Swans - The Seer (2012)

Swans. Een band die in de jaren ´80 de grenzen van extremiteit steeds verder lag met de no-wave beweging. Deze sound is een grote inspiratie geweest voor bands als Godflesh. Voornamelijk gericht op ritmes en een zo duister mogelijke sfeer neerzetten. Dat kan Swans wel. Later werd de duisternis verpakt in geweldig in elkaar zittende nummers. Na Soundtracks For The Blind leek het doek gevallen te zijn voor de groep.

Totdat de band in 2010 terugkomt met het album My Father Will Guide Me up a Rope to the Sky, dat was mijn allereerste kennismaking met de band. Als 14-jarige is deze muziek toch wel erg indrukwekkend, ik werd er zelfs een beetje bang van. Ik kreeg een enorm onderbuikgevoel. Na die ervaring ben ik meer van de band gaan opzoeken. Het album uit 2010 was al geweldig maar dat was nog het begin.

The Seer gooit er nog een flinke schep boven op. Michael Gira vertelt zelf over The Seer dat het het resultaat van 30 jaar werk is. Dit 2 uur durend werk is inderdaad een perfecte samenvatting van 30 Swans maar het klinkt als geen ander album van de band. De furieuze no-wave creaties zijn te horen, apocalyptische folknummers, post-rock epics en drones. Laat ik eens dieper in The Seer gaan.

Lunacy is een meesterlijke opener die gelijk een zeer dreigende en filmische sfeer neerzet. Ik krijg gelijk de rillingen over mijn rug door het driestemmig stuk waar Gira bijgestaan wordt door Alan Sparhawk en Mimi Parker van Low. Na dit nummer gaat het album echt de experimentele kant op. Mother Of The World is een nummer dat ik bij de eerste keer eigenlijk een van de mindere vond. Maar dit nummer groeide steeds meer per luisterbeurt en hetzelfde geldt voor het album. Swans repeteert veel maar het blijft spannend. Er worden steeds kleine veranderingen gemaakt in de motieven. Het eind is echt heel erg gaaf, het zou perfect bij een western passen.

The Wolf is de stilte voor de storm. De stem van Gira en een klein beetje gitaar. Een groter contrast kun je bijna niet krijgen met het stuk wat hierna komt. Daarna worden echt alle registers open getrokken. U bent bij The Seer beland. Dit is het moment waar je als luisteraar afhaakt of er compleet ingezogen wordt. Ik hoor overduidelijk bij de tweede groep.

The Seer is een 32 minuten durende mammoet die gemakkelijk bij het beste werk van de band hoort. In het begin worden we in de naargeestige sfeer gedompeld door flink wat blazers en zelfs een doedelzak. Een beter muzikaal martelinstrument kun je bijna niet vinden. Na deze vage introductie komen we in een sluipende groove terecht die muteert naar een monster dat niks heel laat. Het stampt en gromt op een regelmatig tempo. Uiteindelijk is de catastrofe afgelopen en is er echt niks meer overgebleven. Een man staat nog op zijn harmonica te spelen. Het is Michael Gira. De opbouw van dit stuk is zo meesterlijk dat er niet genoeg woorden voor zijn.

The Seer Returns heeft een kleine bijdrage van Jarboe. Dit nummer is extreem funky en groovy op een hele onheilspellende manier. Gira fluistert iets in je oor en je probeert zo snel mogelijk weg te gaan. Je loopt alleen de foute kant op, je bent nu namelijk in 93 Ave. B. Hier krijg je de donkerste kamers van de mens te zien. Je hoort hels kabaal dat maar niet ophoudt. Het is nacht, ontsnappen is nu mogelijk...

De ochtend is eindelijk weer aangebroken en je bent weer op een veilige plek beland. Song For A Warrior is eigenlijk het normaalste nummer van het album maar ook het raarste. Het wijkt namelijk compleet af van de rest. Het is een prachtig, breekbaar countrynummer terwijl je hiervoor een absolute kakofonie voor je kiezen hebt gehad.

Het is bijna avond en je zoekt een plaats om te slapen. Je hoort ergens de bellen luiden en besluit daar maar heen te lopen. Het klinkt zeer mysterieus. Op een gegeven moment hoor je een vrouw een roep van de natuur uitvoeren. Het is het begin van een ceremonie. Je neemt deel en je wordt gerust gesteld. Hier is het veilig. De ceremonie begint. Je zit in een cirkel samen met mensen met grote trommels. Het ritme wordt steeds meer overdonderend en er begint iemand te schreeuwen en rare geluiden te maken. De oerdriften komen tevoorschijn. De toekomst moet goed komen.

