Björk - Debut (1993)

Als je mij zou vragen: Hoe ben je het Bjórk-verhaal binnen gekomen?" zou ik zeggen, "Ze was er ineens." Het is bepaald geen muziek die direct te maken heeft met waar ik normaal naar luister. Toch heeft ze een snaar bij mij geraakt, wat wellicht toe te schrijven is aan een documentaire die ik van haar heb gezien. Sfeervolle beelden van IJsland en de bijzondere muziek van Björk.

Dit "debutalbum" begint gelijk goed met het het mooie Human Behaviour. Een heerlijk ritme en de bijzondere stem van Björk. Op een track als Crying lijken haar stembanden op elastiek. Het ritme op Venus as a Boy doet mij denken aan ruitenwissers en als daar de andere geluiden zijn bijgekomen is het helemaal feest Een bijzonderheid is There's More to Life Than This wat op een toilet is opgenomen. Met een dromerige harp begint Like Someone in Love wat mij doet verlangen om voor de openhaard te kruipen. Wat is dit gevoelig. Na deze rust is tijd om met de voetjes van de vloer te gaan op het zeer dansbare Big Time Sensuality. Het is jammer te noemen dat dit niet op gang lijkt te komen. One Day heeft dit ook.

Maar dit wordt helemaal goed gemaakt door het bijzondere begin van Aeroplane. Dit is jazz, pop en electronische muziek ineen met klanken die aan het oude Pink Floyd doen denken vreemd genoeg. Met een heerlijk spannend ritme begint Come to Me. Met me ogen dicht kom ik los van moeder aarde. Dit is in één woord heerlijk. Violently Happy is voor mij te veel "disco" waar ik niets mee heb. Maar The Anchor Song maakt dit door al haar eenvoud meer dan goed. Het doet mij denken aan op het water zijn heel vroeg in de ochtend. Hierna wordt ik wakker gemaakt door Play Dead, want Atlantic staat niet op mijn cd. Play Dead is voor mij de staalkaart van Björk. Alles wat deze IJslandse kan is hierop te horen. Het jammere is wel dat dit te kort is. Een bijna volmaakt album is daarna ten einde.

Eigenlijk was het bij The Sugarcubes al duidelijk dat Björk de persoon met het meeste talent was, en met haar aparte stemgeluid en verschijning, het gezicht van de band was.
Het kindstemmetje is gebleven, maar toch klinkt ze hier een stuk volwassener.
Wel was ik verrast door het hoge nivo van Debut, en de variatie op dit album.
Ondanks de productie van een Nelly Hooper is het gelukkig geen Triphop album geworden, terwijl die stroming toen net in opkomst was. Dit is duidelijk Björk.
Human Behaviour is bijvoorbeeld een nummer met de typische Sugarcubes invloeden, maar wat zo door een Big Band kon worden uitgevoerd. Bij het volgende album Post is het nog beter hoorbaar bij It’s All So Quiet.
Verder wordt er ook hoorbaar met House geflirt. Het mooiste resultaat hierop is Big Time Sensuality.
Regelmatig moet ik aan slaapliedjes denken (ken er aardig wat, met een jonge dochter), vanwege de klanken die er tussendoor gebruikt worden.
Persoonlijk ben ik ook wel blij dat later Play Dead van de film The Young Americans nog is toe gevoegd.
Helaas werden de volgende albums steeds moeilijker en artistieker. Op Debut was de balans het beste in orde.

DEBUT 1993

Hit was een hit in het jeugdhuis en The Sugarcubes een veel besproken groep.
Alternatieve pop uit Ijsland. Het was een revelatie begin jaren 90 en via indie-verzamelaars
kwamen we ook nummers als Birthday, Deus en Regina op het spoor.

En dan was er plots dat merkwaardige debuut van die eigenzinnige zangeres.
Björk. De naam alleen al roept referenties op naar een sprookjeswereld.
Half elfje, half trol (want zo gaat dat in de Scandinavische mythologie).

Niemand zingt zoals Björk, tenzij men haar wil imiteren.
Op Debut (1993) verkent ze de mogelijkheden van die unieke stem.
Het lieflijke elfje, de vervaarlijk grollende trol of de vermomde jazz zangeres.

Net als de sirene van Mark Hollis (Talk Talk) heeft de stem van Björk voor mij
een beperkte houdbaarheidsdatum. Een heel album lang soms te vermoeiend.
Ik beperk me in deze bespreken tot mijn lievelingstracks van deze plaat.

