Heaven & Hell - The Devil You Know (2009)

Degelijk album; geen slechte songs maar helaas ook geen echte positieve uitschieters. Dio is uitstekend bij stem- hij tilt de soms wat vlakke en eentonige songs naar een hoger plan. De plaat klinkt door de goede produktie zeer acceptabel, maar het is jammer dat de band niet echt weet te vlammen. Ik vind zelf de voorlaatste plaat in deze bezetting, Dehumanizer, toch een stukje beter.

Eergisteren, toen deze plaat uitkwam, meteen naar de plaatselijke platenboer gegaan, maar die had de cd nog niet: `Misschien morgen, wat vreemd dat deze cd op dinsdag uitkomt, normaal komen de meeste platen uit op woensdag.´
Hoe dan ook, gisteren nog eens geprobeerd, en jawel, daar stond The Devil You Know al op me te wachten. Dus nu heb ik hem ook legaal/fysiek in huis, nadat ik eerder de cd al gedownload had.

Met een drumroffeltje begint Atom and Evil, dat daarna doordendert met een midtempo riffje. Al met al een leuke opener, niet te vergelijken met uptempo openers als Neon Knights en Turn up the Night.
De tekst is nogal Dioesk met spiders en flies, samen huilen, en tranen die een brand blussen. Aan de andere kant is een titel als Atom and Evil ook wel weer relevant in een wereld met Noord-Korea en Iran die aan atoombommen (lijken te) werken.

Fear is een fractie sneller dan de opener, maar niet veel. De tekst van dit nummer doet me nogal denken aan eerdere teksten van Dio, inclusief `corners of the mind`, met een deur die opent `at sundown`, hoewel ik zo uit mijn hoofd niet weet of deze flarden tekst echt letterlijk eerder gebruikt zijn.

Bible Black is de single van The Devil You Know, en derhalve het eerste nummer dat ik hoorde. Toen ik het voor het eerst hoorde, bekroop met toch een gevoel van teleurstelling. Maar na een aantal luisterbeurten begon het nummer te groeien.
Het nummer begint met een rustig, ingetogen stukje, dat overgaat in een harder stuk. Ik zal hier niks zeggen over het tempo. Geezer Butler´s snort vrolijk door Iommi`s riff heen. Hoewel vrolijk misschien niet helemaal de juiste term is. In ieder geval is de bas goed hoorbaar.
In mijn ogen is dit, bij nader inzien, toch een van de betere nummers van de cd.

Double the Pain begint met basintro, en dat is ook meteen het meest speciale aan het nummer. Verder is het (verrassing!) weer een midtempo nummer met een solootje. Al met al niet een van de hoogtepunten van TDYK.

Rock and Roll Angel begint zoals de meeste nummers op dit album, maar ergens halverwege wordt er gas en kracht teruggenomen voor een iel klinkende, subtiele solo, waarna het nummer verder gaat als een soort ballad, en eindigt met een stukje akkoestische gitaar (a la Heaven and Hell).

The Turn of the Screw is in mijn ogen een nummer dat (deels) gaat over de muzikant als wegwerpproduct (You`ll be rich/You`ll be golden/Just sign on the dotted line (%u2026) Here comes another/You`re empty and we`re finished with you), met weer veel Dioismes in de tekst: Pleasure and Pain, We measure in time%u2026etc. Al met al is dit een van de zwakste nummer van het album.

Eating the Cannibals Eindelijk! Een nummer met wat tempo. Het heeft meer dan de halve cd geduurd, maar daar is het dan toch. Dat alleen al maakt dit nummer tot een fijn nummer. Van dit soort nummers hadden de heren wat mij betreft wel eentje extra toe mogen voegen.

Toen ik Follow the Tears voor het eerst luisterde op Youtube, dacht ik de eerste minu(u)t(en) dat iemand Heaven and Hell verwisseld had met My Dying Bride. Kortom, dit nummer begint tamelijk doomy, inclusief een piepend orgeltje. Het tempo wordt weer teruggeschroefd, maar los daarvan vind ik het nummer wat anders klinken dan de rest van het album, bijvoorbeeld qua melodielijnen, en het is wellicht ook wat heavier. Dit nummer kan me wel bekoren.