The Seer is een 2 uur durende muzikale reis die eigenlijk met niks te vergelijken is. Swans klinkt nog steeds intenser dan het merendeel van de huidige muziek en hebben nog steeds een eigen stijl. Ik voorspel dan ook een hele mooie toekomst voor Swans. En ik ben zeker geen ziener, het is toch zo.

Swans is back!

Recentelijk mij meer gaan verdiepen in het monster dat Swans noemt. Een eerste kennis volgde met hun vorige plaat, en hoewel die een mooie opstart was, is the seer het antwoord, niet het einde en een nieuw begin.

Gezien het een dubbelcd is, heb ik de cd in twee delen geluisterd over twee weekends heen, om zo tot een conclusie te komen. Verrassend is dat hoewel het twee uur muziek is, het nergens saai of voorspelbaar is. De nummers van 20 minuten en meer spelen er snel door, met volle energie.

Zijn er minpunten? Niet echt, wat wel gedient moet zeggen is dat het volwassener klinkt dan het oude werk, het klinkt zelfs best toegankelijk ivm het oude werk als COG en TGA. Wat aan jeugdige agressiviteit is ingeboet, is er aan volwassen rijpheid bijgekomen.

Bijzonder ook is het kleine p.s. in het boekje op de laatste pagina. Waar Gira vraagt om deze cd niet op het net te smijten, omdat je anders zijn bloed, zweet en tranen tot een paar zandkorrels in de wind maakt. Waarom weet ik niet precies, maar het is iets dat ik mooi vind, dat iemand nog zulke aandacht voor zijn werk vraagt.

Een reden te meer om deze cd te kopen en een echte artiest te steunen.

Karen O... verbazend, vind ik niet een van de eerste artiesten die ik hierbij zou associeren, maar het past wel goed. Song for a Warrior vind ik ook een van de sterkere nummers.

Verder toch niet helemaal mijn plaat. Sterke, meeslepende momenten worden afgewisseld met stukken die ik toch wel ernstig zwak vind (eind van The Seer, Mother of the World bijvoorbeeld). Het voornaamste probleem is echter dat ik bij het meeste van de goede dingen het gevoel heb het allemaal al wel eens gehoord te hebben. Pak een goede Neurosis-plaat of iets dat daarop lijkt en je krijgt dezelfde meeslepende groove voor je bakkes als op het titelnummer hier, alleen dan nog een stukje gevarieerder.

Het enige waar ik dit toch wel erg sterk en goed vind is in de bakken herrie in 93 Ave. B Blues. Een goede portie freejazz-achtige herrie combineren met de sfeer die ze over het algemeen neerzetten is toch wel heel fijn

Gisteravond in extase geraakt door de live-vertolking van dit album. Echt een diepe indruk heeft dit op me gemaakt, vooral het 45 minuten durende The Seer (ja het kan nog langer, was geweldig). Compleet album, met veel diepgang mooie instrumentale stukken en aan perfectie grenzende bezieling maken dit album tot 1 van de beste van dit jaar.

En het album verveeld me nergens en blijft 2 uur boeien.

Onvoorstelbaar, wat een verrassing. Dat Michael Gira na 30 jaar zijn magnum opus nog zou maken, nota bene binnen het muzikale jargon dat hij al jaren hanteert - nee, dat had ik niet verwacht na "My father will..." - de voorganger van deze plaat die mij minder kon overtuigen.

Dit album biedt alles waar Swans voor staat - het is bruut, monotoon, lelijk en prachtig - en meedogenloos. Geen stomp in je maag, nee, dit is een afranseling. Maar wat een heerlijke. Het geluid is rijker dan ooit tevoren, de grooves zijn verslavend en hoewel alles onmiskenbaar Swans is, klinkt het toch als muziek die je nooit eerder hoorde. (En het gaat maar door - net als het laatste live concert dat ik zag in Antwerpen - 6 of 7 nummers zonder toegift, maar het duurde wel 165 minuten.)

Ik beluisterde dit album voor het RYM top-250 review topic – anno augustus 2022 was dit RYM #226

Ik denk dat ik geen bands ken met zo'n treffende naam als Swans. Sereniteit, donkere schoonheid en sluimerende agressie gaan hand in hand met de groep. En interessant genoeg wordt de naam alleen maar treffender, alsof ze album na album dichter bij hun ware identiteit komen. Een aantal maanden voordat The Seer zou uitkomen zag ik ze live, op dancefestival Melt 2011 of all places, waar ze een behoorlijk overdonderend optreden gaven. Hun platen van eind jaren '80, begin jaren '90 vind ik al jaren super. Maar afgeschrikt door de lange speelduur van hun moderne werk en tevreden met de reeds eindeloze diepte van hun eerdere werk was ik, buiten de comebackplaat, gemakshalve nooit aan het nieuwe werk begonnen. De RYM-lijst is een prachtige gelegenheid gebleken om dat wel te gaan doen.