Op Human Behaviour verkent de moeilijk te definiëren, Ijslandse sprookjesfiguur
de mensenwereld. In het arrangement wordt een krakende plaatnaald gesimuleerd.

Een hip gebruik in de eerste helft van de jaren 90, alsof het definitieve afscheid van vinyl
(veel platenfirma's hakten toen die knoop door) de meeste artiesten zwaar viel.
De revival van het vinyl dezer dagen is daar een logisch antwoord op.

Venus as a Boy was de eerste single van dit album.
Een soort huis- tuin- en keukengeluid overvalt mij als luisteraar.
Tussen potten, pannen en tuingereedschap door wordt de schoonheid bezongen
van een mannelijke half-elf half-trol, het voorwerp van Björks verlangen.

There's More to Life Than This is een speelse knipoog richting dansvloer.
Heel knap hoe Björk erin slaagt om op Debut (1993) dansinvloeden te integreren
zonder dat de plaat haar unieke karakter verliest. De liedjes zijn in de eerste plaats
luisterliedjes met een zachte jazz toets die de luisteraar muzikaal fris willen houden.

Like Someone in Love haalt even het tempo uit de plaat.
Hier voert Björk een crossover kunstje op: musical meets jazz.
Laat ik het cabaret noemen. Het intrigeert, maar mist nog maturiteit.

Op Big Time Sensuality is ze opnieuw de spring-in-'t-veld.
Een goed voorbeeld van hoe dergelijke nummers de dansspieren kietelen,
zonder echt over te gaan in dance tracks. Dat deden de veelvuldige remixen wel.

One Day is een voorbeeld van de jazzy ondertoon van het album.
Björk kreunt (croont) zich hier een weg naar haar onbereikbare liefde.
Muzikaal zit ze veel dieper in de traditie geworteld dan je op het eerste gezicht
zou denken. Maar ze slaagt erin om alles een bijzonder eigen stempel te geven.

Come to Me is van een bedwelmende pracht. Portishead luistert mee.
Björk is in staat om zich zowel muzikaal als vocaal als een kameleon te gedragen.
Als een Tinkelbel strooit Björk met elfenstof en doet mij zweven van plezier.

En dan sluit ik deze recensie graag af met het dizzy Violently Happy
waarin de zangeres de luisteraar in haar sensualiteit probeert te versmachten.
Het hypnotiserende arrangement draagt succesvol bij tot het beoogde resultaat.

Vreemd genoeg vind ik bonustrack Play Dead een heel ander en minder beklijvend lied.

Ineens was ze er, Björk. Haar plaat "Debut" was ineens een hit in een tijd dat dit helemaal geen gebruikelijke muziek was. Dat maakte het ook zo'n succes. Het was fris en eigenzinnig. Dat laatste karakteriseert Björk. Ze tekent niet binnen de lijntjes, maar doet haar eigen ding. Mijn muzikale voorkeur is sterk gebaseerd op blues, rock en jazz, maar "Debut" wist me direct al te pakken. Björk combineert vele muziekstijlen: trip-hop, dance en house aangevuld met strijkers, gitaren, drums en allerlei geluidseffecten. Maar altijd is er die stem, niet een klassieke zangstem, maar wel mooi, flexibel, geheimzinnig en ook wel een beetje vreemd. Ik hoor in Björk vaak een mysterieuze jazz-zangeres die haar stem laat zweven over al die muzikale geluiden waar haar liedjes bol van staan. "Human Behaviour" is een fantastische opener en zet haar direct op de kaart. Maar ook "Venus as a Boy" en "Big Time Sensuality" zijn prachtig. Een bijzonder origineel liefdesliedje hoor je terug in "Come to Me". Ik heb iets speciaals met IJsland (iets met een huwelijksreis) en misschien heb ik daarom wel een zwak voor Björk. Het is een intrigerende vrouw en precies dat woord (intrigerend) is het meest treffend voor "Debut".

Redelijk goed album, maar het niveau is niet altijd consistent. Bepaalde liedjes halen je echt uit het ritme helaas zoals de afsluiter of de live opname. Maar verder is dit album wel het resultaat van een heel talentvolle vrouw met een unieke stem die geregeld buiten de lijntjes kleurt, met dus ook enkele uitschieters als gevolg zoals het wondermooie: "Venus as a Boy".