Heb je het halve album op een snel nummer moeten wachten, zo komen er 2 vlak bij elkaar. In vergelijking met Eating the Cannibals is Neverwhere toch een beetje minder, wat monotoner.

Ik had gehoopt op een epische afsluiter, zoals Lonely is the Word van Heaven and Hell, en Over and Over van The Mob Rules. Breaking into Heaven is inderdaad een van de betere nummers van het album geworden, met een monsterachtige riff en een zanglijn die me goed bevalt.

Tot slot ontkom ik er toch niet aan om TDYK te vergelijken met Heaven and Hell, the Mob Rules en Dehumanizer. Want hoe je het ook wendt of keert, deze band is gewoon Black Sabbath. En dat is iets wat ik vandaag al een paar keer heb moeten uitleggen, en nee, Ozzy Osbourne is er niet bij, want daarom heten ze ook anders, etc.

Voor mij werkte Heaven and Hell nooit zo, het was mij wat te vlak allemaal, en ik vind nummers als Neon Knights, Children of the Sea en het titelnummer live veel beter tot hun recht komen. The Mob Rules is mijn favoriete Black-Sabbath-met-Dio-plaat, omdat het zo lekker aggressief is: Iommi en Dio die beide om het hardst proberen hun stempel op de plaat pogen te drukken. Dehumanizer was ook aggressief, maar op een andere manier, veel rauwer, met voor Sabbath-begrippen erg harde nummers.
Waar bij Dehumanizer de drums nogal op de voorgrond stonden (en daar nogal blikkerig klonken), zijn bij TDYK de drums tamelijk ondergeschikt. Alsof Iommi, Butler en Dio bij de productie allemaal probeerden hun eigen instrument op de voorgrond te krijgen, en daarbij de drums zijn vergeten. Niet dan de drumpartijen erg spectaculair zijn, overigens. Een beetje saai.
Vergeleken met de andere albums, is TDYK vrij monotoon qua tempo, klinkt goed verzorgd, maar mist het de aggressiviteit van Mob Rules en Dehumanizer.

The Devil You Know is niet het meesterwerk waarop ik wellicht had gehoopt, maar het is zeker een plaat die niet onderdoet voor wat ik verwacht had. Iommi komt met een aantal hele fijne riffs aanzetten, Dio is goed bij stem, de hele cd luistert fijn weg. Maar wat meer afwisseling in snelheid tussen de nummers zou niet verkeerd zijn geweest.

Voorlopig houd ik het op 4 sterren. Wellicht ga ik als het nieuwe er straks af is, ik nog een halfje ga zakken.

Het vierde Black Sabbath album met Dio (pardon debuut album van Heaven & Hell) geeft een beetje een tweeslachtig gevoel. In eerste instantie is er toch wel teleurstelling omdat het niveau van de eerste twee albums en eigenlijk ook het Dehuminizer niveau niet gehaald wordt.
Maar aan de andere kant kan je dit ook niet verwachten. Deze heren hebben al een gigantische loopbaan achter zich en hebben een geluid ontwikkeld dan hun toebehoort maar wat qua creativiteit wel zijn beste tijd gehad heeft.
Ik prijs mij al gelukkig dat Dio op 67 jarige leeftijd dit niveau nog kan halen en eerlijk is eerlijk hij heeft ook zijn beste werk gemaakt in deze bezetting. Iommi is toch wel een klasse beter dan alle gitaristen die Dio in zijn solo-loopbaan heeft versleten.
Wat Iommi in Bible Black en Follow the Tears laat horen vind ik werkelijk geweldig en alleen al deze twee nummers rechtvaardigen dit album.
Maar Double the Pain en Neverwhere zouden net zo goed op een Dio solo album kunnnen staan. Ik kan hier natuurlijk nog een heel verhaal gaan schrijven maar waar het op neer komt is dat dit album vooral laat zien waar deze heren op dit moment nog toe in staat zijn en dat is toch nog heel behoorlijk. Dus respect dat ze dit nog uit hebben gebracht ook al kan het bij lange na niet tippen aan de vorige albums.

