Sufjan Stevens - The Ascension (2020)

Kan Sufjan nog echt verrassen?! Toen ik de singles voorafgaand aan The Ascension hoorde meende ik van niet. Het leek een mooie doorsnee te gaan worden van wat we kenden. En juist daar zat altijd weer de verrassing. Zou het de verstilde Sufjan worden, de banjo-gekte of zouden de elektronische flarden weer richting onze oren geschoten worden?!

In dat opzicht zou The Ascension dus wel eens interessant kunnen gaan worden; want als het inderdaad een mengeling zou worden, hoe pakt dat dan uit?

Make Me an Offer I Cannot Refuse zou ik zeggen en daar begint het al: rauw alle kanten op worden geblazen. Op deze manier heb ik het hem nog niet horen doen. Zou hij het dan toch weer gaan flikken om met iets nieuws op z'n Sufjans te komen? Dit lijkt er wel op. Wat een heerlijk stevige opener is dit, en dan weet je dat je nog een uur en kwartier te gaan hebt.

Een behoorlijke zit die omvliegt zo blijkt, en eentje die inderdaad alle kanten op gaat waarmee het de lading van Sufjan's carrière aardig dekt. Alleen al het golvende nummer Run Away with Me na die spetterende opener. En het kan ook gewoon!

Video Game werkt als los nummer wat minder goed, maar op het album pakt het gelijk een stuk beter uit. En zo gaat het hierna voort met vooral veel elektronica en drumcomputers zoals het stuiterende Lamentations dat eindigt in een hemelse galm of het ietwat dreigende en donkere Tell Me You Love Me.

Ativan (prikkelende ritmes, dromerige zang, spannende opbouw), Ursa Major (vervreemdend), Landslide (dromerig): allemaal pareltjes.

Gilgamesh (een warrige kluwen waar je even moet zien uit te komen), Death Star (ik voel gek genoeg een funky vibe zoals bij Hot Thing van Prince op zijn album Sign O' the Times) en het naadloos volgende Goodbye to All That zetten het avontuur moeiteloos voort zonder dat het gaat vervelen.

Het broeierige Sugar kenden we al, en net als Video Game past het beter in de context van het album dan als losstaande single (met een schitterende videoclip).

Titelnummer The Ascension lijkt een soort berustende afsluiter, ware het niet dat er nog ruim 12 minuten zullen volgen in de vorm van America.

En America is Sufjan zoals we hem kennen, terwijl hij ons toch weer weet te overrompelen (hoe jammer het ook is dat My Rajneesh het album niet heeft gehaald en slechts de b-kant van dat nummer is geworden).

Ik bewonder Sufjan enorm: hij doet alles zelf, van het bespelen van de instrumenten tot aan het artwork toe. Hij weet te verrassen, te ontroeren en heeft het in zich om mij als muziekliefhebber meer dan een uur te boeien, waar andere artiesten me dan juist gaan vermoeien.

Die Happy? Ja, misschien wel na het horen van alweer een meesterwerkje dat zich na verloop van tijd ongetwijfeld stevig zal weten te verankeren in mijn muzikale voorliefdes.

Zo kleurrijk als de hoes, zo kleurrijk is The Ascension.

Weer matig. Wat Sufjan nodig heeft is een producer die zegt wanneer het liedje afgelopen is. Misschien ook eentje die interessante soundscapes kan maken. De beatjes die Sufjan hier onder zijn teksten zet zijn door letterlijk ieder ander beter gedaan: Bon Iver, Sigur Ros, Kanye West, Armin van Buuren en iedere Xite-artiest.. Het lijdt mooi af van de zwakke teksten en oninteressante melodieën.

De driedubbelklapper Michigan / Seven Swans / Illinois is in deze tijd bijna ondenkbaar: drie Sufjanplaten in drie jaar tijd, alle drie van begin tot eind foutloos. Omdat deze albums me nog altijd zo dierbaar zijn, is het lastig om The Ascension te beoordelen zonder een zweem van valse nostalgie. Of het mijn oordeel heeft beïnvloed, ik weet het niet. Ik hou mezelf maar tevergeefs voor dat ik tot hetzelfde oordeel over het teleurstellende The Ascension was gekomen als het album door een artiest was gemaakt waar ik voorheen nog nooit van had gehoord.

Ik kan me niet aan het gevoel onttrekken dat Sufjan dit album grotendeels op autopilot heeft gemaakt: weinig interessante ideeën die elk toch worden uitgebouwd tot liedjes, en die elk plichtmatig naar een einde toe worden gedirigeerd. Het blijkt ook al uit interviews die hij heeft gegeven: het doelbewust aansturen op tekstuele algemeenheden, de ergerniswekkende love-will-last-forever's en sing-that-sad-song's, om daarmee een soort verborgen diepere betekenis aan te boren die totaal aan me voorbijgaat. Het voelt voor mij eerder als excuus voor een diepgeworteld gebrek aan inspiratie, die zich ook laat gelden in de muzikale omlijsting van deze holle teksten: vrijwel alles zit gevangen in hetzelfde modderige, dichtgeplamuurde, zielloze geluid, drums die niets aan kracht hebben, flinterdunne schelle synthesizergeluiden die elk nummer het karakter meegeven van een wespennest.

