Tangerine Dream - Zeit (1972)

Zeit

De titel is niet misleidend, het gaat over tijd.
Waar Misterfool gelukkig meer over de tijdsgeest van het album ingaat,
Zal ik mij vooral bezighouden met de inhoud van het album.
Dat is mooi hoef ik niet heel diep in te gaan over de tijdsgeest al geef ik wel een korte inleiding.

1972 – krautrock band Tangerine Dream is bezig met experimentele albums.
Hun voorgaande albums waren harde krautrock platen met veel Pink Floyd invloeden.
Duitsland is in die tijd opgesplitst en Duitsland is niet bepaald het populaire land.
De Duitse artiesten moeten aparter zijn dan artiesten uit andere landen.
Het ontstaan van de krautrock maar ook van de Electronic.
Samen met Kraftwerk was TD één van de grondleggers van de Electronics.
Dat begon eigenlijk al met dit eigenzinnige album.

Zwart, Oost en West. Duitsland na de oorlog.
De effecten waren duidelijk zichtbaar in de wereld maar vooral in Duitsland.
Verwoeste steden, geen duidelijk bestuur. Er was Oost en West.
Je had geen keus, je woonde en bleef in het ene deel.
Zo is de muziek ook, donker en grijs.
Beelden van Duitsland flikkeren door mijn hooft.
Een brandende nachtkaars is gedoofd.
Hitler is niet meer, het bestuur wordt opgesplitst.
De toekomst ziet er grauw uit voor Duitsland.
Soundscapes of wel geluidsescapes klinken door mijn koptelefoon.
Als je gewoon zou zeggen dat dit gèèn composities zijn maar gewoon wat geëxperimenteer dan heb je het groot mis. Orgels klinken door de ondoordringbare klanken van de escapades.
Experimenteel maar het heeft toch vorm.
Het is nog lange niet de TD van een jaar of 2 later met het alom geprezen Phaedra.
Nog een lange weg voor de toegankelijke jaren 80 albums.
Nog altijd een band met als genie Edgar Froese: van oorsprong gitarist maar hierop componist. Nog altijd een band zeg ik met een reden.
Waar hij momenteel een eenmansbedrijf heeft met TD is het hier nog een band.
Zou je niet zeggen, het had Edgar Froese zelf kunnen zijn.
Het belicht alleen maar zijn kwaliteiten. Op het zelfde moment zo ondoordringbaar en experimenteel en solo vrij toegankelijk.
Klaus Schulze is al een tijd uit de band, meester drummer. Ging naar Ash Ra Tempel toe.
Werd later componist a la Edgar Froese met meesterwerk Timewind.
Het is duidelijk dat TD hier zijn tijd vooruit is.

Het absolute meesterwerk Nebulous Dawn.
Als ik TD was zou ik patent aanvragen op zo’n naam, meesterlijk.
Wie zou nou niet zo’n naam willen hebben als titel.
‘’Creepy’’ en eng. Het gevaar van de Koude Oorlog.
In Duitsland heeft het altijd gewoed. Alle ‘’winnaars’’ van de oorlog bij elkaar.
Kan een oorlog wel winnaars hebben. De Amerikanen en de Russen dachten daar wel aan.
Zij vonden ieder dat zij de winnaars waren. Het Duitse volk heeft daar onder te lijden.
De VS als Westerse macht en de Sovjet-Unie als Oostelijke macht.
Een enorm grijs nummer is Nebulous Dawn. Eng zelfs maar o zo knap gemaakt.
Een album als Zeit hoef je niet nummer per nummer te beschrijven.
Het is een geheel. Knap, eng, hun tijd vooruit en bovendien een weerspiegeling van de Duitse maatschappij. De onrust, economie en de chaos en impact van de oorlog.

Een geluidsescapade die gewoon 1 trip is,
Een escapade album die je moet aanvaarden.
Luister hem een keer hard op,
Een keer ’s nachts,
Een paar keer met koptelefoon en lees de achtergrondinformatie over TD en dit album.
Denk na bij de tijd en vooral hoe vernieuwend TD was.

Een album wat je grijpt en niet meer losraakt.
Het best te waarderen als je er een eigen voorstelling/betekenis aan geeft.

