Het is niet fair om Mezzanine als maatstaf te nemen om de waarde van de albums die Massive Attack daarna uitbrengt te bepalen. Mezzanine behoort naar mijn mening tot het allerbeste wat er in de 20e eeuw aan muziek is uitgebracht, voor mij na ontelbare keren beluisterd te hebben samen met Kind of Blue van Miles Davis op een gedeelde eerste plaats van beste platen ooit. Het is net zo unfair om Kind of Blue als maatstaf te nemen voor alle muziek die Miles daarvoor en daarna heeft gemaakt. Ook The White Album, vrij algemeen beschouwd als de beste plaat van The Beatles, kent mindere momenten. Iedere plaat zou op zich zelf beluisterd en gewaardeerd moeten worden.

Heligoland heb ik via internet leren kennen omdat ik vijf jaar geleden ben opgehouden naar de radio te luisteren, ik had genoeg van het gelul van diskjockeys en genoeg van de muziek die ze draaiden. Zou de wereld iets tekort komen als het overgrote deel van de muziek die als de zoveelste sensatie wordt aangekondigd niet gemaakt was? Nee, over het algemeen niet, het is in de eerste plaats handel die aan de man gebracht moet worden. Er is met zuivere intenties inmiddels zoveel moois gemaakt dat op plaat is uitgebracht en nog steeds te koop is dat ik de laatste jaren vooral op ontdekkingstocht in de muziekgeschiedenis ben. Bands als Massive Attack hebben uiteraard nog steeds wel mijn aandacht.

Destijds maakte Unfinished Sympathy meteen veel indruk op me en ik kocht de CD. Blue Lines is erg gevarieerd, door recensenten werd toen geschreven dat de band nog op zoek is naar een eigen stijl. Protection is ook een tamelijk gevarieerde plaat, dus het leek er op dat de variatie een kenmerk van Massive Attack is. Ik heb die plaat aanvankelijk niet gekocht, Karmakoma vond ik niet zo’n bijster interessant nummer toen die op singel werd uitgebracht. Een kennis van me had Mezzanine gekocht toen die net uit was en Teardrop op singel was uitgebracht. We draaiden Mezzanine regelmatig tijdens klaverjasavondjes. Beetje bij beetje ben ik die plaat gaan waarderen, eerst Teardrop, dan een ander nummer, en nog een, en nog een. Wat goed is komt niet altijd snel. Rode wijn vond ik aanvankelijk ook niet te drinken en olijven niet te vreten. Hoe anders is dat tegenwoordig: wijn, olijven, schimmelkaas, schilderijen van Picasso en muziek van J.S. Bach (om maar enkele voorbeelden te geven) voegen voor mij echt iets toe aan de kwaliteit van leven. Protection en 100th Window heb ik uiteindelijk ook gekocht, steeds nadat ik een paar nummers erg mooi begon te vinden.

Heligoland pakte mij in het begin ook niet. Op Amazon.com hoorde ik wat fragmenten en ik vond er niets aan. Een paar maanden geleden hoorde ik via YouTube Girl I love you en ik was op slag verliefd op dat nummer. De oude Massive Attack met Horace Andy! Dit is wat ik van Massive Attack wil horen. Eveneens op YouTube hoorde (en zag) ik Atlas Air a.k.a. Marrakesh @ Voorst Nationaal. Ik was helemaal om. Twee uitstekende nummers zijn voor mij voldoende om ze op CD te willen hebben. Ik heb Heligoland als verjaardagscadeau gevraagd en begin december kreeg ik hem van mijn vrienden en vriendinnen als onderdeel van het cadeau collectief. Wat ben ik blij dat ik Heligoland niet zelf het gekocht maar gekregen heb van de mensen om wie ik geef want met Heligoland heb ik inmiddels een speciale band gekregen.

Afgelopen zaterdag heb ik op truffels gaan trippen (15 gram psilocybe Atlantis a.k.a. Philosopher's stone) en na een wandeling door de versgevallen sneeuw ben ik thuis naar Heligoland gaan luisteren. Ik kan zeggen dat ik tijdens die trip in Heligoland geweest ben, ieder nummer schept een volkomen eigen sfeer en tijdens de trip was ik niet alleen luisteraar maar ook deelnemer aan de muziek. Deze toch al lange tekst wordt nog veel langer als ik hieronder uitgebreid beschrijf hoe ik ieder nummer heb beleefd, dus beperk ik me met de mededeling dat de muziek van Massive Attack niet voor niets triphop heet. De klanken van de muziek, de ritmes en vooral ook de teksten draaien in elkaar en vormen een samenspel, ze versterken en ontkennen elkaar. Zo ontstaat er de broeierigheid en dubbelzinnigheid die zo kenmerkend is voor Massive Attack. Zoals ik het beleefde gaat Heligoland in zijn geheel over alle denkbare en ondenkbare vormen van liefde en overleven in een krankzinnig geworden wereld.

Ik geef één voorbeeld. Het laatste nummer Atlas Air is een dramatisch verhaal. De Amerikaanse luchtmacht had een tekort aan vrachtvliegtuigen om soldaten en wapens naar Irak en Afghanistan te transporteren. Atlas Air was een noodlijdend bedrijf in Marokko dat dringend om opdrachten verlegen zat. Om zelf te overleven tekenden ze een contract met het Amerikaanse leger en verleenden door de troepen- en wapentransporten medewerking aan het doden van hun Moslim broeders elders in de Arabische wereld. Een duivels dilemma dat werd gewonnen door de liefde voor oorlog. Bitter. En dat bittere verhaal is dan verpakt in een lui ritme dat door de herhaling onweerstaanbaar swingend wordt zodat je voor je het goed en wel beseft staat te dansen. Maar het dubbele dat in alle muziek van Massive Attack zit is iets waar we iedere dag mee te maken hebben: we weten uit de media dat er op het moment dat we dansen mensen vermoord worden, kinderen verhongeren, dieren mishandeld worden, bossen platgebrand en oceanen leeggevist en volgestort worden met ons afval. Toch dansen we. Als je even nadenkt weet je waarom we ondanks de narigheid om ons heen toch samen dansen.

Heligoland is me om verschillende redenen in de tijd dat ik die plaat heb (drie weken) heel dierbaar geworden. De sfeer is anders dan op Mezzanine maar voor mij zijn deze twee platen qua zeggingskracht met elkaar verbonden als een twee-eenheid. De hoes is oranje en de rug van de disc zwart, precies omgekeerd t.o.v. Mezzanine. Dat zal niet toevallig zijn, waarschijnlijk voelden de leden van Massive Attack dat zelf ook zo.