Sufjan komt uit Detroit; natuurlijk heb je dan techno door je aderen stromen, en die invloed op deze plaat is onmiskenbaar. Maar waar het precieze geluid van techno juist zo effectief is, minimale middelen voor een overweldigend effect, lijkt Sufjan hier niet verder te komen dan wat nabootsing zonder te weten wat hij precies moet doen. Neem de finale van Make Me an Offer I Cannot Refuse, wat had moeten klinken als een dikke technotrack, maar in onbekwame handen eerder klinkt als een dj-setje door computerspeakers. Of Gilgamesh, die zo graag een Mark Bell-productie anno Homogenic had willen zijn, maar met zijn matte, karakterloze geluid totaal niet overtuigt. Ativan, Die Happy, Ursa Major, elk nummer opnieuw loopt met zijn wielen vast in hetzelfde moeras aan synthesizereffecten, echo's op de vocalen, en noem maar op.

Luister je door de productie heen dan blijkt het merendeel van de nummers ook totaal geen eeuwigheidswaarde te hebben. De single Video Game ("I don't wanna play, I don't wanna play, I just wanna go away") had met het eerste couplet zijn punt al gemaakt en sleept zich, net zoals bijvoorbeeld Ativan en Landslide, verveeld naar het einde toe. Singles America en Sugar lieten me totaal koud, en het "Mad World"-plagiaat inclusief hondsberoerde samplegekte van Lamentations is misschien wel de grootste miskleun die Sufjan ooit heeft gemaakt.

Oplevingen zijn er, maar ze zijn spaarzaam: hoewel het ten onder gaat in de vervelende productie (mijn god, die "I wanna love you"-sample), is Ursa Major eigenlijk best een mooi liedje, en ook Tell Me You Love Me is fraai. The Ascension (het liedje) zou op een betere plaat niet hebben misstaan als een soort van coda, de kalme begeleiding naar de laatste seconden van het album toe. Het is tekenend dat juist zo'n nummer op dit album nog één van de betere pogingen blijkt te zijn, maar helaas is het slechts de kalme begeleiding naar het dodelijk saaie America.

The Ascension moet liefst drie kwartier duren voordat we eindelijk een oprechte knaller te pakken hebben met de twee-eenheid van Death Star en Goodbye to All That: hier horen we een zelfverzekerde Sufjan, die niet klinkt alsof hij zich geen raad wist met de productie. Kaal, effectief en spannend, met de beats frontaal naar voren gedrukt, Death Star is geen ontsnappen aan. Hoe dit mechanische gebeuk vervolgens overvloeit in de betoverende vocalen van Goodbye to All That levert het kippenvelmoment op waarop ik het hele album al tevergeefs wachtte.

Al met al is The Ascension voorlopig een grote teleurstelling, die zich ook na drie draaibeurten niet heeft weten te openbaren. Ik had hem voelen aankomen: uit alles bleek dat The Ascension meer in het verlengde zou liggen van The Age of Adz, en hoewel op dat album een aantal parels staan die op The Ascension veelal ontbreken, heeft het me ook nooit echt weten te raken. Maar goed, is het erg dat het mijn ding niet is? Vroeger vreesde ik met grote vrezen voor elk nieuw album van een geliefde artiest, uit angst dat een tegenvaller meteen een smet op het gehele oeuvre zou betekenen. Maar dat is natuurlijk onzin.

⁷Na het persoonlijke vol met verdriet en onmacht gevulde Carrie & Lowell is eigenlijk alles wel verteld. Nadat de Amerikaanse singer-songwriter Sufjan Stevens in het verleden al meesterwerken als Seven Swans en Illinoise afgeleverd heeft, kan hij met voldoening terugkijken op een geslaagde carrière. Met Aporia ondergaat hij vervolgens samen met zijn stiefvader het dierbare rouwproces van het overlijden van zijn moeder en voormalige partner van Lowell Brams, en is vooral een plaat die draait om rust en troost, maar misschien zelfs nog meer om bevrijding en verwerking.