Black Sabbath die nog een keer een album uitbrengt met Dio. Oh pardon, Heaven And Hell om duidelijk te maken dat het hier om een variant zou gaan waar geen Ozzy songs gespeeld zouden worden. Aangezien de samenstelling verder gewoon dezelfde is als die van Mob Rules en Dehumanizer ben ik alsnog dwars en doe ik deze cd gewoon in de marathon mee als onderdeel van Black Sabbath's discografie. Helemaal omdat op de verzamelaar The Dio Years ook nog eens drie nieuwe songs gepubliceerd werden (en dit allemaal onder de noemer Black Sabbath ging).

Goed, het album. Ik moet toegeven dat ik The Devil You Know licht geëmotioneerd opnieuw heb geluisterd. Ik heb Ronnie James Dio in 2005 nog op Waldrock gezien als 18-jarige tiener en stond helemaal vooraan met een vriend, waar we een bepaald moment een persoonlijke connectie met Dio maakten. De kleine metalgod bracht nog steeds magie voort en toen hij in 2010 overleed was ik absoluut gebroken. Wie hem op dit album hoort, zal ook niet verwachten dat het einde zo snel zou komen. Die Young... hij zong het al eerder.

In dat opzicht is het nog grappig dat The Devil You Know qua stijl wat dichter bij het oude Black Sabbath materiaal met Ozzy ligt, dan bij de wat meer esoterische Heaven And Hell/Mob Rules-albums. In dat opzicht mis ik op dit album toch een kraker van het niveau Heaven And Hell (song), Sign Of The Southern Cross en Of Children Of The Sea om het geheel echt naar grote hoogtes te tillen. Bible Black is wel een fijne track en Rock & Roll Angel is na de matige start toch een erg fraaie semi-ballad. Eating The Cannibals en Neverwhere zijn ook fijne afwisselingen als wat meer up-tempo tracks, maar uiteindelijk duurt het album toch net iets te lang en mist een melodieuze epic. Wat wel erg fijn is, is de productie, de ronkende bas en slepende drums en vanzelfsprekend Iommi's loodzware riffs. Dio's magische zang heb ik al genoeg over gezegd. Een leuke afsluiter, maar toch wel de minste met Dio op zang.

Voorlopige tussenstand:
1. Heaven And Hell
2. Sabotage
3. Mob Rules
4. Dehumanizer
5. Master Of Reality
6. Sabbath Bloody Sabbath
7. Tyr
8. Headless Cross
9. Paranoid
10. Born Again
11. Technical Ecstacy
12. The Devil You Know
13. Cross Purposes
14. Forbidden
15. Vol 4
16. The Eternal Idol
17. Black Sabbath
18. Never Say Die
19. Seventh Star

Dit album bevalt eigenlijk toch beter dan ik gedacht had. Als het om Dio gaat, ben ik vooral fan van zijn periode bij Rainbow tot aan zijn eerste solo-albums. Dat zijn de jaren waarop hij het krachtigst zong. je hoort de slijtage op zijn stem erg goed, maar nog altijd is Ronnie nog goed op dreef en nog altijd in staat om de luisteraar te boeien.

De lange sabbatical heeft Iommi in zekere zin goed gedaan. The Devil You Know klinkt op zich wel lekker fris, maar echte uitschieters ontbreken. Dat zorgt ervoor dat de eerste helft vrij prettig wegluistert, maar daarna wat op de zenuwen begint te werken. The Devil You Know is eigenlijk twee, misschien drie nummers te lang. Toch is het fijn dat dit album weer vrij duister geworden is en vertrouwd aanvoelt. Het is toch een prima plaat, ondanks een aantal puntjes.

Tussenstand:
1. Heaven And Hell
2. Sabotage
3. Mob Rules
4. Paranoid
5. Sabbath Bloody Sabbath
6. Masters Of Reality
7. The Headless Cross
8. Black Sabbath
9. Dehumanizer
10. Vol. 4
11. The Devil You Know
12. Born Again
13. Tyr
14. Technical Ecstacy
15. Forbidden
16. Cross Purposes
17. The Eternal Idol
18. Never Say Die
19. Seventh Star

Hoge verwachtingen kunnen soms te hoog zijn. Wat was ik in april 2009 blij verrast toen er een nieuwe Black Sabbath kwam, zij het dan onder de vlag van Heaven & Hell. Ik hoopte, nee, verwáchtte iets in de buurt van Heaven and Hell of The Mob Rules uit de jaren '80-'81.
Ik volgde al zo'n tien jaar de hardrock- en metalwereld vanaf de zijlijn, maar verwachtte dat ik hierbij het heilige vuur van toen weer zou voelen. Draaien met rode wangen van de klasse die ongetwijfeld zou volgen.

