligatory niggers?!” – een scherpere zin dan dit ben ik nauwelijks tevoren tegengekomen in een liedjestekst. Een spervuur aan rake observaties en allesvernietigend nihilisme nagelen mij vast, en smeken om een druk op de ‘repeat’-knop.

Neen! Niet doen; vooruit is de enige juiste weg – een leuze die mij nauwelijks afgaat in het dagelijkse leven, maar des te meer op deze plaat van toepassing is. Smith laat je als luisteraar ook geen keuze – met gelijkaardig geweld trapt hij de luisteraar een tweede keer in het gezicht op ‘Jawbone and the Air-Rifle’. Het voelt allemaal wat aan als vallen op door ijs bedekt asfalt. Nogmaals!

‘Hip Priest’ opent rustiger, maar is een dolk in de rug. De ‘Hip Priest’ wordt geïntroduceerd; alter ego? Laat ons maar geloven van wel. Frustratie leeft ook in de harten van de groten, zo blijkt. Na enkele smerige uitbarstingen sterft de ‘Hip Priest’ langzaam weg, en leidt ons het ‘Fortress’ binnen. Meer classic ‘Fall’-lawaai, maar de werkelijke grootsheid van het nummer toont zich pas in het tweede deel, ‘Deer Park’ – een rollercoaster die dreigt te ontsporen.

“Mere Pseud Mag. Ed.” is haast catchy, en een stuk toegankelijker dan al het voorafgaande geweld – wat niets afdoet aan het feit dat deze shot verslavende noise-rock (tegendraadse gitaren, de vergelijking met Sonic Youth lijkt mij niet zo ver gezocht) alle aandacht opeist. Nodig, want de aandacht kan makkelijk gaan wandelen tijdens het hieropvolgende ‘Winter’, een slepende post-punker in twee actes. Ook dit nummer getuigt een geschikte grasmat voor Smith’s giftige situatie- en karakterschetsen.

Via het tussendoortje ‘Just Step S’ways’ komen we aan bij het hoogtepunt van ‘Hex Enduction Hour’. ‘Who Makes the Nazis?’, een mantra die zich als een oorworm nestelt in de diepste krochten van je oren, drukkend tegen je brein. Een heerlijk onaangenaam nummer – een pluim voor de ritmesectie die dit nummer in ‘high gear’ schakelen. Ook een heerlijke pig-squeal zo ergens rond 2 minuten 20 seconden. ‘Iceland’ is – zoals hierboven reeds werd opgemerkt - profetisch, en dat maakt me een beetje bang. Smith lijkt mij nu niet de kerel waarvan je wil dat zijn toekomstbeelden in werkelijkheid worden omgezet.

‘And This Day’ blijkt de ontknoping te zijn van dit meesterwerkje, een apotheose die kan tellen. Een meer dan 10 minuten durend circus van orgeltjes, post-punk madness, en herhaling. Soit, om een lang verhaal kort te maken: luisteren die handel!

The Fall weet mij met Hex Enduction Hour weer niet teleur te stellen en hoewel ik Perverted By Language nog wat beter vind, is dit album ook weer van zeer hoge kwaliteit. Bij vlagen doet het mij aan Pere Ubu denken en bij vlagen nog een stapje verder, namelijk Captain Beefheart. Vooral op - zoals Aquila al aangaf - Fortress/Deer Park.

The Fall weet post-punk, avant-garde, funk en noise rock op een knappe manier te combineren. Hoekige ritmes, geflipte riffjes, maniakale zang en tegendraadse basslijnen zijn daar wel de opmerkelijke voorbeelden zijn. Opener The Classical is een gevaarlijke ballad in voordraagvorm, verpakt in een Mark E. Smith jasje. Smith is - zoals eigenlijk altijd - weer op dreef en weet op een maniakale, schizofrene, maar ook op een intellectuele manier over te komen met zijn zang en teksten. Jawbone and the Air-Rifle is een vuige rocker, Hip Priest is een perfect nummer dat wat rustiger overkomt, maar die een aantal noise erupties in zich draagt. De twee Winter nummers zijn een perfect paar dat op de helft van de plaat een goede overgang biedt tot de tweede helft van de plaat waar Mark E. Smith geweldadiger begint te worden en waar zijn teksten steeds ruwer worden.

Everywhere
Just no fucking respite for us here
Dream theatre
And this day
No matter what all who fills baskets
Or who's just there
The whole earth shudders

Zo word 10 minuten frustratie en onrust ingeluid op And This Day. Vlijmscherpe gitaren, Mark E. Smith die ietwat verveeld zijn frustratie eruit lult, het jamachtige gedrum, de funky basslijntjes en de heerlijke toetsen zijn allemaal onderdelen die dit nummer zo sterk maken.

Hex Enduction Hour is wel degelijk een zeer sterk album. Helaas klinkt het in mijn oren een beetje als Pere Ubu II, alleen dan nog ietwat toegankelijker. Dit zal waarschijnlijk niet snel mijn favoriet van The Fall worden, maar 4* kunnen er zeker wel vanaf.

Ooit in een documentaire gezien dat Nick Cave een groot bewonderaar is van Mark E. Smith, maar dat het anderzijds ook het geval is; hier wel wat werk van hem in bezit ( Peel Sessions 028, The Real New Fall LP en Von Südenfed - Tromatic Reflexxions), maar het wil mij niet helemaal pakken.
Het zal wel te maken hebben met de ADHD zang van de frontman.
Hex Enduction Hour heeft muzikaal wel wat raakvlakken met The Birthday Party, maar ook met de 3e van The Velvet Underground, maar het is vooral de kronkel in Mark E. Smith hoofd die bepalend is.
Toch klinkt het nog best zwaar; alsof een manische zanger begeleid wordt door depressieve bandleden.
Best vermoeiende, lastig te plaatsen muziek, waardoor ik mij goed kan voorstellen dat The Fall zo vaak wisselde van personeel, volgens mij vergt het behoorlijk veel energie.
Absoluut uniek, ik ken geen band die hier enigszins bij in de buurt komt.