Met de vooruitgeschoven single America laat hij al horen dat The Ascension geen logisch vervolg op Carrie & Lowell is geworden, en stilistisch veel sterker op het met elektronica gevulde The Age of Adz aansluit. Al zijn de dromerige kantjes ondertussen ook tot het minimum teruggebracht en wordt er gelijk al overtuigend toegeslagen met de harde precisie beats van Make Me an Offer I Cannot Refuse. Een fraaie compositie welke geheel ontleed weer opnieuw in elkaar is gepuzzeld. De waanzinnige industriële klanken schreeuwen zich een weg naar buiten toe, en ontplooit zich als een ware nachtmerrie waarin de vocalen van Sufjan Stevens voor het zalvend antwoord zorgen.

Wat volgt is een meer commerciële voortzetting van het geluid, waardoor je direct gaat denken dat dit in het belang van een platenmaatschappij is geweest. Voor een mooi bedrag een veilige plaat maken, het offer wat niet geweigerd kon worden, al komt dit weer niet overheen met de werkelijkheid. Feitelijk staat zijn Asthmatic Kitty label gelijk aan eigen beheer. Gewichtloze rondcirkelende ambientpop wordt afgewisseld met de tragiek van meer beeldende lichtgevoelige verhaallijnen. De diepgang van het geheel zit hem toch in de wonderbaarlijke benadering van de veelzijdige instrumentalist, die zijn verhalen weer weet te versterken met de juist gekozen muzikale omlijstingen waarbij de zachtheid van zijn vocalen een breekbare rol vervullen.

Sufjan Stevens durft de grote massa recht in de ogen te kijken en schaamteloos zich te richten op een jonger publiek. Nu de jaren tachtig revival in volle gang gaande is, gooit hij er met gemak een paar retro tracks als het new wave getinte Video Game en de Eurodisco van het van Star Wars afgeleide Death Star tussendoor, welke niet alleen door de nostalgische titels het verlangen naar vroeger en het ontbreken van liefde oproept. Nu de veertiger de dood van zijn moeder een plek heeft gegeven, is het tijd voor de grote schoonmaak. Waarbij iemand anders terug grijpt naar vergeelde fotoboeken, lijkt het erop dat Sufjan Stevens oude herinneringen archiveert in verbeeldende tracks en memorabele geluidscollages. Tekstueel geeft hij hierin een flinke sneer naar de wereldmaatschappij toe, door te benadrukken dat hij zich niet door deze laat leiden.

De sombere ondertoon getuigd van een afsluitend proces, waarbij het zweverige Die Happy gezien kan worden als de griezelige conclusie dat iemand in vrede kan sterven. Ook met de overduidelijke vraag Tell Me You Love Me zoekt de zanger de grens van de bevestiging op. Het is even wennen aan de vernieuwde muzikale invalshoek, maar daaronder houdt zich zoveel emotionele schoonheid schuil, die in de juiste context net zoveel kracht oproept. Het is een gewaagde stap om de pijn en demonen uit het verleden te bestrijden en deze te reproduceren tot het verlangen naar acceptatie.

En dan komen we uiteindelijk weer uit bij het eerder vrijgegeven smekende epische America, waarbij de link van de jaren tachtig naar het heden van 2020 wordt gelegd. De opkomst en invloed van machtige multinationals als Coca Cola en McDonalds was in die vroegere periode het grootste, en van dat succes profiteerden toen de grote zakenlieden financieel ook flink van. Sterker nog, het geeft zelfs een van die mediapersoonlijkheden de voedingsgrond om later uit te groeien tot de president van de Verenigde Staten. Een prachtige indrukwekkend eindresultaat, waarbij de vraag reist of The Ascension achteraf gezien gaat worden als een goede tussenpaus, of dat Sufjan Stevens Zich definitief gaat toeleggen tot dit elektronische geluid.
Sufjan Stevens - The Ascension | Electronic | Written in Music - writteninmusic.com

Uit mijn tweewekelijkse nieuwsbrief over de beste nieuwe popmuziek (aanmelden kan hier):

Het nieuwe album van Sufjan Stevens duurt tachtig minuten, maar na vijf minuten moet je al even naar adem happen. Opener Make Me An Offer I Cannot Refuse heeft duizelingwekkende tempowisselingen en werkt als een op hol geslagen wasmachine toe naar een climax met zinderende industriële beats.

Het contrast met voorganger Carrie & Lowell (2015), waarop hij wist te ontroeren met verstilde liedjes met diep persoonlijke teksten over familietragedies, kan haast niet groter. Stevens verruilt op The Ascension de gitaar en piano van die hartverscheurende plaat voor synthesizers, elektronica en drumcomputers.

Deze nieuwe muzikale richting is behoorlijk wennen geblazen en vond ik aanvankelijk niet zo geslaagd. Alsof Stevens een fel gekleurd jasje aan heeft getrokken dat hem niet echt staat. Pas na flink wat luisterbeurten raakte ik meer gewend en groeide mijn waardering. Deze plaat klinkt meer ‘bossy’ en 'bitchy’ - zoals hij het zelf bij The Atlantic noemde - en dat is niet voor niks.