Ik probeerde het, probeerde het nog eens en nog eens en na een maand nog eens. Het wilde niet lukken. Tot driekwart van het album langzaam werk. Het ene na het andere nummer. Dat was voorheen wel anders. Alsof moest worden bewezen dat de groep nog altijd de koning van doommetal was.

Na twee zware, langzame nummers volgt in Bible Black een prachtig akoestisch intro, waarna het derde slepende ritme begint, zij het iets vlotter dan de twee ervoor. Het sterkste nummer van de eerste helft, mede door de melodie, waarbij de inmiddels 66-jarige Dio niets aan kracht heeft ingeboet.
O zeker, de muzikanten inclusief Iommi spelen sterk. Zijn solo's, riffs en licks zijn wederom van klasse. Maar de composities en de tempi zijn te eenvormig. Zo had Bible Black wel een fikse versnelling halverwege had kunnen gebruiken, zoals indertijd Heaven and Hell deed.
Vooruit, met Double the Pain is het opnieuw een tikkie sneller, als een langzaam uptempo nummer. Ik hoopte echter op een Neon Knights, een Die Young, een Falling off the Edge of the World. Gemiste kans nummer vier. Dan alweer langzaam met Rock and Roll Angel, waarvan alleen de ingetogen brug halverwege en het akoestische slot me raken.

De tweede helft, in gedachten draaide ik het vinyl om. Turn of the Screw versnelt na zo'n twee minuten maar wordt niet bijtend, waarna met track 7 dan eindelijk het gedroomde openingsnummer komt. Ik had het trouwens kunnen verwachten met de tracklengte die dik onder de vier minuten blijft: leve Eating the Cannibals.
Dan alweer zo'n logbak van een dikke zes minuten, gaap, verrassenderwijs gevolgd door het tweede echte uptempo nummer genaamd Neverwhere. Minimaal de trackvolgorde had anders gemoeten, was én is mijn constatering. Afsluiter Breaking into Heaven tikt wederom over de zes minuten af en is dus voorspelbaar langzaam, afgezien van een korte versnelling halverwege.

Dehumanizer, de comebackplaat van Dio bij de Sabs uit 1992 viel me indertijd eveneens tegen, maar is inmiddels "gegroeid" naar een 8. Dat gebeurt me niet met dit krampachtige album. Hoe graag ik het ook wil, zeker omdat dit de laatste van de kleine man met de grote stem zou blijken. Een besef dat met zijn overlijden in mei 2010 ruw binnenkwam.

Achteraf gezien luidde Forbidden het einde in van het grote creatieve tijdperk bij Black Sabbath, dat vijfentwintig jaar en achttien albums overspande. Rond de eeuwwisseling kwam er nog wel een reünie met de originele Ozzy line-up, waarbij de groep probeerde en faalde om een album met nieuw materiaal samen te stellen. De neuzen op één lijn krijgen bleek lastiger dan in de jaren '70, vooral die van Ozzy, die ook met een solocarrière en een realityshow bezig was.

Gelukkig was er nog een ex-zanger die wél beschikbaar was voor een reünie. Het label pushte in 2007 een compilatiealbum Black Sabbath: The Dio Years, waarbij voor de gelegenheid drie nieuwe nummers werden opgenomen met de Mob Rules-ploeg, voor het eerst sinds Dehumanizer (1992) weer verenigd. De sfeer zat goed en dus ging de groep onder de naam Heaven & Hell lustig op tournee, waar het schitterende live-document Live from Radio City Music Hall uit voortkwam. Op datzelfde elan dook het viertal ook de studio in voor de opnames van wat uiteindelijk het laatste wapenfeit van Dio op deze wereld zou zijn: The Devil You Know. Amper een jaar later verloor de metalwereld een icoon, de kleine man met de grote stem, aan maagkanker.

