U2 - Achtung Baby (1991)

Dit is en blijft voor mij toch echt het aller beste wat deze band ooit gemaakt heeft. Wat mij vooral raakt is de sound die deze plaat heeft, duister, dreigend, mysterieus en tijdloos. De Berlijnse sfeer en sound past hier dan ook prima bij. Ook tekstueel is deze plaat sterk, en heeft het nog niet de maatschappijkritische en politieke lading die op hun latere platen een iets te grote invloed kreeg.
Dit is gewoon het product van een band die het beste uit elkaar wil halen en zichzelf wil vernieuwen. En dat is deze plaat maximaal gelukt met het respect voor hun originele sound. Helaas is dit op de platen hierna iets te veel herhaald en doorgeslagen.

Poeh, dit valt me toch even zwaar tegen. Ik ben niet de grootste U2 fan, maar vind The Joshua Tree ijzersterk. Maar dit... Ik kan er helemaal niks mee, misschien heeft het te maken met dat ik de weemoed/nostalgie niet voel omdat ik rond de tijd dat dit album uitkwam een jaar oud was. Maar het kabbelt voor mij een beetje vooruit zonder echt ergens heen te gaan of iets bij me los te maken qua gevoel of emotie. Ik wil het héél graag maar het ik voel het niet. Eigenlijk vind ik alleen Ultra Violet (Light My Way) een mooi nummer.

Gedurende eind 1991 tot halverwege 1993 was dit album niet uit mijn cd-lade te meppen tot ie plaats maakte voor Zooropa.

Love Is Blindness is van een onwaarschijnlijke schoonheid.

Zoete herinneringen.

De beste van de heren, de band wist op fraaie wijze de jaren 90 binnen te stappen.
In tegenstelling tot de weidse refreinen en de vermoeiende uithalen van Bono op The Joshua Tree weet de band een wat alternatiever geluid goed te koppelen aan uitstekende songs.
Berlijn, en op zijn beurt Bowie 15 jaar eerder, hebben tot hernieuwde inspiratie geleidt.
Geen hang naar Amerika en zijn grote hang naar sentiment, nee, Achtung Baby ademt veel meer de sfeer van het oude continent.
Het was geen tijd om achterom te kijken, de blik was gericht op de toekomst, en waar beter te verblijven rond deze tijd dan in Berlijn. De heren voelden goed aan dat er juist hier flinke veranderingen op komst waren.
Dit vertaalde zich in de muziek, minder uitbundig en toegankelijk dan The Joshua Tree, maar in mijn ogen een stuk interessanter en afwisselender.
Wat Berlijn voor Bowie heeft betekend in de jaren 70 heeft deze stad in de jaren 90 aangezet tot hun magnum opus. Het blijft nog steeds een erg fraaie schijf.

Ik heb een dagje gespijbeld om dit album direct na uitkomst (op een maandag in november 1991) in de winkel te kunnen kopen. Bleken die stomme winkels in mijn deel van de stad allemaal gesloten te zijn. Ik heb een flink eind moeten fietsen, maar het is me gelukt een zaak te vinden die wel open was.

Twintig jaar later (in 2011) heb ik gelukkig ook de Kindergarten versie van dit album gedownload. Wat heb ik daar vandaag toch weer van genoten. Sommige nummers daarop zijn, zo mogelijk, nog beter, dan de al sublieme originele versies. Rauw en minder gepolijst. Het is jammer dat deze versies niet op Spotify staan, want met name Who's Gonna Ride Your Wild Horses, Ultra Violet (Light My Way), en Love Is Blindness, dat maar liefst 2,5 minuut langer duurt, en geheel anders klinkt, dan de oorspronkelijke versie, zijn zeer de moeite waard.