The Ascension is namelijk een opvallend politiek geëngageerde plaat, waarop pessimisme en verbittering doorklinkt over zijn land waar een tv-beroemdheid uit kon groeien tot president. “I’m ashamed to admit I no longer believe”, zingt hij op de 12 minuten durende afsluiter America - niet verwijzend naar zijn eigen geloof - waarna hij vervolgt: “Don’t do to me what you did to America”. Op de aanstekelijke elektropop van Video Game zet hij zich op indirecte manier af tegen de jacht op zoveel mogelijk likes en volgers.

Lang niet alle nummers zijn zo toegankelijk als die single. Zo vergt Die Happy, waarop slechts zo'n twintig keer ‘I wanna die happy’ klinkt, best wat van de luisteraar en is Death Star met z'n mathematische ritme een wat krampachtige poging om Radioheads Idiotheque naar de kroon te steken. Meer geslaagd zijn het fraaie dromerige Run Away With Me en Tell Me You Love Me. Tegen het einde bewijst Stevens op de indrukwekkende titeltrack dat hij het diepst weet te raken als hij het muzikale geweld achterwege laat.

Het valt te prijzen dat Stevens op iedere plaat weer op zoek gaat naar een nieuw geluid, maar hij maakt het luisteraars wel moeilijk op het erg lange The Ascension. Wie de tijd neemt wordt beloond, maar ik vermoed dat het gros van zijn fans hoopt dat dit slechts een tijdelijk muzikaal uitstapje is.

Ik ben zeker een liefhebber van de muziek van Sufjan, en dan voornamelijk van zijn meer op folk gerichte albums zoals Illinois en Carrie & Lowell. Deze zou zoals aangekondigd weer meer in de richting gaan van The Age of Adz, een album en kant van Sufjan die ik niet slecht vind maar mij toch minder trekt dan zijn andere albums.

En inderdaad zijn hier de drukke en meer elektronische nummers aanwezig. Veel van de nummers zijn lekker druk en vol met geluidseffecten die hij uit zijn synths weet te toveren. Gelukkig is het niet anderhalfuur gekkigheid en bouwt hij ook nog wat rustmomenten in. Het album opent met de eerste paar nummers erg fijn, en met de opener en Video Games zijn er gelijk twee van mijn favorieten van dit album te vinden.

Dan volgt echter een moeilijk middenstuk. Niet dat het muzikaal nou moeilijke kost word, maar eentonigheid komt op de loer te liggen. Muzikaal verandert er namelijk niet zoveel ten opzichte van de eerste nummers, maar ze zijn ook net een stukkie minder boeiend. Mijn aandacht verslapt dan ook voor een net te lange tijd om dit met minimaal een 4* te beoordelen.

Vanaf Sugar weet Sufjan mijn aandacht weer te grijpen, met een mooi opgebouwd nummer. The Ascension is vervolgens ook een mooi nummer en sluit het album af met prijsnummer America.

Aanvankelijk was ik teleurgesteld dat de track My Rajneesh niet op deze plaat is beland, maar uiteindelijk is dat toch een goeie keuze gebleken, naar mijn mening. Het nummer had hier namelijk niet echt z'n plaats gehad; America is een goeie afsluiter voor dit nieuwe album van creatieve duizendpoot Sufjan Stevens.

Na het verstilde, introverte en soms zelfs pijnlijk persoonlijke Carrie & Lowell heeft de Amerikaan zich nu weer wat meer op zijn extraverte alter ego gefocust. Dit levert een plaat op die in zekere zin vergelijkbaar is met The Age of Adz; druk, uitbundig, soms wat kil, soms ook weer ingetogen en lieflijk. The Ascension is een behoorlijk eclectische plaat geworden, waarvan helaas niet elke song me weet te pakken. De speelduur had wat mij betreft makkelijk met 20 minuten mogen worden ingekort.

Het begint alvast erg goe; opener Make Me an Offer I Cannot Refuse trekt me meteen de plaat, het Sufjan-universum in. Video Games komt als los nummer wat potsierlijk over, maar na meerdere luisterbeurten van deze plaat is het kwartje dan toch gevallen. Ativan en de titeltrack zijn wondermooi, en mogen wat mij betreft bij in het rijtje van Sufjan's toptracks. Bij het beluisteren van die songs bedenk ik me dan weer dat deze plaat toch minder uitbundig klinkt dan ik me er altijd bij voorstel.

Helaas weten nummers als Lamentations en Ursa Major me dan weer totaal niet te boeien. Ze dreinen wat voort op de achtergrond zonder een impact te hebben op me, en verglijden uiteindelijk in het grote niets.

Dit nieuwe werk van Sufjan Stevens kan zich niet meten met zijn beste platen, maar laat toch weer een indruk na, dat moet je hem toch telkens nageven.

3,5 sterren