Wilco - Cruel Country (2022)

Recensie op de krenten uit de pop:
De krenten uit de pop: Wilco - Cruel Country - dekrentenuitdepop.blogspot.com

Wilco - Cruel Country
Wilco keert op Cruel Country terug naar de wortels van voorganger Uncle Tupelo en komt met vijf kwartier voornamelijk ingetogen country en folk op de proppen, met de kwaliteit die we van de band gewend zijn

Cruel Country van Wilco werd een paar weken geleden zelf door de band aangekondigd als het countryalbum van de band. Het is een vrijwel live ingespeeld album, dat inderdaad vooral put uit de archieven van de country en de folk, maar de eigenzinnige Wilco touch is nooit ver weg. Cruel Country is een grotendeels akoestisch en voornamelijk ingetogen album met songs die lekker in het gehoor liggen en bij eerste beluistering misschien geen onuitwisbare indruk maken, maar die snel groeien. In muzikaal opzicht klinkt het allemaal geweldig en verrassend tijdloos, maar zoals zo vaak bij Wilco beschikken vrijwel alle songs over de nodige groeipotentie. Een mooie aanvulling op het unieke oeuvre van de Amerikaanse band.

De Amerikaanse band Wilco levert deze week met Cruel Country haar twaalfde studioalbum af (de drie albums die de band maakte met Billy Bragg niet meegeteld). Het is een buitengewoon fascinerend stapeltje albums, waarop de band uit Chicago laat horen dat het meerdere kanten op kan.

Wilco werd in 1994 gebouwd op de ruïnes van alt-country pioniers Uncle Tupelo en sloeg direct vanaf haar debuutalbum andere wegen in. De band maakte zonnige powerpop, eigenzinnige indierock en experimenteerde er met name op het alweer twintig jaar oude Yankee Hotel Foxtrot driftig op los. Invloeden uit de (alt-)country doken op meerdere Wilco albums op, maar een echt (alt-)country album had de Amerikaanse band nog niet op haar naam staan.

Daar zou het deze week verschenen Cruel Country wel eens verandering in kunnen brengen. Wilco kondigde haar nieuwe album immers een paar weken geleden zelf aan met de wervende tekst “Wilco Goes Country!” en dat is niet voor niets. Invloeden uit de country, 70s countryrock en de alt-country spelen een voorname rol op het nieuwe album van de Amerikaanse band, al hoor ik ook flarden van de muziek die de band op haar vorige albums maakte en zijn zeker ook invloeden uit de folk belangrijk.

Cruel Country is de opvolger van het in de herfst van 2019 verschenen en uitstekende Ode To Joy. Net als zoveel andere bands kwam ook Wilco tot stilstand na het uitbreken van de coronapandemie, wat alle tijd bood voor het opnemen van nieuwe muziek. Cruel Country is een dubbelalbum met maar liefst 21 tracks en in totaal ruim vijf kwartier muziek, die vooralsnog helaas alleen digitaal beschikbaar is.

Het is muziek die de zes leden van de band vrijwel live opnamen in de studio van de band in Chicago, wat het album voorziet van een bijzondere sfeer. Het is een sfeer die niet bij alle fans van de band in de smaak valt, want in de eerste reacties op het album zie ik de term ‘gezapig’ verrassend vaak voorbij komen. Het zal alles te maken hebben met het grotendeels akoestische karakter van de muziek op het album en het voornamelijk lage tempo.

Zelf vind ik Cruel Country alles behalve een gezapig album. Natuurlijk is vijf kwartier muziek een lange zit, maar wat valt er veel te genieten in die vijf kwartier. Wilco bestaat uit zes geweldige muzikanten, die elkaar Cruel Country inspireren tot grootse daden. Het snarenwerk op het album is prachtig, maar ook de bijdragen van keyboards en de geweldig spelende ritmesectie mogen niet onvermeld blijven. Op de zang van Jeff Tweedy, die ook dit keer alle songs schreef, is vaak kritiek te horen, maar ik vind de zang op het nieuwe album van Wilco prima, met de hier en daar opduikende harmonieën als kers op de taart.

De band uit Chicago levert met Cruel Country haar countryalbum af, maar het is geen moment een doorsnee countryalbum. Het is een album dat steeds weer weet te verrassen met subtiele accenten in de instrumentatie en dat ondertussen verhalen vertelt over de staat waarin de Amerikaanse samenleving momenteel verkeert (niet heel kritisch overigens). Het is bovendien een zeer gevarieerd album, dat meerdere uithoeken van de country (en folk) verkent.