Achtung Baby:

De overgang van een hechte live-band naar een studiomachine. In de jaren '80 ontstonden de nummers van U2 grotendeels vanuit spontane jamsessies in één ruimte. Bij Achtung Baby veranderde de studio (Hansa Studios) in een soort laboratorium. Producers Brian Eno en Daniel Lanois knipten tapes in stukken, voegden drumloops toe en lieten de bandleden vaak apart van elkaar sporen opnemen.

De urgentie is uit de muziek verdwenen.

Het album is daardoor eerder een knap staaltje 'geluidsarchitectuur' geworden dan de registratie van vier mannen die samen in een kamer zweet en passie delen.

Geef mij maar de muzikale emotie, spontaniteit, rauwheid van hun muziek op de jaren 80 albums - de zang, teksten, gitaar, bas en drums.
Niettemin vindt ik heel wat nummers goed van deze worp.

Ik begrijp wat je probeert te zeggen, dit album is qua geluid en opzet anders dan de voorgaande albums.
Maar niet urgent? Dit album was in 1991 zeer urgent, het was een muzikale weerspiegeling wat er toen gebeurde, de val van de Muur, de opkomst van de computer en social media.

En hoe! Het gevoel dat (de waarden van) het Westen overwonnen hadden. De muzikale markering van het einde van wat ooit de Koude Oorlog genoemd werd. Grenzen open, vrijheid. Volgens een befaamde filosofische politicoloog The End of History. De liberale democratieën hadden definitief gezegevierd. Dat was het gevoel (Orban had nog pampers aan). Mijn broer en ik hadden zeer gemengde gevoelens bij ‘Rattle & Hum’. We beluisterden het nieuwe album, moesten heel even wennen aan de nieuwe sound, maar man, het album kwam toch meteen binnen. De band was herrezen, en groots! Magisch moment van een eerste luisterbeurt.

(De muzikale markering van computer en internet is voor mij meer The Prodigy met ‘Experience’ en ‘Music for the Jilted Generation’ - voor mij ook iconisch)

Rond 1991 kreeg ik de eerste computer op mijn werk en de Zoo TV-tour stond natuurlijk in het teken van enorme schermen met de boodschap "Everything You Know is Wrong"...

Ik had mijn eerste computer - een Ericson - in 1993, mijn afstudeerjaar. Scriptie op geschreven. En in 94 kreeg ik er een op de uni toen ik begon als junior juridisch onderzoeker/docent. Met floppies - wie kent ze nog. Voor mij is het dus ‘Jilted’ die het computer/internettijdperk markeert.

What we're dealing with here is a total lack of respect for the law.

Nou nee, niet bepaald. Weet nog dat ik voor het eerst The fly hoorde op de radio. Wat was dit dan?! Zelden zo teleurgesteld geweest. Weg was de U2 waar we als vriendengroep gek van waren. Pas jaren later en na heel veel luisteren viel het kwartje en openbaarde zich alsnog een meesterwerk. Maar dat ging echt niet zonder slag of stoot. Bij ons althans

Ja de floppen zijn al lang naar de knoppen! In '86 schafte ik via een pc-privé project van mijn toenmalige werkgever een IBM-kloon aan (met 8086 chip), daarin zat al wél een hard disk. Het bizarre was dat zgn back-up floppies gemaakt in een kloon lang niet altijd door andere merken (incl IBM) konden worden gelezen. De opkomst van de computer en social media - zeker het laatste punt - moeten we echt wel 10 jaar later dateren; toen heette het overigens nog UGC (user generated content). In 2005/6 bezig geweest om bij een andere werkgever een practice op te zetten, maar men geloofde er toen niet in, net zo min als in QR-codes - toen nog shotcodes genoemd.

Pas in 2003 kwam breedband-internet, tot die tijd deden we het met zgn dial-up modems (pieppiep, krrr, pieppiep, krrr, krrr) had je lang nodig om iets te ontvangen of te verzenden en moest je huisgenoten vriendelijk vragen van de telefoon af te blijven

En ja Achtung Baby was fiks disruptief en spot-on qua weergave van het tijdsbeeld. Een welkome verfrissing na het coca-cola mix album van Rattle and Hum; het album staat hier al jaaaaren, maar wordt alleen gedraaid op speesjaal verzoek, 1 lp hoogstens - er zijn grenzen.

