Emerson, Lake & Palmer - Tarkus (1971)

Tarkus was de eerste plaat die ik van ELP leerde kennen, en vaak betekent dat dat zo'n plaat een speciale (en vaak zelfs de hoogste) plek in mijn waardering blijft behouden, maar dat is hier niet het geval. Toch vind ik de plaat als geheel niet "slechter geworden", want de titeltrack is nog steeds indrukwekkend met geweldige composities, melodieën en keyboardsounds, en kant B heb ik nooit zoveel minder gevonden. Natuurlijk is Jeremy Bender een vreemde eend in de bijt (wellicht om even adem te halen na de overweldigende eerste kant?) en is het slotnummer bijna de definitie van meligheid (hoewel voor mij nooit reden genoeg om de plaat eerder af te zetten) maar het tussenliggende kwartet vind ik qua zeggingskracht eigenlijk niet veel minder dan de onderdelen van het titelnummer.
        Vermoedelijk ligt het voor mij toch in het te fragmentarische karakter van het album. Kant 1 staat dan wel als één nummer op de CD maar voelt voor mij toch aan als een collage van zeven composities die fraai aan elkaar zijn gebreid, en met kant 2 erbij zou je dit album kunnen beschouwen als een verzameling van dertien nummers die gemiddeld nog geen drie minuten lang zijn. Het gevolg is, besef ik nu, dat ik feitelijk de lang uitgesponnen instrumentale passages mis die enerzijds alle kanten op kunnen gaan en anderzijds een meeslepend gevoel van vrijheid geven (denk aan Take a pebble van het debuut, Awaken van Yes, The cinema show van Genesis...). Gek genoeg lijkt het nu alsof ik dit album bijna te toegankelijk vind, terwijl de luisteraars van 1971 hier toch wel even met hun oren zullen hebben zitten klapperen – maar zou het titelnummer nou zoveel experimenteler hebben geklonken dan bijvoorbeeld In the court of the Crimson King (1969), het eerste ELP-album (1970) of het uit hetzelfde jaar als Tarkus stammende The Yes album?
        Conclusie: ik vind Tarkus nog steeds een prima plaat, maar voor mij heeft het niet meer de impact die het bij de eerste keer beluisteren had (niet in 1971 maar veel later). En ik moet bekennen dat ik Lake liever hoor en overtuigender vind in ballades als Stones of years en The battlefield dan in rocknummers waarin hij zichzelf soms lijkt te forceren (zoals op "Evil learning, people burning..." van Bitches crystal).
        Overigens wel opmerkelijk dat er in 1971 op de eerste plaats van de Engelse albumlijsten een plaat kon staan met teksten als "Can you believe God makes you breathe? Why did he lose six million Jews?" en "Don't need the Word now that you've heard: don't be afraid, man is man-made." Op Aqualung wilde Ian Anderson de relatie tussen mens en God tenminste nog "privatiseren" ("He's not the kind you have to wind up on Sunday"), maar Lake gaat wel een stapje verder. Weet iemand of daar geen problemen mee zijn geweest, bijvoorbeeld radiostations die weigerden om The only way te draaien?

Ik ga hier dan maar een kleine dissonante toon neerzetten. Ik weet het gewoon niet met ELP, ook weer op dit album. Natuurlijk, deze jongens kunnen complexe muziek spelen. Maar zouden ze ook een nummer kunnen schrijven? Niet op dit op album.

Nummers van 20 minuten ("Supper's Ready" - Genesis) kunnen fascinerend en geweldig gemaakt zijn met verschillende partities, een begin, een terugkerend thema, en een einde.
Dit voor mij is een stampot van Palmers staccato-fillers, Emerson's orgel die in 5/4 maat prachrig aan het spelen is, en dan komt Lake met zijn emotioneel geladen harmonieuze zang om het een mooie glans te geven. Maar het werkt niet.

Kant twee van het album heeft meer "traditionele" korte nummers, maar zelfs hier komt het niet goed.
Want dan hebben we het nog niet eens over de teksten gehad:

"Can you believe / God makes you breathe
Why did he lose / six million Jews"

Waar ik met veel plezier luister naar tijd- en stijlgenoten als Yes, Genesis en Rush, voelt ELP aan als prog-for-prog-sake. Het is gewoon saai.