Wilco vernieuwt zichzelf op ieder album en doet dat ook weer op Cruel Country, dat uiteindelijk een typisch Wilco album is, maar wel weer net wat anders dan de elf albums die er aan vooraf gingen. Zeker wat later op de avond komen de ingetogen songs op het album goed tot hun recht en slaagt Wilco er wat mij betreft wederom in om te imponeren met een set geweldige songs. Erwin Zijleman

"In het verleden was het altijd waardevol en bevrijdend voor ons om weg te blijven van de bijnaam 'country'. Het hielp ons om te groeien en onze geest open te houden voor inspiratie van heinde en verre." - Jeff Tweedy in de brief bij de release van het album...

En die onstuitbare inspiratie blijft bij Wilco intussen maar stromen. Net zoals bij de huisman Jeff Tweedy, die ons tijdens de coronaopsluiting al eens verraste, gezellig samen familiaal musicerend bij hem aan de haard. Zo heeft hij zich voor zijn twaalfde studioalbum nu ook samen met zijn band ergens in een studio teruggetrokken. Hij heeft de 21 wonderlijke countrysongs die hij lockdownlang ongedwongen heeft kunnen laten rijpen zomaar even gretig in één take opgenomen.
Hallo, countrysongs? Inderdaad, rock of het zoeken naar experimentaliteit, het was dus tijdens de making-of ervan even volledig niet aan de orde, het zou eens volledig 'country' worden, van die ongebruikelijke dan wel, zoals zij het en niet het beladen Nashville het zouden bepalen. En daarmee staat Wilco ineens toch weer niet zo ver af van zijn eigen prequel-groep, het ook country-geïnspireerde Uncle Tupelo. Er kwam een krachtig dubbelalbum uit voort met een overzicht van een bij uitstek ingetogen en zachte 'Wilco-country'. Met een indrukwekkende reeks pakkende, smachtende, bij wijlen ontroerende songs, die dus avontuurlijk terugkeren naar de eigen roots. De meester terug bij zijn eigen eigenzinnige akoestische altcountry van weleer, inclusief met pedal steel, bij de warme sfeer van de allereerste albums.

Er is in 'Cruel Country' vooral ook het probleem met en de teleurstelling over Amerika, het onrustige land waar Tweedy zo van houdt, waar de democratie een tijdlang ernstig op spel stond en hij wil dit hier met geruststellende oprechtheid en wijsheid weerspiegelen. Geen geneuzel dus, klaar zingende Wilco en alles ook in regelrecht heldere poëzie. Tegelijk gaat het er over de liefde van volwassenen, angst en vergeving en nog meer gaat het over dood.

Wilco steekt van wal met 'I Am My Mother', aangename folkwals die al gelijk de migratieproblematiek aansnijdt. Het daaropvolgend rustig over slidegitaar galopperend 'Cruel Country' heeft het over zijn dubbelzinnig patriottisme: "I love my country, stupid and cruel". Maar ondanks die wreedheid, aldus Tweedy, toch nog altijd vergeving waard. In het vrolijke mid-tempo 'Hints' is het op en top Wilco-sereniteit, maar weer zit het er bats op waar hij uitweidt over de diepe verdeeldheid in de Amerikaanse maatschappij. Als een mantra laat hij waarschuwend steeds weer "there's no middle when the other side would rather kill than compromise" opduiken. Het teneergeslagen 'All Across the World' signaleert dan weer dat overal in de wereld er mensen ziek en verdrietig raken. "Wat heb ik er dan aan, als ik met een song je schouder wil aanraken"...