U2 zit nog midden in hun bewierookte American Dream avontuur als in november 1989 de Berlijnse Muur valt. Het Wide Awake in America begrip krijgt een totaal andere betekenis. De Ieren zetten hun zinnen weer op Europa, maar wijken niet naar het thuisland uit. Het nieuwe vestigingsoord is de Berlijnse Hansa Studio. David Bowie neemt er in de tijd dat Berlijn bekend staat als drugsstad zijn befaamde Heroes plaat op. In Some Great Reward van Depeche Mode is de kilte en het verval letterlijk hoorbaar.

Zoo Station is met gemak tot Wir Kinder vom Bahnhof Zoo; het trieste levensverhaal van de verslaafde Christiane F. te herleiden. De destructieve keerzijde van Berlijn. Met de klaterende staalpercussie gaat U2 naar het midden jaren tachtig geluid van Depeche Mode en Einstürzende Neubauten terug. Pioniers die het industriële noise begrip toegankelijker maken en op de kaart zetten. Voor Bono staat Zoo Station echter voor die herwonnen vrijheid, de verwarring, en hoe men dit een passende plek geeft.

En nu bezoekt U2 de stad die op dat moment nog van de verbroedering en vrijheid geniet. Berlijn staat voor kleur, wat ook duidelijk in het hoesontwerp van Achtung Baby terugkomt. Zelfs Anton Corbijn zet zijn kenmerkende grijze benadering tijdelijk op een zijspoor. De cd is nog steeds in opkomst, en als je dan het plastic doosje in de winkel vast hebt, lacht de fraaie vinylhoes je vanaf de muur toe. Hoe verleidelijk kan een aankoop zijn.

In het Ultra Violet (Light My Way) intro echoot het U2 verleden voort. Daar zijn de Ierse traditionele roots nog aanwezig. Dit is het ware afscheid, zeker als daar vervolgens een herboren U2 trein overheen dendert. Vreemd genoeg kiest U2 er niet voor om met Ultra Violet (Light My Way) te openen. Acrobat is de worsteling en de twijfel? Is men het oude U2 geluid zat en toe aan herziening en vernieuwing? Of heeft U2 na het superieure The Joshua Tree en het Rattle & Hum verlengstuk nog voldoende dynamiek over om dit succes te continueren?

U2 kiest dus overduidelijk voor een meer elektronisch geluid en haalt de inspiratie uit de Berlijnse school van Krautrock muzikanten. Dat dromerige futuristische hoor je overduidelijk in nummers als albumopener Zoo Station en Until the End of the World terug. Bijzonder, want juist deze song wordt als titelstuk voor de gelijknamige Wim Wenders film gebruikt en draagt een apocalyptische boodschap uit.

Nummers als One, So Cruel en Love Is Blindness zouden nooit tot stand komen als het gezinsgeluk van The Edge niet bruut onderbroken wordt. Terwijl hij aan de andere kant van de wereld de sterren van de hemel speelt, offert hij daardoor misschien wel gelijktijdig zijn relatie met Aislinn O'Sullivan op. Love is Blindness schrijft Bono als steunbetuiging voor The Edge. Hoe ontroerend verstillend is het dat de gitarist tijdens de latere From The Sky Down documentaire de zangpartijen voor zijn eigen rekening neemt en eenzaam alleen een adembenemende uitvoering ten gehore brengt.