Bij het beluisteren van dit album kan ik me niet ontdoen van vergelijkingen met Dehumanizer, en dat heeft niet enkel te maken met de line-up. Ook dit album vult meer dan 50 minuten met grotendeels logge, slepende monsters die rekenen op de luisteraars geduld en bereidwilligheid om hun tanden in deze composities te zetten. Toch is er ook één groot verschil tussen beide albums. De productie op Dehumanizer klinkt dunnetjes, bijna onmachtig in vergelijking met de warme, moddervette vloedgolf van prettige herrie die The Devil You Know over je heen stort. Dat maakt laatstgenoemde een stuk gemakkelijker af te luisteren en niet per se ‘minder dan de som van haar delen’, zoals ik schreef over Dehumanizer. Op deze plaat mis ik dan wel weer een kraker van het niveau van I, één van de allerbeste nummers die Sabbath met Dio gecreëerd heeft.

Ik benoem een paar hoogtepunten:

Atom and Evil is een imposante opener die onmiddellijk de toon zet voor het komende uurtje muziek. Wat een verhalenverteller was Dio toch. Met zijn dictie, intonatie en unieke stemgeluid zou de beste man een telefoonboek kunnen voorlezen en je nog kippenvel bezorgen. De sterke tekst legt parallellen tussen de corruptie van de mens in het verhaal van Adam en Eva en de nucleaire zelfvernietigingsdrang van de mensheid. Butlers bas heeft sinds Mob Rules niet meer zo stevig geklonken en halverwege valt een smaakvolle solo in.

Bible Black is zonder twijfel het beste nummer van het album. Een sfeervolle melodische intro vormt de achtergrond voor een intrigerend verhaal over een mysterieus boek, gebonden in zwart leer, dat de lezer na de eerste pagina’s onherroepelijk in haar klauwen heeft. Naarmate het nummer vordert, wordt Dio’s zang steeds rauwer en boosaardiger, terwijl Butlers speelse baslijntjes een onweerstaanbare groove neerleggen en de riffs in intensiteit opbouwen tot ze uitmonden in een vertrouwd verrukkelijk stukje sologitaarwerk.

Rock and Roll Angel is na een paar luisterbeurten gaan groeien in mijn waardering door een mooie akoestische wending halverwege die in een spierballensolo uitmondt, en een gevoelig mijmerende melodische coda. Eating the Cannibals valt op als enige echt snelle hap in deze tiengangenmaaltijd en schudt me daardoor opnieuw wakker op een moment dat de klad er wat in dreigt te komen. Follow the Tears begint onmiddellijk daarna met vuige, grommende gitaren over een akelige orgelpartij, waarbij de spanning geleidelijk wordt opgevoerd tot een symfonisch aandoende passage ons lanceert naar de moddervette doomriff die de hoeksteen vormt voor de rest van het nummer.

De rest van het album kan ik allemaal in een rijtje zetten als solide en genietbare, zij het niet heel onderscheidende composities die vooral gedragen worden door een sublieme productie en gedreven uitvoeringen door de bandleden.

Het is al eerder gezegd: The Devil You Know duurt misschien net een paar nummers te lang gegeven het gebrek aan variatie en het ontbreken van echt grote uitschieters (behalve Bible Black dan). Toch is dit een waardige zwanenzang voor Dio, die met de dood aan zijn voordeur nog steeds even vitaal klinkt als drie decennia eerder. ‘We've just found the keys and we're breaking into Heaven’, zingt hij op de afsluiter. Ik hoop dat het hem inderdaad ook gelukt is, zo niet heeft de duivel er in 2010 een weergaloze minstreel bij gekregen.

1. Heaven and Hell
2. Black Sabbath
3. Paranoid
4. Mob Rules
5. Sabbath Bloody Sabbath
6. Master of Reality
7. Headless Cross
8. Tyr
9. Vol. 4
10. Seventh Star
11. The Devil You Know
12. Cross Purposes
13. Dehumanizer
14. Technical Ecstasy
15. The Eternal Idol
16. Never Say Die!
17. Sabotage
18. Forbidden
19. Born Again