Wat creepy is 'Ambulance'. In die nochtans spaarzaam fragiele Dylan-folk horen we Tweedy filosoferend over een bijna-doodervaring, "I was half man, half broken glass". En zoals van dat duistere 'The Empty Condor' vinden we er nog een paar terug. De song zweeft als een westernanthem vol melancholie door de uitgestrekte ruimte. Sferen van weidsheid, over prachtige Amerikaanse plains of mountains. Maar daar niet alleen, evengoed tot in de uitgestrektheid van het universum. Neem zeker de bijna acht minuten lange compositie, het weelderige, majestueuze 'Many Worlds', piano en tot in de kosmos transcenderende synths. Jeff Tweedy is een man die huilt als hij naar de hemel kijkt en denkt aan de sterren die zijn gestorven. Maar tegelijk weet hij dat hij niet de enige is die leeft en die, zoals hij, hetzelfde doet. Sluit thematisch aan bij het eraan voorafgaande, sober akoestische 'The Universe', waar Tweedy bevestigde 'ten goede en ten kwade, dat het universum ook de enige plek is om te zijn'. Ook 'Mystery Binds' brengt je in een mysterieuze psychedelische roes. Of het magnetiserende tweeluik 'Bird Without a Tail / Base of My Skull', fraaie akoestische jammer die bescheiden wegebt. Even weids en verlaten klinkend zet Wilco het slotnummer in. 'The Plains', tegen de achtergrond van ingetogen, vrij over de vlakte wapperende windgeluiden. Geweldig sfeervol. Zijn vrijwel laatste ontboezeming daarbij is toepasselijk: "I like it here on the plains"...

Schitterend zonder meer verder, het kleine 'Darkness is Cheap', waar de zachte blazers zo mooi doorheen ademen. Of single 'Tired of Taking It Out on You' is een hemels mooi countrynummer puur Wilco-style met toch als sombere inhoud een problematische relatie. Het kleine 'Hearts Hard to Find', een heel fijn folkpop-liefdeslied. De blije uptempo 'fifties'-song dan, de andere single 'Falling Apart (Right Now)', andermaal met contrasterend weemoedige inhoud, het is een buitenbeentje. Het dolt met z'n pompende vaart en chicken-pickingsnaren met de 'echte' countryklassiekers. Er mag op het einde zelfs even lustig worden gesoleerd. In het zacht slepende relatielied 'Please Be Wrong' duikt dan behaaglijk een elektrisch orgel op én een schone wijsheid als "één misbegrepen woord kan de hele wijde wereld veranderen". 'Story to Tell' is bijna een John Lennon-nummer over 'het schrijven van liedjes van dood en onheil, voor al die stemmen binnenin jezelf'.
Countryklepper 'A Lifetime to Find' zet weer in als goede Crosby, Stills and Nash, maar het blijft toch gloedvolle country à la Wilco. 'Country Song Upside-Down', de countryballad, klinkt waardig teleurgesteld met zijn gracieuze strijkers. Gewoon een ondersteboven countrynummer over 'de zonder twijfel stervende hemel en het zonder twijfel stervende water'. Nog meer van dat fraais is 'Sad Kind of Way', mooi opgebouwd op een raam van vioolpizzicato's en banjo.

De plaattitel 'Cruel Country' heeft bewust een dubbele bodem. Wilco reflecteert over de wreedaardige kantjes van zijn Amerika, hetgeen ook 'cruel' afstraalt op zijn 'country' als muziekstijl '. De songs sieren evenwel door hun onmiddellijke eenvoud, een Wilco die gelijk staat met verstilling, schoonheid en elegantie. Weg glamour, gebeuk of splijtende solo's. Daarom nodigt deze plaat onmiddellijk uit, is ze zo aangenaam om op serene momenten te beluisteren. Wilco etaleert het weer eens, onbevangen, song na song, hoe een genre neer te zetten en het om te buigen naar de 'Wilco-country'. Met z'n zessen hebben ze daarvoor bakken ervaring. Om daarmee te kunnen uitpakken vergt het - om de titel van een van de songs te gebruiken - gewoon 'A Lifetime to Find'. De ruigere Wilco zal dus voor een volgende keer zijn, maar hier hebben we alvast weer een fantastische dubbelplaat!

"Zas" Prima album

In de paar maanden sinds mijn bovenstaande wat sceptische bericht – het eerste bericht op deze albumpagina- heeft deze plaat zich ontwikkeld tot het Wilco-album met het hoogste stemgemiddelde sinds Sky Blue Sky (weliswaar met een stuk minder stemmen). Dat is misschien wat veel eer, maar ik moet zeggen dat ik, hoewel ik nog wel achter het bericht sta, inmiddels ook alle liedjes op deze plaat vrij goed tot best geweldig vind.