Achtung Baby voelt ook als de Lost Weekend plaat van U2 aan. The Edge heeft een scheiding achter de rug en verdiept zich in meer experimentele elektronische dance invalshoeken. De aantrekkingskracht van het uitgaansleven heeft tevens zijn uitwerking op uitbundige levensgenieter Bono. Gelooft deze voorman eerder nog in zijn Messiasrol, nu presenteert hij zich als een uitvergrote karikatuur van een rockidool. Puristen nemen hem niet meer serieus en haken af, nieuwe herwonnen muziekliefhebbers omarmen echter Achtung Baby. Van beide invalshoeken is wat te zeggen.

Zelf heb ik nog steeds mijn twijfel bij Achtung Baby. The Fly wordt als eerste single naar voren geschoven. De videoclip is behoorlijk schrikken. Bono die zich altijd zo sociaal mogelijk opstelt en vooral het contact opzoekt, verschuilt zich nu asociaal achter een donkere zonnebril. De voorman legt zijn geloofwaardigheid op de weegschaal, en raakt mij hier kwijt. Het kopstemgeluid is even wennen, Bono is overduidelijk door zijn bevriende collega Gavin Friday van The Virgin Prunes beïnvloedt. Ook het theatrale artrock aspect van deze band zie je in de presentatie terug. Ondertussen heb ik steeds meer met The Fly, en is deze track zeker tot een persoonlijke favoriet uitgegroeid.

Er speelt echter meer binnen U2. Bono heeft jaren lang zijn emoties eruit geschreeuwd en eigenlijk zijn stem behoorlijk kapot gezongen. Het rauwe randje is een moedwillig kwaad, waar hij eigenlijk al vanaf With Or Without You genoodzaakt van profiteert. De band moet hierdoor nog meer zijn best doen om zich aan te passen. Juist deze herziende aanpak camoufleert de zwaktes van de frontman.

In de emotionele beladenheid van het prachtige gezongen One kan je niet om het stemverlies van Bono heen. Zijn bereik is duidelijk minder geworden, en hierdoor komen de woorden net wat effectiever binnen. One gaat over familiebanden, troost, herpakken en een doorstart forceren. Juist dat geforceerde element hoor je in het getergde stemgeluid van Bono terug. One is een steunbetuiging aan de moeilijke persoonlijke fase waar The Edge in verkeerd. One is ook het besef dat U2 de som der delen is. Als een factor wegvalt, dan verdwijnt tevens de dynamiek. Begrijpelijk dus dat de band nog steeds in de oerbezetting bij elkaar is.

Het optimistische Even Better Than the Real Thing sluit hier muzikaal mooi op aan, al is het The Edge die hier de krampachtig zingende Bono met zijn hemelse tweede stem overstijgt en juist voor die verbindende spiritualiteit zorgt. In het groovende Mysterious Ways nemen Adam Clayton en Larry Mullen overduidelijk het voortouw. Deze duo samenwerking continueren ze later nog, wat de Mission: Impossible gelegenheidssingle oplevert.

Ik heb een zwak voor het onderschatte donkere Who's Gonna Ride Your Wild Horses. U2 is zelf niet tevreden over het eindresultaat. De opzwepende drum van Larry Mullen staat in perfect evenwicht met de licht destructieve galmende duistere gitaarakkoorden van The Edge. Adam Clayton onderstreept deze nachtelijke stemming nogmaals met zijn kenmerkende basspel. Who's Gonna Ride Your Wild Horses is essentieel, en het is een gemis dat ze vervolgens deze kant van U2 niet meer belichten. De echte vreemde eend in de bijt is voor mij echter Trying to Throw Your Arms Around the World. Deze track zou beter op Pop tot zijn recht komen.

Opvolger Zooropa bedoel je neem ik aan?

Ik bedoel wel Pop, maar ik moet het inderdaad dan wel aanpassen

Dit album toch maar weer op vinyl aangeschaft. Als ik het draai maakt het iets los wat me een heerlijk gevoel geeft. Eigenlijk vind ik geen enkel nummer slecht. Voor mij zeker het beste album van U2 omdat het voor mij helemaal compleet is. De sfeer van het album, variatie van de nummers, 55 minuten genieten.