Hoewel ik het jammer vind om het donkere stemgeluid van Michael Gira niet meer te horen (want als we hem al horen, is die kenmerkende diepte er niet), heeft het plaatsgemaakt voor een tribale gekte die op een heel andere manier ook metersdiep binnen komt. Hoe langer je je in The Seer onderdompelt, hoe beter je voelt dat deze muziek van een paar plateaus dieper in de menselijke psyche komt. Wel moet je er goed voor gaan zitten: dit is zo nadrukkelijk geen achtergrondmuziek dat hij tijdens bezigheden aan je voorbij kan glijden terwijl hij bij aandachtige beluistering een directe aansluiting op je diepst gelegen neuronen lijkt te triggeren. De productie klinkt een beetje oppervlakkig, maar waar dat normaal niet wenselijk is, geeft het de muziek hier iets heel engs mee. Alsof je de muziek zich in de verte ongecontroleerd ziet voltrekken. De vlakke sound klinkt functioneel - het maakt dat je de plaat goed hard kunt draaien zonder dat losse elementen er uit beginnen te tuimelen. Het geeft stabiliteit aan de plaat, een zwaartepunt waar de ongecontroleerde gekte die veel nummers kenmerkt naar toe kan graviteren.

Gedurende de eerste plaatkant wordt een zeldzame ongemakkelijkheid bereikt die ik eigenlijk alleen ken van donkere en absurdistische werken van The Hafler Trio en Nurse With Wound. Maar waar die artiesten meer in de musique concrete zitten en doorgaans geen liedjes maken, behoudt Swans doorlopend de link met de normale wereld, zonder daarvoor minder diep te graven. Geen wonder dat ze af en toe 32 minuten nodig hebben, zoals op het titelnummer. Deze monumentale track vreet zich gaandeweg je hoofd in, heeft in de verste verte geen haast maar begint je als luisteraar langzaam en geleidelijk in te palmen en te bezweren. Er is helemaal geen label meer te plakken op deze muziek. Er wordt sfeer overgebracht, en voor vertaling naar genres met de bijbehorende conventies is geen tijd en geen ruimte. Die moeite wordt helemaal niet meer gedaan. En in die zin blijft 'The Seer' heel dicht bij de eerder genoemde geluidskunstenaars.

Pas op The Daughter Brings the Water gaat het luik open en komen de eerste lichtstralen het album binnen. Wat voelt dat dan opeens als een verademing. Alsof je na een dag vol inspanningen zonder hydratatie opeens een glaasje water krijgt. Terwijl ik dit schrijf weet ik niet eens of die gedachte nu toeval is of dat de gezongen titel toch al dieper dan ik dacht in mijn hoofd was geplant. Sowieso lijkt kant 2 de (voor Swans-begrippen) lichte kant te zijn na de donkerte van kant 1, al klinkt dit banaal en simplistisch in verhouding tot wat we hier horen. Want expliciet wordt dat contrast nergens gemaakt. De donker-naar-licht transities doen denken aan Wolfgang Voigts Gas-project. Ook meer concreet doet 'A Piece of the Sky' me denken aan het bedwelmende, tijd-overstijgende grijsgebied tussen licht en donker dat diens beste werken zoals Zauberberg karakteriseert. Een soort tussenzone waar je nergens meer aan kunt vastklampen en daardoor zelf vederlicht voelt, op het hallucinante af. Daarbinnen slaat 'A Piece of the Sky' echt alles, omdat hier niet alleen de ziel binnenstebuiten wordt gekeerd, maar ook de schoonheid een centrale plaats krijgt.

'The Seer' is een waanzinnig pretentieus en filmisch werk waar je maar zin in moet hebben. Als dat je niet tegenstaat heb je een monument aan dit album, een plaat waar je in kunt gaan wonen, en die ook in jou gaat wonen. Gira en de zijnen hebben zich onttrokken aan de buitenwereld en hun psyche binnenstebuiten gekeerd, en uitgesmeerd over twee uur aan donkere kronkels. Nu vind ik ‘catharsis’ altijd een beetje een zware, beladen en dramatische term, maar als er dan toch muziek is die een gooi doet naar iets wat daarbij in de buurt komt, dan is het wel de muziek van Swans. In de jaren '80 en '90 was dat al zo in directe en concrete vorm, en in de afgelopen jaren heeft die vorm plaatgemaakt voor een grote golf aan conceptueel geluid. Als hier goed voor gaat zitten begint de plaat je hele lichaam te beroeren, tot je voeten aan toe. Ik vind het mooi hoe Swans zich als 'established' naam overgeeft aan die compromisloosheid. Gegokt, all-in gegaan, en glansrijk gewonnen, wat mij betreft.

Makkelijk 4.5*