De aanvankelijke vrees dat Wilco een plaat vol suffe countryliedjes had opgenomen blijkt niet helemaal terecht. De country-invloeden die er wel zijn, zijn niet heel erg anders dan wat Wilco al eerder heeft laten horen. Maar waar hun vorige plaat Ode to Joy (2019) een (misschien achteraf wat geforceerde) poging was om vernieuwend te blijven, omarmt Cruel Country het traditionalisme met beide armen. Geen scheurende noise-passages dit keer, niet eens een echte rocker. 21 subtiele en ingetogen liedjes, met een warm, intiem bandgeluid.

Bandleider Jeff Tweedy lijkt hij zich steeds comfortabeler te voelen in een rol als elder statesman van de Amerikaanse gitaarmuziek. Tijdens de coronacrisis promootte hij zijn soloplaten, begon een blog en schreef een boek over het creatieve proces. Het ongemak dat van de klassieke Wilco-platen afdroop is flink teruggeschroefd. Jeff componeert het ene na het andere wijze, aandoenlijke liedje, is minder introvert, wat zich soms uit in een politieke ondertoon (eerste regels van de plaat: ‘Dangerous dreams have been detected/ streaming over the southern border’).

Natuurlijk had Nels Cline best wat vaker op zijn gitaar mogen scheuren, maar ik moet zeggen dat de liedjes beter bij me blijven hangen dan sinds, nou ja, Sky Blue Sky. De vijf prachtige muzikanten om Tweedy heen bewijzen nog steeds zijn meerwaarde ten opzichte van zijn solowerk: hoor het dwarrelen van de gitaren in ‘Tonight’s the Day’ of het prachtige ‘Bird Without a Tail’, het sublieme spel van toetsen en huilende gitaarnoten in ‘Many Worlds’, de ‘oehoe’-koortjes in het verder niet superbijzondere ‘Tired of Taking it Out on You’…

Nu ben ik niet echt een fan van dubbelalbums (zelfs The White Album en Songs in the Key of Life stellen mijn geduld soms een beetje op de proef), en ook hier heb ik mijn twijfels. Bijvoorbeeld: tussen de twee prachtnummers ‘Ambulance’ en ‘Bird Without a Tail’ staan vier puike liedjes, maar als je er daar willekeurig twee van had weggelaten, was het dan een slechtere plaat geworden?

Als Wilco een album van LP-lengte had gemaakt met een selectie van de twaalf beste liedjes hier, had die dan kunnen concurreren met hun beste werk uit de periode 1996- 2007? Misschien biedt Cruel Country daarvoor toch iets te weinig verrassing. Desondanks, om er maar eens een ander cliché bij te halen: een plaat om te koesteren.

De slaap kindje slaap plaat van het jaar.
Ben altijd erg blij als het is afgelopen.
Na luisterbeurt 2 had ik het over een kabbelend beekje.
Het is uitgegroeid naar een meertje met stilstaand water vol met blauwalg.
2 sterretjes van moi

Uit het oeuvre van Wilco bleven tot deze LP vooral Yankee Hotel Foxtrot, Sky Blue Sky en Kicking Television hangen. Lang geleden. Er zat vaak iets ongemakkelijks in Wilco, wat je mooi kon vinden, maar wat ook een bepaalde irritatie opwekt op de langere duur. Hoe anders met deze plaat, het pronkstuk van hun discografie. Eerst mochten we er 8 maanden naar luisteren op Spotify. Netjes, tikje saai. Maar de plaat bleef terugkomen, tot ik op een weekend de plaat weet ik hoeveel keer draaide. Eindelijk kwam de LP te koop in 2023. Een prachtige hoes, een mooi afgewerkt album om te bezitten. Ik ben de plaat blijven draaien. Het is inmiddels 2 jaar geleden dat deze plaat uit kwam. Ik hoor nu Wilco in topvorm, een plaat die onder je huid gaat zitten en er nooit meer onder vandaan komt. Een plaat die niet lang genoeg kan duren. Het beste wat ze ooit gemaakt hebben.

Ik volg Wilco (en ook voorganger Uncle Tupelo) al vanaf het begin. En bij Being There schreef ik al dat ik in de loop van de jaren de meer experimentele albums (zoals onder andere Yankee Hotel Foxtrot en A Ghost is Born in de loop van de jaren wat minder ben ga vinden dan destijds, terwijl dat bij de wat traditionelere albums niet het geval is.

Zo ook bij deze Cruel Country. Die vind ik nog even sterk als 2 jaar geleden. Ook een mooie lengte en een vrij constante kwaliteit van de songs. Iets wat bij mij altijd zwaar weegt.