Ik ben niet zo thuis in genres die je als ambient, sfeer, spacy, abstract, drone, trippy enz. zou kunnen omschrijven, dus de commentaren zullen elders misschien nog wel extremer zijn, maar bij de muziek die ik wèl ken en de berichten die ik daarover op MusicMeter heb gelezen kan ik me geen enkel album heugen waarbij gebruikers vaker hun toevlucht moeten nemen tot sfeerimpressies wanneer ze de indruk die dit album op hen maakt willen beschrijven. En terecht; yorgos.dalman vond het op 26-1-2011 jammer dat "mensen dit ongrijpbare meesterwerk als een soort anatoom-patholoog [gaan] ontleden", maar dat lijkt mij zelf niet zo'n probleem om de eenvoudige reden dat geen enkele vorm van analyse ooit grip zou kunnen krijgen op deze soundscapes, althans niet binnen de ruimte van een doorsnee of zelfs zeer uitgebreid MusicMeter-bericht, hoogstens in de vorm van een boekwerk waarvan het lezen minstens even lang zou duren als het draaien van dit hele album inclusief bonus-CD (en vermoedelijk nog wel veel langer).
        Ik kende van Tangerine Dream eigenlijk alleen Phaedra, Rubycon en Ricochet, de eerste twee zelfs al ongeveer sinds de tijd dat ze uitkwamen, en hoewel ik vooral Phaedra echt prachtig vind ben ik nooit met deze band verder gegaan. Jaren geleden hoorde ik dan toch Zeit voor het eerst, en omdat ik van die paar keer luisteren toch iets wilde bewaren heb ik het derde deel voor mezelf gekopieerd. Na dat deel al die tijd toch vrij regelmatig te hebben beluisterd (en er steeds van te hebben genoten) heb ik het album nu toch maar aangeschaft, in de superbe klinkende en goed geannoteerde Esoteric-uitgave uit 2011. Origin of supernatural probabilities blijft het stuk waarbij ik me het meeste thuis voel, misschien omdat ik het al veel langer ken en al veel vaker gehoord heb, misschien ook omdat het het meest toegankelijk is (inclusief af en toe die bijna orthodoxe "laag-pompende" ritmes), maar los daarvan is er eigenlijk geen enkele passage binnen de vier delen van dit album die mij níét boeit; de ietwat magere bonus-CD (slechts twee nummertjes! ) is dermate monolitisch (ja, nóg monolitischer dan het album zelf) dat ik daarover nog geen oordeel durf te vellen.
        Waar dit album mij nog het meest aan doet denken is het derde album van Soft Machine, hun eerste echte jazz- of jazzrock-album en dus in een totaal ander genre, maar net zoals Zeit een plaat waarvan ik bij de eerste keer al voelde dat ik er nog een héleboel keren naar zou moeten luisteren om alle lagen ervan te doorgronden, en uiteraard voelden al die toekomstige keren "verplicht" draaien als allesbehalve een verplichting. Third staat inmiddels in mijn persoonlijke top-10; hoe het met Zeit uit gaat pakken weet ik niet, daarvoor is de muziek te ongrijpbaar, niet zozeer fragmentarisch alswel mij soms als water tussen de vingers door glippend, maar hij zal in ieder geval nog heel wat keren in mijn CD-lade opduiken.
        Nou vooruit, als ik dan ook een indruk mag geven, het hier al vaker genoemde Nebulous dawn is van alle delen zeker het meest duister, bijna grommend met die metaalachtige geluiden en die druppels, maar ook het meest spacy – ik "zie" er echt de ruimte in, als een science-fiction-film waarin de witte puntjes (sterren, planeten, manen) links en rechts langs de camera schieten om te suggereren dat de neus van het ruimteschip zich steeds dieper de ruimte in boort. Zoals Andy King het zo mooi formuleert in het boekje bij mijn uitgave: "it remains music that evokes both the void of outer space and the inner space of human consciousness."
        (Toevallig herlees ik momenteel net Het mysterie van de tijd van Carlo Rovelli, soms zelfs terwijl ik Zeit beluister, maar terwijl de plaat mij meevoert naar andere sferen moet ik bij het boek juist mijn knetterende hersens steeds erbij houden, want anders glippen alle abstracte beschouwingen en alle conclusies die ons gangbare tijdsbesef ondermijnen als zand tussen de vingers door. Ik ga geen poging doen om een link te leggen tussen plaat en boek, maar ik vraag me wel af of ik, wanneer ik dit boek over een paar jaar nog eens uit de kast trek, dan nog steeds de geluidsgolven van Nebulous dawn of Birth of liquid plejades in mijn hoofd krijg.)

Het derde album van TD is misschien wel hun meest gewaagde. De voorganger Alpha Centauri was vooruitstrevend, maar nog zoekende. Waar de spacey sound effecten van Alpha Centauri nog wat gimmicky waren, is Zeit een uitgesponnen kosmisch avontuur die beelden oproept van sterrenregens, passerende satellieten en misschien zelfs ontmoetingen met het buitenaardse. Het is niet te omvatten, het zweeft daar rond in de ruimte en als luisteraar kun je alleen maar mee laten voeren door de gravitational pull van Froese en consorten.

Zeit heeft zich volledig ontdaan van elke vorm van ritme. Bedwelmende, dronende tonen veranderen steeds van vorm en bieden weinig houvast. In de diepte vormt zich af toe een opwellend synthesizer-melodie die de luisteraar nog enige herkenning geeft. Deze melodieën lossen weer op zodra ze voorbijkomen. Het proces van tot stand komen en desintegreren gaat het hele album door. Alhoewel het een gevoel van stuurloosheid oproept, wordt het nooit duister of sinister, het zorgt juist voor magistrale verwondering.

Tijdens mijn eerste luisterbeurten ben ik mij er niet eens bewust van dat het, naast synthesizers, vooral cello’s en orgels zijn, die op een eigenzinnige wijze toegepast worden zodat ze deze bovenaardse ambiance kunnen schetsen. De release van dit album in ’72 maakt het geheel voor mij nog imposanter.

Uit de geweldige verhalen van users hier, lees ik in geuren en kleuren soortgelijke ervaringen met het album. Ook ik kan mijzelf even compleet onderdompelen in dit album. De 4 verschillende passages zijn in evenwicht en bieden zo een grandioos en ademend geheel. Voor dit album kan ik enkel een diepe buiging maken.